انواع هدایت‌های وارده در قرآن

نویسنده : ابوعامر | اکتبر 22nd, 2008 | باغ‌های بهشت | بدون دیدگاه

راغب اصفهانی / ترجمه: محمد آزاد شافعی و یونس یزدان‌پرست

هدایاتی را که خدا شامل انسان می‌کند 4 قسم است که راغب اصفهانی آنها را بیان کرده است:

1ـ هدایتی که هر مکلفی را شامل می‌شود [هدایت نوع اول] مانند عقل و هوش و شناختهای ضروری و عمومی، که هر چیزی را به اندازه‌ای مشخص و طبق نیاز آن در بر می‌گیرد، همانگونه که خداوند می‌فرماید:

{قال ربُّنا الّذي أعطى كل شيء خلقه ثمَّ هدی} [طه50].

«موسی گفت: پروردگار ما آن کسی است که هر چیزی را خلقتی که در خور اوست داده و سپس هدایت و رهنمودش کرده است».

2ـ هدایتی که از زبان پیغمبران و نزول قرآن و امثال آن شامل حال مردم می‌شود (هدایت نوع دوم) و آیه زیر به این مطلب اشاره دارد:

{وجعلناهم أئمه يهدون بأمرنا} [انبياء73].

«ما آنان را پیشوایانی نمودیم که به فرمان ما هدایت می‌کردند».

3ـ هدایت توفیقی که مخصوص طالبان هدایت است (هدایت نوع سوم). آیات زیر گویای این نوع است:

{والَّذين اهتدوا زادهم هدیً وءاتاهم تقواهم}[محمد17].

«کسانی که راهیاب شده‌اند، خداوند بر راهیابی ایشان می‌افزاید و تقوای لازم را به ایشان عطا می‌نماید».

{ومن يؤمن بالله يهد قلبه}[تغابن11].

«و هر کس به خدا ایمان داشته باشد، خداوند قلب او را هدایت و رهنمون می‌کند».

{إنّ الذين امنوا وعملوا الصّالحات يهديهم ربُّهم بإيمانهم}[يونس19].

«کسانی که ایمان آورده و اعمال نیک انجام می‌دهند، خدایشان به خاطر ایمان آنها هدایت و رهنمودشان می‌کند».

{والّذين جاهدوا فينا لنهديّنهم سبلنا} [عنکبوت69].

«کسانی که در راه خدا جهاد می‌کنند و به تلاش می‌پردازند راههای خود را به آنها می‌نمایانیم».

{ويزيد الله الّذين اهتدوا هدى} [مريم76].

«خداوند بر هدایت و راهیابی کسانی که می‌خواهند هدایت شوند می‌افزاید».

{فهدي الله الّذين آمنوا لما اختلفوا فيه من الحق بإذنه والله يهدي من يشآء إلي صراط مستقيم} [بقره213].

«پس خداوند کسانی را که ایمان آورده بودند با اجازه خویش به آنچه که حق بود و در آن اختلاف ورزیده بودند رهنمون شد و خداوند هر کس را که بخواهد به راه راست هدایت می‌کند».

4ـ هدایتی که در آخرت است و انسان را به بهشت می‌برد (هدایت نوع چهارم)، که در این آیه آمده:

{سيهديهم ويصلح بالهم} [محمد5].

«به زودی خداوند آنان را رهنمود می‌کند و حال و وضعشان را خوب و عالی می‌نماید».

{ونزعنا ما فی صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمدلله الّذي هدانا لهذا وما كنّا لنهتدي لو لا أن هدانا الله} [الاعراف43].

«هر گونه کینه‌ای را از دلهایشان می‌زدائیم (تا با صفا و صمیمیت در بهشت به سر برند) و در زیر (قصرها و درختان) آنان رود بارها جاری می‌گردد (و در نهایت خوشحالی) می گویند خدایی را که ما را به این نعمت جاوید رهنمون کرد سپاسگزاریم که اگر هدایت خدا نبود هدایت نمی‌شدیم».

هدایتهای چهارگانه بالا به این ترتیب‌اند:

الف ـ اگر هدایت اولی شامل حال کسی نشد، دومی هم نخواهد شد بلکه حتی تکلیف آن هم درست نیست.

ب ـ اگر نوع دوم هدایت شامل حال کسی نشد سومی و چهارمی هم نصیبش نمی‌شود.

ج ـ اما اگر چهارمین نوع هدایت شامل کسی شد طبیعتاً سه نوع قبلی هم شامل وی شده است.

د ـ و حصول نوع سوم دال بر حصول دو نوع قبلی است.

ه ـ و عکس آن اینگونه است که اگر هدایت اولی حاصل شد به معنی حصول دومی و سومی نیست.

انسان نمی‌تواند کسی را هدایت کند مگر با دعا و شناساندن راه اسلام به او و از انواع دیگر هدایت نمی‌تواند استفاده کند.

1- خداوند در آیات زیر به هدایت نوع دوم که دعا و شناساندن اسلام است و توسط پیامبر و دعوتگران انجام می یابد اشاره فرموده:

{وإنّك لتهدي إلى صراط مستقيم} [شوری52].

«و تو (به وسیله تبلیغ قرآن) مردم را به راه راست هدایت می‌کنی».

{ولكلّ قوم هاد} [رعد7].

«و برای هر ملتی هدایتگر و ارشاد کننده‌ای وجود دارد».

2- آیه‌ی زیر هم به سایر هدایات اشاره دارد:

{إنّك لا تهدي من أحبب ولكنّ الله يهدي من يشاء} [قصص56].

«(ای پیامبر) تو نمی‌توانی کسی را که بخواهی هدایت ارمغان داری ولی این تنها خداست که هر که را بخواهد هدایت عطاء می‌نماید».

3- و اگر خداوند در جایی از قرآن فرمودند که ظالمین و کافرین را از هدایت منع می کنیم منظور همان هدایت توفیق است که فقط مخصوص طالبان آن است.

4- و چهارمین نوع هم که ثواب در قیامت و داخل شدن به بهشت است در آیه زیر بیان شده است:

{كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أنّ الرّسول حق، وجاءهم البيّنات، والله لا يهدي القوم الظالمين} [آل عمران86].

«خداوند چگونه گروهی را هدایت می‌کند که بعد از ایمانشان و بعد از آنکه گواهی دادند به اینکه پیغمبر بر حق است و معجزات و دلائل روشنی برای آنان (بر حقانیت اسلام) بیامد، کافر شدند؟ خدا گروه ستمکاران را هدایت نخواهد کرد».

و نیز آیه:

{ذلك بأنّهم استحبّوا الحيواة الدنيا علي الآخرة، وأنّ الله لا يهدي القوم الكافرين} [نحل107].

«(این خشم خدا و عذاب بزرگ) بدان خاطر است که آنان زندگی دنیا را بر زندگی آخرت ترجیح می دهند و گرامی ترش می دارند و خداوند گروه کافران را به (سوی بهشت) رهنمون نمی کند».

5- و هر جا که خداوند در قرآن هدایت کردن را از پیامبر و سایر انسانها نفی کرده و بیان نموده که قادر به انجام آن نیستند، آن نوع هدایت منظور است که [در نوع اول و سوم و چهارم] بیان شده، مانند اعطای عقل و توفیق و ورود به بهشت. مانند آیات زیر:

{ليس عليک هداهم ولکنَ الله يهدی من يشآء} [بقره272].

«هدایت آنها بر عهده تو نیست لیکن خداوند هر که را بخواهد هدایت می‌کند».

{و لو شآء الله لجمعهم علی الهدی} [انعام35].

«ولی اگر خدا بخواهد آنان را بر هدایت جمع خواهد کرد».

{ومآ أنت بهاد العمي عن ضلالتهم} [روم53].

«تو نمی‌توانی نابینایان (کوردل) را از گمراهیشان (نجات دهی) و راهنمایی کنی».

{إن تحرص علی هداهم فإنَ الله لا يهدي من يضل} [نحل37].

«هر چند هم بر رهنمود آنان آزمند باشی، خداوند کسانی را که گمراه بکند هدایت نمی دهد».

{ومن يضلل الله فماله من هاد} [غافر33].

«اگر خداوند کسی را گمراه و سرگشته کند هیچ کس نمی‌تواند وی را هدایت کند».

{ومن يهد الله فما له من مضل} [زمر37].

«و اگر خداوند بخواهد کسی را هدایت کند هیچ کس نمی‌تواند او را گمراه کند».

{إنَک لا تهدي من أحببت ولکنَ الله يهدي من يشآء} [قصص56].

«تو نمی‌توانی هر کس را که می‌خواهی هدایت کنی و این خداست که هر کس را بخواهد هدایت می‌کند».

{أفأنت تکره النَاس حتَی يکونوا مؤمنين} [يونس99].

«آیا تو می‌خواهی مردمان را مجبور بسازی که ایمان بیاورند».

{من يهد الله فهو المهتد و من يضلل فلن تجد له وليَا مرشدا} [کهف17].

«کسی را که خدا هدایت کند او هدایت یافته است و کسی را که گمراه کند هیچ سرپرست هدایتگری برای وی نخواهی یافت».

یعنی طالب هدایت و به دست آورنده آن کسی است که خدا توفیقش می دهد، و به راه بهشت هدایت می‌کند، نه کسی را که خدا گمراهش کرده و راه گمراهی و کفر را برگزیده است.

{والله لا يهدي القوم الکافرين} [بقرة264].

«خداوند افراد کافر و گروه کافران را هدایت نمی‌کند».

{إنَ الله لا يهدي من هو کاذب کفَار} [زمر3].

«خداوند دروغگویان کفر پیشه را هدایت نمی‌کند».

کاذب کفار: کسی است که هدایت را قبول نمی‌کند و این کلمه به این معنی اشاره دارد. هر چند لفظش [از لحاظ لغوی] مطابق با معنی‌اش نیست و کسی که هدایت را قبول نمی‌کند خدا هم هدایتش نمی‌کند. مثل اینکه تو می‌گویی: کسی که هدیه را قبول نکند من هم به او هدیه نمی‌دهم و اگر بخشش مرا نپذیرد چیزی به او نمی‌بخشم و کسی که از من روی گرداند از او روگردان می‌شوم.

دریافت مقاله بصورت سند مایکروسافت ورد