وطن‌دوستی در سایهٔ اسلام

خطیب: دکتر صالح آل طالب

مسجد الحرام: جمعه 16 شعبان 1430 برابر با 16 مردادماه 1388

خطبه‏ ی اول:

حمد و سپاس از آن الله است. {ستایش از آن الله است که آسمان‏ها و زمین را آفرید و تاریکی‏‌ها و نور را قرار داد. سپس با این وجود کسانی که کفر ورزیدند [دیگران را] با پروردگار خود برابر می‏دانند (1) اوست کسی که شما را از گِل آفرید آنگاه [برای شما] مدتی مشخصی را تعیین کرد و اجل حتمی نزد اوست سپس [با این وجود ] شما [در این قدرت پروردگار] شک می‏‌کنید (2) و اوست که در آسمان و در زمین، الله است، پنهان و آشکار شما را می‏‌داند و می‏‌داند که چه به دست می‏‌آ‌ورید}

اما بعد… تقوای الله را در پیش گرفته، وی را اطاعت کنید و معصیت وی را نکنید.

{… وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاقُوهُ وَبَشِّرْ الْمُؤْمِنِينَ} [بقره: 223]

(و تقوای الله را در پیش گیرید و بدانید که او را [در قیامت] ملاقات خواهید کرد و مومنان را بشارت ده)

برای کسب رضایت پرودرگار از یکدیگر پیشی گیرید و بدانید که آتش جهنم با شهوات پوشانده شده و بهشت با ناخوشی‌‏ها؛ و بدانید که هیچ راه فراری از این مسیر، که در پیش روست وجود ندارد و هر که راه را سخت بداند در رفتن ضعیف می‏شود و هر که به شهوت‏‌ها وابسته گردد عزیمتش از بین خواهد رفت.

ای مسلمانان… درباره‏ٔ احساسی سخن خواهیم گفت که قلب‏های بسیاری برایش به تپش افتاده… درباره‏ٔ اشتیاقی که دل‏های زیادی را به تسخیر درآورده… احساسی که درون را به لرزه درمی‌‏آورد… عشقی که قریحه‏ٔ شاعران را به جوش آورده و قلم ادبا را به نوشتن واداشته و احساس الفتی که دارندگان فطرت سالم را به سوی خود می‏‌کشاند… این عشقی است که احساس پیامبران از آن تهی نبوده و محبتی است که در قلب صحابه وجود داشته است…

ای مسلمانان این احساس چیزی نیست جز “محبت وطن”…

دوست داشتن وطن و وابسته بودن به یک ملت و سرزمین، امری است غریزی و طبیعتی است که خداوند، انسان‏‏ها را بر آن سرشته است. هنگامی که انسان در سرزمینی به دنیا می‏‌آید و در آن بزرگ شده و از آب آن نوشیده و هوای آن را تنفس می‏‌کند و میان اهل آن سرزمین زندگی می‏کند، فطرتش با آن سرزمین خو گرفته و در نتیجه آن را دوست خواهد داشت و برای جریحه‏‌دار کردن احساس انسان همین بس که او را “‏بی‏‌وطن” بدانیم.

خداوند متعال در قرآن کریم محبت انسان نسبت به وطن را با محبت او نسبت به خودش یکجا آورده است و فرموده:

{وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنْ اُقْتُلُوا أَنْفُسكُمْ أَوْ اُخْرُجُوا مِنْ دِيَاركُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيل مِنْهُمْ…} [نساء: 66]

(و اگر بر آنها چنین مقرر می‏‌کردیم که تن به کشتن دهید یا اینکه از سرزمین خود خارج شوید، جز تعدادی کمی از آنان این کار را انجام نمی‏‌دادند…)

و بلکه حتی در جایی دیگر دوست داشتن وطن را با دوست داشتن دین مرتبط دانسته است. خداوند متعال در سوره‏ٔ ممتحنه چنین می‏‌فرماید:

{لَا يَنْهَاكُمْ اللَّه عَنْ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّين وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَاركُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّه يُحِبّ الْمُقْسِطِينَ} [ممتحنه: 8]

(الله شما را از كسانى كه در [كار] دين با شما نجنگيده و شما را از ديارتان بيرون نكرده‌‏اند باز نمى‏‌دارد كه با آنان نيكى كنيد و با ايشان عدالت ورزيد زيرا الله دادگران را دوست مى‏‌دارد)

از آنجا که ترک وطن برای نفس بشری سخت و طاقت‏‌فرسا است، از جمله فضائل مهاجران این است که برای هجرت در راه الله از وطن و کاشانه‏ٔ خود دل کنده‌‏اند.

در سنن ترمذی به سند صحیح از عبدالله بن عدی بن حراء رضی الله عنه روایت شده است که گفت: رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را دیدم که بر تپه‌‏ای ایستاده و خطاب به مکه چنین می‏‌گوید: «ای مکه! تو بهترین و دوست داشتنی سرزمین خدا برای منی و اگر مرا از تو بیرون نمی‏راندند هرگز تو را ترک نمی‏کردم” امام عینی رحمه الله در شرح این حدیث می‏گوید: “خداوند پیامبرش را با فراق وطن آزمایش کرد»

و وقتی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم دانست که برای همیشه مهاجر باقی خواهد ماند از خداوند خواست تا مدینه را به قلب او محبوب گرداند. در صحیح بخاری آمده است که «وقتی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم از سفر بازمی‏‌گشت و مدینه را از دور می‏‌دید شترش را هی می‏‌داد تا سریع‏تر به مدینه برسد». امام ابن حجر ـ رحمه الله ـ در توضیح این حدیث می‏گوید: «این حدیث دلیلی است بر فضیلت مدینه و دلیلی است بر [مشروعیت] محبت وطن و شوق به آن».

انسان‏ها به سرزمین خود عادت می‏‌کنند حتی اگر آن سرزمین آنچنان زیبا نباشد و «وطن دوستی» غریزه‏‌ای است که در درون انسان‏ها ریشه دوانده و باعث می‏‌شود