پس از رمضان
خطیب: دکتر سعود الشریم
مسجد الحرام: جمعه: 4 شوال 1429 هجری برابر با 12 مهرماه 1387
خطبه ی اول:
ستایش از آن الله است است که دارای عزت است و جلال، آن بزرگ متعال که دارای نام های نیک و صفات کمال است، و گواهی می دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد و یار و یاور هر مرد و زن مومن است و گواهی می دهم که محمد، بنده و رسول اوست، آنکه صادقترین انسان ها در کردار و گفتار خود است، پیامبری که خوش بینی را دوست داشت و پرسخنی و هدر دادن مال و درخواست بسیار را ناپسند می دانست.
درود و سلام و برکات خداوند بر وی و بر اهل بیت و یاران وی و بر همه ی آنانی باد که راه و روش آنان را تا روز قیامت در پی گیرند.
اما بعد: ای مردم، خود و شما را به تقوای الله و لزوم اطاعت وی در خوشی و ناخوشی و در خشم و خشنودی و در خلوت و آشکار، سفارش می کنم، که هر که تفوای الله را در پیش گیرد خداوند کار وی را آسان می گرداند.
ای مردم: گو اینکه هیچ چیزی اتفاق نیفتاده باشد و انگار نه انگار که این روزها به پایان رسیدند. روزها به مانند عبور ابرها می روند و شب می رود و صبح جای آن را می گیرد. زمان با سرعتی عجیب در جریان است. عمر انسان نیر به مانند طنابی کشیده شده است که معلوم نیست کی قطع خواهد شد.
انسان عاقل با نگاه به گذشته مایوس نمی شود و دچار غم نمی گردد و برای فهمیدن آینده پیش از آمدن آن عجله نمی کند که لذت و سختی گذشته از یاد رفته است. اما آینده همه اش در پرده ی غیب است. همه ی آن چیزی که در واقع وجود دارد همین روز و همین ساعتی است که در آن به سر می بریم و همه ی آنچه می توان از گذشته بهره برد چیزی نیست جز عبرت و پند. هر که زنده بماند پیر می شود و هر که پیر شود بی شک خواهد مرد و اجل اهمیت نمی دهد که کی بیاید، و هر جمعی ناگزیر به جدایی ختم خواهد شد.
ماه رمضان نیز به همین منوال گذشت و رفت. رمضان در میان ما بود و گوش و چشم ما را پر کرده بود تا اینکه این موسم تقوا نیز به پایان رسید. صدای بلبلان روح آرام گرفت و خاطرات آن به مانند برگ های خزان به همراه باد پراکنده شدند…
اما اگر ماه رمضان با همه ی فضائیل و ویژگی های خود به پایان رسید، فضائل طاعت هرگز قطع نشده و پایان نمی پذیرد و هر که در رمضان بندگی الله را می کرد بداند که خداوند همیشه زنده است و نمی میرد و او پروردگار همه ی ماه هاست و هر که رمضان را عبادت می کرد بداند که رمضان رفته است.
این باعث تاسف هر بنده ی پاک و پرهیزگار است که با گذشت رمضان مظاهر تنبلی و عقب نشینی از طاعت را به چشم ببیند که این پدیده برای هر صاحب بصیرتی قابل مشاهده است، گو اینکه دین تنها در رمضان خلاصه شده باشد…
بله، این درست است که ماه مبارک رمضان دارای ویژگی آشکاری است که در ماه های دیگر سال وجود ندارد، اما دین ما بر تلاوت قرآن در غیر رمضان نیز تاکید کرده است برای همین است که درباره ی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم روایت شده است که ایشان در همه ی زندگی خود اهل بخشش و خیر بود اما در رمضان این چود و کرم ایشان بیشتر می شد و اگر در رمضان شب قدری است که هر که از روی ایمان و احتساب آن را به پا دارد گناهان گذشته اش آمرزیده می شود، در دیگر روزهای سال نیز اعمالی همپای آن وجود دارد:
بخاری و مسلم در صحیح خود روایت کرده اند که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: «هر که صد بار بگوید: “سبحان الله و بحمده” گناهانش پاک می شود حتی اگر به اندازه ی کف دریا باشد»
همچنین شیخین بخاری و مسلم از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده اند که فرمود: «هرکه به مانند این وضوی من وضو بسازد سپس دو رکعت نماز بخواند که در آن با خود سخن نگوید (و با حضور قلب نماز گزارد) گناهان گذشته اش آمرزیده می شود» این دو حدیث و احادیث دیگر بر این دلالت می کنند که برخی از اعمال به اندازه ی کار کسی که شب قدر را از روی ایمان و احتساب به پا داشته است دارای خیر و پاداش است.
همیطور مسلم در صحیح خود به سند صحیح روایت کرده است که از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم درباره ی روزه ی عرفه سوال شد؛ ایشان فرمودند: «باعث تکفیر گناهان گذشته و باقی مانده ی سال می شود».
حال اگر انجام گناه در نظر اسلام زشت و ناشایست است، انجام آن پس از انجام خوبی ها و کارهای نیک بسیار زشت تر و ناگوارتر می باشد. اگر نیکی ها باعث از بین رفتن بدی ها می شود به همین اندازه نیز کارهای بد باعث از بین رفتن صفای کار نیک خواهد شد. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم از بدی بعد از خوبی به خداوند پناه می برد و خداوند متعال در این باره می فرماید:
{ وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللّهُ بِهِ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ} [نحل: 92]
(و مانند آن [زنى] كه رشته خود را پس از محكم بافتن [يكى يكى] از هم مىگسست مباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش وسيله [فريب و] تقلب سازيد [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر [در داشتن امكانات] افزونترند جز اين نيست كه الله شما را بدين وسيله مىآزمايد و روز قيامت در آنچه اختلاف مىكرديد قطعا براى شما توضيح خواهد داد)
برای همین است که هر کس پس از کامل نمودن کار دچار تقضیر گردد و پس از ترک گناه دوباره به آن برگردد، اوست که خود را از به دست آوردن مقام طاعت محروم نموده و حتی اگر برای خود عبادتی موسمی قرار دهد این چه فایده دارد وقتی که از لذت مناجات و بندگی محروم شده است.
اما برعکس آن، مردان و زنان مومنی هستند که در همه ی ماه ها بنده ی خداوندند، شوالشان به مانند رمضان است و برای آنها بندگی و نزدیکی به خداوند قطع نمی شود مگر با مرگ، چنانکه خداوند می فرماید:
{واعبد ربك حتى يأتيك اليقين}
(و تا رسیدن مرگ به عبادت پروردگار بپرداز)
اکنون که این ها را شنیدی و دانستی و مقداری از لذت عبادت را در رمضان درک نمودی هرگز آن را با گناه تلخ مکن و تلاش کن که بر نیکی ها مداومت کنی که اندازه و مقدار مهم نیست بلکه کیفیت و چگونگی و دوام کارِ نیک مهم است و خداوند متعال اینگونه فرموده است:
{ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ} [ملک: 2]
(تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكوكارتريد)
خداوند نفرمود کدامیک از شما بیشتر کار کرده اید. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «ای مردم کارهایی را انجام دهید که توانایی آن را دارید زیرا خداوند خسته نمی شود و بلکه خود خسته می شوید و دوست داشتنی ترین کارها نزد خداوند کاری است که دوام داشته باشد حتی اگر کم باشد» [به روایت بخاری و مسلم]
آنچه را بیان نمودم اگر درست بود از سوی خداوند است و اگر اشتباه بود از سوی نفس است و شیطان، و از الله آمرزش می خواهم که او بس آمرزنده است.
خطبه ی دوم:
الحمدلله و درود و سلام بر آنکه پیامبری پس از وی نیست. اما بعد: بدانید که بهترین سخن کلام خداوند است و بهترین روش راه و روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است و بدترین کارها در دین نوآوری در آن است و هر نوآوری در دین بدعت است و هر بدعتی گمراهی است.
سپس بدانید که پیامبرتان صلی الله علیه وآله وسلم روزه ی شش روز از شوال را مشروع گردانده و آن را از جمله ی ادامه ی نیکی پس از نیکی قرار داده است. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «هر که رمضان را روزه گیرد و سپس آن را با شش روزه از شوال ادامه دهد این به مانند روزه ی همه ی دوران خواهد بود» [به روایت مسلم]
اما اینکه چگونه شش روز روزه ی بعد از رمضان به مانند روزه ی همه ی دوران است این از آن جهت است که خداوند متعال کار نیک را به اندازه ی ده برابر آن حساب می کند. بر این اساس رمضان به اندازه ی ده ماه حساب می شود و روزه ی شش روز پس از آن 60 روز محسوب می شود و با این حساب جمع همه ی آن دوازده ماه خواهد شد که یک سال کامل است.
بهتر این است که این شش روز مستقیما پس از عید باشد اما اشکال ندارد میان آنها جدایی انداخته شود و یا تا آخر ماه به تاخیر بیفتد و این روزه واجب نیست بلکه مستحب است و هر کس هر سال بر آن مداومت کند اگر در یک سال بیمار شد یا به مسافرت رفت و نتوانست آن را انجام دهد، از روی فضل و منت الهی اجر آن برایش نوشته خواهد شد. زیرا رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید:
«اگر بنده بیمار شد یا به مسافرت رفت اجر کارهای خیری که در حالت سلامتی و اقامت انجام می داد برایش نوشته خواهد شد». [به روایت بخاری]
همچنین لازم است که قبل از گرفتن روزه ی شش روز شوال، روزه های قضای رمضان گرفته شود. اما سخن کسانی که تاخیر روزه ی قضا را به این دلیل که عایشه رضی الله عنها بخاطر رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم قضای روزه های رمضان را تا شعبان به تاخیر می انداخت، جایز می دانند هیچ وجهی ندارد.
در پاسخ آنان می گوییم: چطور ممکن است که عائشه رضی الله عنها روزه ی قضا را که واجب تر است بخاطر نیاز پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم ترک کند و روزه ی مستحبی را به جای بیاورد؟ در حالی که نیاز رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم همچنان وجود دارد.
در ضمن کسی که روزه ی قضای رمضان را به جا نیاورد نمی توان گفت که رمضان را روزه گرفته است. زیرا اگر کسی یک روز از رمضان را روزه بگیرد سپس برای عذر نتواند بقیه رمضان را روزه بگیرد و عذر وی در شوال برطرف شود هرگز نمی توان به وی گفت اول روزه ی شش روز شوال را بگیر و بعد از آن قضای رمضان را به جا بیاور زیرا این تکلیف چیزی است که قابل تحمل نیست.
همچنین کسی که برخی از شب های رمضان را از روی ایمان و احتساب به پا دارد و برخی را رها کند نمی توان درباره اش گفت که رمضان را از روی ایمان و احتساب به پا داشته اشت.
همینطور برخی که در مورد روزه ی شش روز شوال مردم را دچار تردید و سردرگمی می کنند و اینگونه نقل می نمایند که برخی از سلف روزه ی شش روز شوال را از ترس ملحق شدن آن به رمضان سنت نمی دانند و یا از برخی از سلف نقل می کنند که آن را روزه نگرفته اند، اینان نیز دچار اشتیاه شده اند زیرا مهم حدیث صحیح است و ما سخن رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را برای سخن هیچ کسی، هرکه باشد، رها نخواهیم کرد.
{ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ } [حشر: 7]
(و آنچه را پیامبر به شما داد آن را بگيريد و از آنچه شما را باز داشت بازايستيد و از الله پروا بداريد كه الله سختكيفر است)
سپس درود و سلام بفرستید بر بهترین انسان ها و پاکترین بشریت، محمد بن عبدالله آن صاحب حوض کوثر و مقام شفاعت که خداوند شما را به آن امر نموده است:
{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]
(همانا الله و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود و سلام فرستید)
و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «هر که بر من یک درود فرستد خداوند برای آن بر او ده درود خواهد فرستاد»
خداوندا بر محمد و آل محمد درود فرست همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستادی که تو ستوده شده و بزرگواری و بر محمد و آل محمد برکت ارزانی دار همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم برکت ارزانی داشتی که تو ستوده شده و با عظمتی. وراضی و خشنود باش از چهار خلیفه ی پیامبرت ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از دیگر صحابه ی پیامبرت و از تابعین و کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما با عفو و کرمت ای مهربانترین مهربانان.
خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده. خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان. خدایا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده. خداوندا غصه ی غصه داران مسلمان را برطرف ساز و سختی سختی دیدگان را از بین ببر و وام وام داران را ادا نما و بیماران ما و دیگر بیماران مسلمان را شفا ده.
خدایا هر که را برای ما و برای اسلام و مسلمانان اراده ی بدی دارد به خودش مشغول ساز و نیرنگ او را علیه خود او قرار بده. ای شنونده ی دعاها!
بارالها ما را در سرزمینهایمان ایمن گردان و مسئولان ما را صالح گردان و مسئولیت امور ما را در دست کسانی قرار بده که تقوای تو را داشته باشند و در پی خشنودی تو باشند.
بارالها! تویی آن الله که معبودی به حق نیست جز تو. تو بی نیازی و ما فقیریم. بر ما باران ببار و ما را از مایوسان قرار مده. بار الها بر ما باران نازل کن و ما را از ناامیدان قرار مده. بار الها بر ما باران فرو ریز و ما را از مایوسان مگردان.
خدایا ما را به دلیل بدی های خودمان از نیکی های خود محروم مساز. بار الها ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار. پاک و منزه است پروردگار تو آن پرودگار عزت از آنچه به دروغ وصفش می کنند و سلام بر پیامبران و سخن آخر اینکه: {الحمد لله رب العالمین}.
___________________
با تشکر از شبکۀ جهانی نور