روش رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلم) در اعتکاف
ترجمه: ابوعامر
پرسش: میخواهم بدانم روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف چه بوده است؟
پاسخ: الحمدلله… روش رسول خداوند صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف، بهترین و کاملترین روش است.
وی یک بار در دههی نخست رمضان در مسجد به اعتکاف نشست اما بعدها دانست که این شب در دههی پایانی رمضان است، سپس تا پایان عمرشان دههی آخر رمضان را اعتکاف نمودند.
یک بار نیز اعتکاف ده شب آخر را ترک گفت و قضای آن را در دههی اول شوال به جای آورد. [به روایت بخاری ومسلم]
اما «در سالی که در آن وفات نمود بیست روز [از رمضان را] اعتکاف نشست». [به روایت بخاری: 2040]
«دربارهی اینکه چرا رسول خداوند در رمضان آخر بیست روز اعتکاف کرده است گفته شده است از آنجا که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم حس کرده بود اجل ایشان نزدیک است خواست در انجام اعمال خیر تلاش بیشتری نماید تا برای امتش اینگونه تبیین شود که شایسته است در پایان اعمال خود [یعنی پایان زندگی] کارهای نیک را به نیکترین و بهترین وجه آن انجام دهند تا آنکه با بهترین حالت به ملاقات پروردگار خویش نائل شوند.
همچنین گفته شده که جبرئیل هر سال یک بار قرآن را با پیامبر میخواند، اما در سال آخر دو بار این کار را انجام داد، برای همین دو برابر آنچه در سالهای گذشته اعتکاف میکرد اعتکاف نمود.
اما قویترین قول در این زمینه این است که وی به آن دلیل سال آخر را بیست روز اعتکاف گرفت که سال گذشتهی آن را در مسافرت بود؛ حدیثی که نسائی و ابوداوود و ابن حبان روایت نمودهاند (و ابن حبان آن را صحیح دانسته است) دال بر این قول است: ابی ابن کعب رضی الله عنه میفرماید:
«رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ده شب آخر رمضان را اعتکاف میکرد، پس یک سال به مسافرت رفت و اعتکاف ننمود، برای همین در سال آیندهاش بیست روز اعتکاف نمود» (فتح الباری شرح صحیح بخاری)
رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم دستور میدادند تا خیمه ای برای او در مسجد زده شود و در آن خیمه مستقر میشد و از مردم خلوت میگزید و بسوی پروردگارش روی میآورد تا آنکه بطور واقعی خلوت نماید.
یک بار نیز در قبهای ترکی (خیمهای کوچک) اعتکاف نمود و بر درب آن حصیری آویزان کرد. [به روایت مسلم: 1167]
ابن قیم رحمه الله در کتاب خویش زادالمعاد (90/2) میگوید:
«همه ی این کارهای رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای این بود که روح اعتکاف و هدف آن حاصل گردد و این برعکس آن کاری است که جاهلان انجام میدهند و اعتکاف را بهانهای برای دید و بازدید و محلی برای جلب زائران قرار داده و با یکدیگر به گفتگو مینشینند که این چیزی است و اعتکاف پیامبر چیزی است دیگر» (پایان سخن امام ابن قیم)
رسول الله در مدت اعتکاف همیشه در مسجد بوده و به جز برای قضای حاجتهای خویش از آن خارج نمیشد. ام المومنین عائشه رضی الله عنها می گوید: «وی در حال اعتکاف وارد خانه نمیشد مگر برای حاجت» [بخاری: 2029 و مسلم: 297]
و در روایتی دیگر از مسلم آمده است: «مگر برای نیاز انسانی» که امام زهری این نیاز را قضای حاجت یعنی رفتن به دستشویی تفسیر کرده است.
رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در مدت اعتکاف به نظافت خود اهمیت میداد و گاه سر خود را از مسجد به داخل حجرهی عائشه رضی الله عنه مینمود و امالمومنین رضی الله عنها سر وی را میشست و آن را شانه میزد. (1)
بخاری (2028) و مسلم (297) از عائشه رضی الله عنها روایت نمودهاند که ایشان فرمودند: «رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در حالی که در مسجد معتکف بودند سر خود را به سوی من میآورد و من در حالی که در حالت عادت ماهیانه بودم سر وی را شانه میزدم» و در روایت دیگر از بخاری و مسلم آمده است که عائشه رضی الله عنها فرمودند: «سر ایشان را میشستم»
همچنین از روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف این بود که در مدت اعتکاف نه به عیادت بیمار میرفت و نه در تشییع جنازه شرکت میجست و این برای آن بود که بطور کامل بر مناجات و راز و نیاز با خداوند تمرکز کرده و حکمت اعتکاف را که همان بریدن از مردم و روی نمودن کامل بسوی خداوند متعال است به جای بیاورد.
عائشه رضی الله عنه می فرماید: «سنت برای شخص معتکف آن است که به عیادت بیمار نرود و در تشییع جنازهای شرکت نجوید و با همسرش رابطه زناشویی نداشته باشد و جز برای نیاز ضروری [از مسجد] خارج نشود» [ابوداوود: 2473، آلبانی آن را در صحیح ابوداوود صحیح دانسته است]
همچنین گاه برخی از همسرانش در حال اعتکاف به دیدار وی میآمدند و وقتی کسی از همسرانش میخواست برود پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم وی را بدرقه مینمود:
از ام المومنین صفیه رضی الله عنها روایت است که وی در حالی که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در ده شب آخر رمضان درمسجد اعتکاف بودند به زیارت ایشان آمده و ساعتی با ایشان گفتگو کرد. سپس برخواسته تا برگردد و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای بدرقهی وی برخواست [و او را به خانه رساند] (1)
در پایان بطور مختصر میتوان گفت: اعتکاف رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم هم از یک سو با آسانگیری و میانهروی همراه بوده و از سوی دیگر همهی وقت ایشان در این مدت به ذکر خداوند و مناجات با وی و به هدف نزدیکی به او و به دست آوردن فضیلت شب قدر بوده است.
1- توجه داشته باشید که خانههای رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم یا همان حجرههای ایشان به مسجد وصل بوده و به داخل مسجد راه داشته است.
منبع: سایت الإسلام سوال و جواب www.Islamqa.com ترجمه: ابوعامر ملامحمدی