بیداری اسلامی

ترجمه: ابوعامر

پرسش:

می‏خواهم بدانم روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف چه بوده است؟

پاسخ:

الحمدلله… روش رسول خداوند صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف، بهترین و کامل‏ترین روش است.

وی یک بار در دهه‏ی نخست رمضان در مسجد به اعتکاف نشست اما بعدها دانست که این شب در دهه‏ی پایانی رمضان است، سپس تا پایان عمرشان دهه‏ی آخر رمضان را اعتکاف نمودند.

یک بار نیز اعتکاف ده شب آخر را ترک گفت و قضای آن را در دهه‏ی اول شوال به جای آورد [به روایت بخاری ومسلم]

اما «در سالی که در آن وفات نمود بیست روز [از رمضان را] اعتکاف نشست». [به روایت بخاری: ۲۰۴۰]

” درباره‏ی اینکه چرا رسول خداوند در رمضان آخر بیست روز اعتکاف کرده است گفته شده است از آنجا که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم حس کرده بود اجل ایشان نزدیک است خواست در انجام اعمال خیر تلاش بیشتری نماید تا برای امتش اینگونه تبیین شود که شایسته است در پایان اعمال خود [یعنی پایان زندگی] کارهای نیک را به نیک‏ترین و بهترین وجه آن انجام دهند تا آنکه با بهترین حالت به ملاقات پروردگار خویش نائل شوند.

همچنین گفته شده که جبرئیل هر سال یک بار قرآن را با پیامبر می‏خواند، اما در سال آخر دو بار این کار را انجام داد، برای همین دو برابر آنچه در سال‏های گذشته اعتکاف می‏کرد اعتکاف نمود.

اما قوی‏ترین قول در این زمینه این است که وی به آن دلیل سال آخر را بیست روز اعتکاف گرفت که سال گذشته‏ی آن را در مسافرت بود؛ حدیثی که نسائی و ابوداوود و ابن حبان روایت نموده‏اند (و ابن حبان آن را صحیح دانسته است) دال بر این قول است: ابی ابن کعب رضی الله عنه می‏فرماید:

«رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ده شب آخر رمضان را اعتکاف می‏کرد، پس یک سال به مسافرت رفت و اعتکاف ننمود، برای همین در سال آینده‏اش بیست روز اعتکاف نمود» ” (فتح الباری شرح صحیح بخاری)

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم دستور می‏‏دادند تا خیمه ای برای او در مسجد زده شود و در آن خیمه مستقر می‏شد و از مردم خلوت می‏گزید و بسوی پروردگارش روی می‏آورد تا آنکه بطور واقعی خلوت نماید.

یک بار نیز در قبه‏ای ترکی (خیمه‏ای کوچک) اعتکاف نمود و بر درب آن حصیری آویزان کرد. [به روایت مسلم: ۱۱۶۷]

ابن قیم رحمه الله در کتاب خویش زادالمعاد (۹۰/۲) می‏گوید:

«همه ی این کارهای رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای این بود که روح اعتکاف و هدف آن حاصل گردد و این برعکس آن کاری است که جاهلان انجام می‏دهند و اعتکاف را بهانه‏ای برای دید و بازدید و محلی برای جلب زائران قرار داده و با یکدیگر به گفتگو می‏نشینند که این چیزی است و اعتکاف پیامبر چیزی است دیگر» (پایان سخن امام ابن قیم)

رسول الله در مدت اعتکاف همیشه در مسجد بوده و به جز برای قضای حاجت‏های خویش از آن خارج نمی‏شد. ام المومنین عائشه رضی الله عنها می گوید: «وی در حال اعتکاف وارد خانه نمی‏شد مگر برای حاجت» [بخاری: ۲۰۲۹ و مسلم: ۲۹۷]

و در روایتی دیگر از مسلم آمده است: «مگر برای نیاز انسانی» که امام زهری این نیاز را قضای حاجت یعنی رفتن به دستشویی تفسیر کرده است.

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در مدت اعتکاف به نظافت خود اهمیت می‏داد و گاه سر خود را از مسجد به داخل حجره‏ی عائشه رضی الله عنه می‏نمود و ام‏المومنین رضی الله عنها سر وی را می‏شست و آن را شانه می‏زد. (۱)

بخاری (۲۰۲۸) و مسلم (۲۹۷) از عائشه رضی الله عنها روایت نموده‏اند که ایشان فرمودند: «رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در حالی که در مسجد معتکف بودند سر خود را به سوی من می‏آورد و من در حالی که در حالت عادت ماهیانه بودم سر وی را شانه می‏زدم» و در روایت دیگر از بخاری و مسلم آمده است که عائشه رضی الله عنها فرمودند: «سر ایشان را می‏شستم»

همچنین از روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف این بود که در مدت اعتکاف نه به عیادت بیمار می‏رفت و نه در تشییع جنازه شرکت می‏جست و این برای آن بود که بطور کامل بر مناجات و راز و نیاز با خداوند تمرکز کرده و حکمت اعتکاف را که همان بریدن از مردم و روی نمودن کامل بسوی خداوند متعال است به جای بیاورد.

عائشه رضی الله عنه می فرماید: «سنت برای شخص معتکف آن است که به عیادت بیمار نرود و در تشییع جنازه‏ای شرکت نجوید و با همسرش رابطه زناشویی نداشته باشد و جز برای نیاز ضروری [از مسجد] خارج نشود» [ابوداوود: ۲۴۷۳، آلبانی آن را در صحیح ابوداوود صحیح دانسته است]

همچنین گاه برخی از همسرانش در حال اعتکاف به دیدار وی می‏آمدند و وقتی کسی از همسرانش می‏خواست برود پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم وی را بدرقه می‏نمود:

از ام المومنین صفیه رضی الله عنها روایت است که وی در حالی که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در ده شب آخر رمضان درمسجد اعتکاف بودند به زیارت ایشان آمده و ساعتی با ایشان گفتگو کرد. سپس برخواسته تا برگردد و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای بدرقه‏ی وی برخواست [و او را به خانه رساند] (۱)

در پایان بطور مختصر می‏توان گفت: اعتکاف رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم هم از یک سو با آسانگیری و میانه‏روی همراه بوده و از سوی دیگر همه‏ی وقت ایشان در این مدت به ذکر خداوند و مناجات با وی و به هدف نزدیکی به او و به دست آوردن فضیلت شب قدر بوده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توجه داشته باشید که خانه‏های رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم یا همان حجره‏های ایشان به مسجد وصل بوده و به داخل مسجد راه داشته است.

منبع: سایت الإسلام سوال و جواب www.Islamqa.com ترجمه: ابوعامر ملامحمدی