هشدار آتش
خطیب: شیخ صلاح البدیر
مسجد نبوی شریف: جمعه 11 شعبان 1431 برابر با 1 مرداد 1389
خطبهی اول:
ستایش از آن خداوندی است که عزیز و پرشکوه است، او که پس از هشدار و وعید و فرستادن پیامبران، با آتش جهنم از عاصیان انتقام میگیرد و کسانی را که ترس او را دارند و تقوای او را پیشه میسازند با بهشت برین بزرگ میدارد… هر که کار نیکی کند برای خودش است و هر که بدی پیشه سازد بر خود بدی کرده است و پروردگار تو به بندگانش ستم روا نمیدارد…
و گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنها و بیشریک است. او که شایستهی حمد و ثنا و تمجید است، و گواهی میدهم که پیامبر و سرور ما محمد، بنده و پیامرسان او و دعوتگر به سوی توحید است و اوست هشدار دهندهی از آتش شعلهور و بشارتدهندهی به بهشت ابدی. درود و سلام ابدی خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران وی باد.
اما بعد، ای مسلمانان تقوای الله را آنگونه که شایستهی اوست پیشه سازید و در پی دست یابی به رضایت وی کوشا باشید:
{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (70) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزاً عَظِيماً } [احزاب: 70-71]
(ای کسانی که ایمان آوردهاید تقوای الله را پیشه سازید و سخنی استوار گویید (70) تا کارهای شما را به صلاح آورد و گناهانتان را بر شما ببخشاید و هر کس از الله و پیامبرش اطاعت کند پیروزی بزرگی به دست آورده است)
ای مسلمانان… خداوند بندگان را به هدف عبادت خود آفرید و نشانههای عظمت خویش را در برابر آنان قرار داد تا هیبتش را در قلب آنان قرار دهد و عذاب شدید خود و جهنم را برای آنان وصف نمود تا عاملی باشد برای سرکوب گمراهی درون، و انگیزهای باشد برای رستگاری آن.
پس از آن چیزی نسبت به آن هشدار داده شدهاید برحذر باشید و از آن آتشی بترسید که خداوند در کتابش و توسط پیامبرش ذکر آن را نموده.
آن آتشی که خشم آن شدید است و آتش آن افروخته و تاریک و سیاه…
{ لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ (28) لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ (29) عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ } [مدثر: 28-30]
(نه باقى مىگذارد و نه رها مىكند (28) پوستها را سياه مىگرداند (29) [و] بر آن [دوزخ] نوزده [نگهبان] است)
خانهای که اهل آن نفرین شدهاند و از دستیابی به لذتها و خوشبختی محروم گشتهاند.
{ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ } [ص: 56]
(به جهنم درمىآيند و چه بد آرامگاهى است)
یاد آن ـ با طبقات و درجات و درهای آن قلب ترسایان را به لرزه در آورده و اشکها را بر گونهها جاری ساخته است. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: “قسم به آنکه جانم در دست اوست اگر آنچه را که من دیدهام میدیدید کم میخندید و بسیار گریه میکردید”. گفتند: مگر تو چه دیدی ای رسول خدا؟ فرمود: “بهشت و جهنم را دیدهام” [به روایت مسلم]
و نعمان بن بشیر ـ رضی الله عنه ـ میگوید: شنیدم که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در خطبهاش میفرمود: “شما را از آتش هشدار دادم، شما را نسبت به آتش هشدار دادم” تا آنکه عبایش که بر کتفش بود به روی پایش افتاد. [به روایت احمد]
و رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: “دو امر بزرگ را فراموش نکنید: بهشت و جهنم را” و سپس در حالی که میگریست و اشکهایش ریش مبارکش را خیس کرده بود فرمود: “قسم به آنکه جان محمد در دست اوست اگر آنچه را که من در مورد آخرت میدانم میدانستید به دشت و صحرا میرفتید و بر سر خود خاک میریختید” [به روایت ابویعلی]
ای مسلمانان: بهشت از بند کفش شما به شما نزدیکتر است و همینطور جهنم، و این آتشی که شما بر میافروزید جزئی از 70 جزء آتش جهنم است که 69 بار از آن گرمتر است و گرمای تابستان از نفس جهنم است که شما را به یاد آن بیندازد زیرا در صحیح بخاری چنین آمده است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: “آتش جهنم به سوی پروردگارش شکایت برد که ای پروردگار، بخشی از من بخشی دیگر را میبلعد (یعنی از شدت گرما) پس خداوند به او اجازه داد دو بار نفس بکشد، یک بار در تابستان و یک بار در زمستان که علت گرما و سرمای شدیدی است که میبینید”.
جهنم را در روز قیامت میآورند در حالی که هفتاد هزار افسار دارد که هر افساری را هفتاد هزار ملائکه به دنبال خود میکشند و از شدت خشم فریاد میکشد و اینجاست که مجرمان به بدبختی خود یقین حاصل میکنند و امتها بر زانوی خود میافتند و آنجاست که انسان به یاد آنچه کرده است میافتد و میگوید:
{يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي (24) فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (25) وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ } [فجر: 24-26]
(کاش برای زندگی (ابدی) خود (توشهای) پیش فرستاده بودم (24) پس در آن روز هيچ كس چون عذاب كردن او عذاب نكند (25) و هیچ کس چون دربند کشیدن او دربند نکشد)
عمق آن به فاصلهی هفتاد سال است. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روزی در کنار اصحاب بودند که صدایی مهیبی به گوششان رسید پس فرمودند: “آیا میدانید این چیست؟” گفتند: الله و رسولش آگاهترند. فرمود: “این صدای سنگی بود که هفتاد سال پیش به آتش جهنم انداخته شده بود و همچنان در آن سقوط میکرد تا آنکه اکنون به قعر آن رسیده است” [به روایت مسلم]
پل صراط بر روی چنین جهنم وحشتناکی زده میشود. جهنمی که شرارههای آن از آن بر میجهد و چنگالهایی دارد که برخی از جهنمیان را از روی پل صراط به داخل خود میکشد، پس مومنان بر اساس اعمال خود به سرعت چشم به هم زدن و به سرعت برق و یا سرعت باد و یا سرعت پرندگان و یا سرعت اسبان دونده و یا سرعت انسان پیاده از آن میگذرند. پس برخی از آنان به راحتی عبور میکنند و برخی دیگر در هنگام عبور زخمی میشوند و برخی دیگر به آتش جهنم در میافتند و در آتش جهنم نیز برخی از جهنمیان تا مچ پا در آتشند و برخی تا زانو در آتشند و برخی تا سینه و برخی دیگر تا گردن…
اهل آتش به ذلت و خواری به سوی آتش فراخوانده و هل داده میشوند:
{… يُسْحَبُونَ (71) فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ } [غافر: 71-72]
(…كشانيده مىشوند (71) در ميان جوشاب [و] آنگاه در آتش برافروخته مىشوند)
آتشی که آنان را به مانند آب جوشان در بر میگیرد:
{ إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَهِيَ تَفُورُ } [ملک: 7]
(چون در آنجا افكنده شوند از آن خروشى مىشنوند در حالى كه مىجوشد)
از گرسنگی فریاد برمیآورند و غذا میخواهند و در پاسخ به آنان خبیثترین غذا که برای اهل گناهان مهیا شده است داده میشود:
{ إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ (43) طَعَامُ الْأَثِيمِ (44) كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ (45) كَغَلْيِ الْحَمِيمِ } [دخان: 43-46]
(آرى درخت زقوم (43) خوراك گناه پيشه است (44) چون مس گداخته در شكمها مىگدازد (45) همانند جوشش آب جوشان)
رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: “اگر قطرهای از زقوم به زمین فرو میافتاد زندگی را بر اهل دنیا تلخ میکرد پس چه میشود کسی که همهی غذایش همین است و غذای دیگری ندارد؟” [به روایت احمد]
و به آنان ضریع داده میشود. غذایی که نه چاق میکند و نه گرسنگی را رفع میکند به مانند خاری که نه وارد شکمشان میشود و نه از حلقومشان در میآید و به آنان چرک و خونابهی جهنمیان خورانده میشود و هنگامی که گلویشان از گرسنگی و تشنگی خشکیده شد از چشمهای داغ نوشانده میشوند و به آنان آبی داده میشود جوشان که رودههای آنان را ذوب میکند، رودههایی که زمانی آکنده از غذای حرام بود و صورتهای آنان میسوزد، صورتهایی که همیشه به سوی معصیت خداوند متوجه بود.
{ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا } [کهف: 29]
(وه چه بد شرابى و چه زشت جايگاهى است)
رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: “آب جوشان بر سرشان ریخته میشود پس جمجمهشان را آب میکند تا آنکه به شکمشان میرسد، پس هر چه در شکم دارند آب میشود تا آنکه از پایشان خارج میشود و سپس به همان حالتی باز میگردند که بودند” [به روایت احمد و ترمذی]
و آسانترین اهل آتش از نظر عذاب کسی است که دو دمپایی از آتش دارد که مغزش به خاطر آن به مانند دیگ میجوشد و او گمان نمیکند که عذاب کسی از او شدیدتر باشد در حالی که او آسانترین عذاب را دارد”
غل و زنجیر آنان را سنگین کرده است، پاهایشان به پیشانیشان بسته شده و چهرههایشان از خواری و ذلت گناه سیاه گشته است. از داد و بیداد سر و صدایشان بلند است و امید رهایی ندارند و آرزوی مرگ میکنند اما از اسارت جهنم رهایی نمییابند:
{وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ (21) كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ } [حج: 21-22]
(و براى آنان گرزهايى آهنين است (21) هر بار بخواهند از [شدت] غم از آن بيرون روند در آن باز گردانيده مىشوند [كه هان] بچشيد عذاب آتش سوزان)
درهایش بر آنان بسته میشود و غم و مصیبتشان افزون میشود… { لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ } [حجر: 44] (براى آن هفت در است و از هر درى بخشى معين از آنان [وارد مىشوند])
رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: اهل آتش چنان میگریند که اگر کشتیها در اشکشان قرار گیرند به جریان میافتند و آنان خون میگریند”… [به روایت حاکم]
آنان بر از دست دادن زندگی بدون آنکه توشهای از آن برگیرند میگریند، آه بر آنها از خشم خداوند و آه بر آنان از رسواییشان در بین مردم؛ و فریاد برمیآورند که:
{ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ } [فاطر: 37]
(پروردگارا ما را بیرون بیاور تا کاری شایسته غیر از آنچه انجام میدادیم انجام دهیم)
و میگویند:
{ رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ } [ابراهیم: 44]
(پروردگارا ما را تا چندى مهلت بخش تا دعوت تو را پاسخ گوييم و از فرستادگان [تو] پيروى كنيم)
و میگویند:
{ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ } [سجده: 12]
(پروردگارا ديديم و شنيديم ما را بازگردان تا كار شايسته كنيم چرا كه ما يقين داريم)
{.. رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ (106) رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ } [مومنون: 106-107]
(…پروردگارا شقاوت ما بر ما چيره شد و ما مردمى گمراه بوديم (106) پروردگارا ما را از اينجا بيرون بر پس اگر باز هم [به بدى] برگشتيم در آن صورت ستمگر خواهيم بود)
خدایی را صدا میزنند که همیشه دستوراتش را زیر پا میگذاشتند و با دوستانش دشمنی میورزیدند. خدایی را صدا میزنند که حکمش در مورد آنان به اجرا در آمده است و عذابش بر آنان نازل گردیده است.
{ قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ } [مومنون: 108] (مىفرمايد [برويد] در آن گم شويد و با من سخن مگوييد)
نه به گریهشان رحم میشود و نه فریادرسی میشوند… از آرزوهایشان باز ماندهاند و گناهان آنان را به محاصره در آورده اما همچنان در امید رهایی هستند که ناگهان منادی ندا میدهد که: “ای اهل بهشت جاودانگی است و دیگر مرگی نیست و ای اهل آتش جاودانگی است و دیگر مرگی در کار نیست”.
آتشی که خاموش نمیشود و جانی که دیگر گرفته نمیشود: { لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا } [فاطر: 36] (نه حكم به مرگ بر ايشان [جارى] مىشود تا بميرند و نه عذاب آن از ايشان كاسته شود)
{ إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَى } [طه: 74]
(در حقيقت هر كه به نزد پروردگارش گنهكار رود جهنم براى اوست در آن نه مىميرد و نه زندگى مىيابد)
آنان همدیگر را سرزنش و لعنت میکنند و با هم به جدل بر میخیزند و یکدیگر را تکذیب میکنند: { كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا } [اعراف: 38] (…هر بار كه امتى [در آتش] درآيد همكيشان خود را لعنت كند)
به یکدیگر کفرمیورزند و همدیگر را نفرین میکنند و کینهشان علیه کسانی که آنان را به چنین روزی انداختهاند شدت میگیرد و میگویند: { رَبَّنَا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ } [فصلت: 29] (پروردگارا آن دو [گمراهگرى] از جن و انس كه ما را گمراه كردند به ما نشان ده تا آنها را زير قدمهايمان بگذاريم تا زبون شوند)
و آنکه از یاد خداوند غافل بود خطاب به دوستش که او را از قرآن باز داشته و گناه را برای او زینت داده چنین میگوید که: {کاش میان من و تو (به اندازهی) دوری مشرق و مغرب (فاصله) بود. پس چه بد دوستی بود چنین دوستی} [زخرف: 38]
و همهی اینها برایشان سودی در بر ندارد زیرا که همه در عذاب شریکند و همه سهمی از آن دارند اما نمیدانند.
خداوند من و شما را از آزاد شدگان از آتش قرار دهد… این سخنان را گفته و برای خود و شما از خداوند متعال از هر گناهی آمرزش میخواهم پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.
خطبهی دوم:
سپاس و ستایش از آن الله است برای نیکی و احسان و توفیقش و گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنهاست و بیشریک و گواهی میدهم که پیامبر و سرور ما محمد بنده و پیامبر او و دعوتگر به سوی رضوان اوست… درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت و یارانش باد.
اما بعد… ای مسلمانان تقوای الله را آنگونه که شایستهی اوست پیشه سازید: {…اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ } [توبه: 119] (… تقوای الله را پیشه سازید و با راستان همراه باشید)
ای مسلمانان: اینها برخی از اوصاف آتش جهنم و احوال اهل آن بود. پس از آتش جهنم به خداوند پناه ببرید و از هر سخن و کرداری که شما را به آتش نزدیک میسازد دوری کنید که شما امروزه در دوران فتنههای پی در پی و بدیها قرار دارید. فتنهی شبهات و شهوات که برخی برخی دیگر را زیبا جلوه میدهند که هر که را در پی آنها به راه افتد در دینش و در عقیده و اخلاقش به عقب میرانند و رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: “آنچه من از آن بر شما ترس دارم شهوتهای گمراه کننده در شکم و شرمگاه و هواهای گمراهکننده است” [ به روایت احمد]
پس به راه سختیهای نجات دهنده گام نهید و قلب را از غفلت بیدار کنید و نفس را از خیزشگاه شهوت برهانید و به کتاب خدا و سنت پیامبرش حکم کنید و بدانید که روزهای زندگی مهلتهایی است برای رستگاری که در ورای آن اجل در کمین است و هر که زمان حال به درد او نیاید آینده نیز برایش سودی نخواهد داشت و گذشته نیز به دردی از او دوا نخواهد کرد و بدانید که خوابی سنگینتر از خواب غفلت نیست و بردگیای بدتر از بردگی شهوات وجود ندارد و مصیبتی بدتر از مرگ قلب نیست و هشدار دهندهای رساتر از پیری نیست و بدانید که هیچ عاقبتی بدتر از آتش نخواهد بود:
{وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ (31) كَلَّا وَالْقَمَرِ (32) وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ (33) وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ (34) إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ (35) نَذِيرًا لِلْبَشَرِ (36) لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ} [مدثر: 31-37]
(و این آیات نیست مگر یادآوری برای بشر (31) نه چنین است (که میپندارند) سوگند به ماه (32) و سوگند به شب آنگاه که پشت میکند (33) و سوگند به صبح هنگامی که آشکار شود (34) که آن (قرآن) از پدیدههای بزرگ است (35) و بشر را هشدار دهنده است (36) هر کدام از شما را که بخواهد پیشی جوید یا آنکه عقب بیفتد)
پس خود را از آتش نجات دهید و پیش از آنکه عبرتی شوید برای آیندگان، از گذشتگان عبرت گیرید و راه توبهکنندگان را در پیش گیرید که اکنون وقت بازگشت و توبه و ترک گناهان است.
ای بندهی خداوند، ای آنکه حدود خداوندی را زیر پا نهادهای و از راه درست دوری گزیدهای… خیلی زود توبه کن و چرک گناه را از خود بشوی و خود را از جهنم نجات ده.
از عدی به حاتم ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: “کسی از شما نیست مگر آنکه پروردگارش با او سخن میگوید بی آنکه میان او و پروردگارش واسطهای باشد. پس بنده به راست خود مینگرد و چیزی جز آنچه پیش فرستاده است نمیبیند و به چپ خود مینگرد و چیزی جز اعمالی که پیش فرستاده نمیبیند و به روبرویش نظر میاندازد و جز آتش چیزی نمیبیند پس از آتش دوری کنید حتی اگر با نصف دانهی خرما باشد و حتی اگر با سخنی نیک باشد” [به روایت بخاری]
ای مسلمانان: خود و خانواده و فرزندان خود و زیر دستان خویش را از آتش نجات دهید و بدانید که ضایع نمودن نماز و شبیه کردن خود به کافران و نظر انداختن به حرام و بیحجابی و خودآرایی زنان و نوشیدن خمر، همهی اینها از کارهای اهل جهنم است و هرگونه معصیت خدا و رسول از کارهای اهل جهنم است، پس از آتش بترسید، از آتش بترسید…
{ وَمَن يَعْصِ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَاراً خَالِداً فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُّهِينٌ } [نساء: 14]
(و هر که (از دستورات) الله و رسولش سرپیچی نماید و حدود او را زیر پا نهد او را وارد آتشی میکند که جاودانه در آن خواهد ماند و برایش عذابی خوار کننده خواهد بود)
و سپس بدانید که خداوند شما را به کاری امر نموده که خود آن را آغاز کرده و سپس ملائکه و سپس شما را به آن امر نموده و فرموده است:
{همانا الله و ملائکهاش بر پیامبر درود میفرستند. ای کسانی که ایمان آوریدهاید بر او درود و سلام فرستید} [احزاب: 56]
خداوندا درود و سلام فرست بر بهترین و پاکترین انسانها، محمد بن عبدالله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و راضی و خشنود باش از خلفای پیامبرت ـ ابوبکر و عمر و عثمان و علی ـ و از دیگر صحابهی پیامبرت و همچنین از ما با فضل و احسان خویش راضی باش ای مهربانترین مهربانان.
خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و طاغیان و متجاوزان را نابود گردان و امنیت و رفاه و آرامش را در همهی سرزمینهای مسلمان مستقر بگردان.
خداوندا مسجد الاقصی را از نجاست صهیونیستها پاک گردان، خداوندا مسجد الاقصی را از نجاست صهیونیستها پاک گردان، خداوندا مسجد الاقصی را از نجاست صهیونیستها پاک گردان.
خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزلهها و فاجعهها و فتنههای پنهان و آشکار و بیحجابی و اختلاط را از ما دور گردان.
خداوندا مردگان ما را بیامرز و بیماران ما را شفا ده و اسیران ما را آزاد گردان و ما را بر دشمنانمان پیروز گردان.
خداوندا بر توبه کنندگان توبه پذیر و بازگشت کنندگان به راهت را پذیرا باش و ما را به توبهای صادقانه پیش از روز قیامت موفق گردان.
بندگان خداوند، {همانا الله به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان امر کرده و از فحشا و منکر و تجاوز باز میدارد. او شما را چنین پند میدهد باشد که پندپذیر باشد} [نحل: 90] پس او را یاد کنید تا شما را یاد کند و او را برای نعمتهایش شکرگذار باشید تا شما را افزون دهد و همانا یاد الله بزرگتر است و الله به آنچه میکنید آگاه است.