پند و حکمت

ای زبان یا نیک بگو تا سودی عائدت شود یا ساکت شو تا از شر در امان بمانی. — ابن عباس (رضی الله عنهما)

نکاتی در باب توبه و استغفار

ابوعامر

۱- الله توبه‌کاران را دوست دارد:

{إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ}[بقره: ۲۲۲]

«الله توبه‏کاران و پاکیزگان را دوست مى‏دارد»

برای به دست آوردن دوستی پروردگار، تو هم جزو توبه کاران باش.

۲- الله نسبت به توبه‌کنندگان بسیار بخشنده است:

{وَإِنِّی لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى} [طه: ۸۲]

«به یقین من آمرزنده کسى هستم که توبه کند و ایمان بیاورد و کار شایسته نماید و به راه راست رهسپار شود».
این هم بشارتی بزرگ برای توست اگر اهل توبه باشی و ایمان بیاوری و کار شایسته انجام دهی!

۳- خوبی‌ها، بدی‌ها را از بین می‌برد:

{إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ} [هود: ۱۱۴]

«خوبیها، بدیها را از میان مى‏برد»

همچنین رسول‌الله (صلی الله علیه وسلم) می‌فرماید: «هر جا که هستی تقوای الله را پیشه ساز و بعد از کار بد کار نیک انجام بده تا آن را پاک سازد و با مردم به اخلاق نیک رفتار کن» به روایت ترمذی.

دوست عزیز! پس از هر گناه مایوس نشو و خود را تسلیم گناه نکن. یکی از راه‌های پاک ساختن گناهان همین نصیحت پیامبرمان (صلی الله علیه وسلم) است: انجام کار خوب.

۴- هرگز از رحمت پروردگار مایوس نشو:

{قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ} [زمر: ۵۳]
«بگو اى بندگان من که بر خویشتن (با گناهان) زیاده‏روى کرده‌اید، از رحمت الله ناامید نشوید در حقیقت ‏الله همه گناهان را مى‏آمرزد که او خود آمرزنده‌ی مهربان است»

بله! قضیه خیلی ساده است. هر چه گناه بزرگ باشد باز هم رحمت و مغفرت الله بسیار بزرگتر است!

۵- بهترین گناهکاران، توبه‌کنندگانند.

{وَمَن یَعْمَلْ سُوءًا أَوْ یَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللّهَ یَجِدِ اللّهَ غَفُورًا رَّحِیمًا} [نساء: ۱۱۰]

«هر کس کار بدى کند یا بر خویشتن ستم ورزد سپس از الله مغفرت بخواهد، الله را آمرزنده‌ی مهربان خواهد یافت»

هرچه گناهانت زیاد باشند و هرچه بدی‌هایت بزرگ، باز هم صادقانه از الله طلب مغفرت کن. پروردگار تو غفور و رحیم و بسیار توبه‌پذیر است.

پیامبرمان (صلی الله علیه وسلم) می‌فرماید: «همه‌ی فرزندان آدم گناهکارند و بهترین گناهکاران توبه‌کنندگانند.»
[به روایت امام احمد و ترمذی؛ ترمذی آن را حسن دانسته است.]

۶- استغفار و سپس : تسبیح

پروردگار متعال می‌فرماید:

{فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَالْإِبْکَارِ} [غافر: ۵۵]
« پس صبر کن که وعده‌ی الله حق است و براى گناهت آمرزش بخواه و به سپاس پروردگارت شامگاهان و بامدادان تسبیح بگو »

این نصیحتی از سوی الله متعال: استغفار و تسبیح الله در آغاز و پایان روز.
عبدالله بن عمر ـ رضی‌الله‌عنهما ـ می‌گوید:

ما می‌شمردیم که رسول الله (صلی الله علیه وسلم) در یک مجلس صد بار می‌گفت:

«رَبِّ اغفِرلی ذَنبی وَ تُب عَلَیَّ إنَّکَ أنتَ التَّوّابُ الرَّحیم»

(پروردگارا؛ گناهم را مورد مغفرت قرار ده و بر من توبه بپذیر که تو توبه‌پذیر و مهربانی) [به روایت ابوداود و ترمذی؛ ترمذی آن را صحیح دانسته است.]

این استغفار و تسبیح رسول الله (صلی الله علیه وسلم) است. کسی که گناهان گذشته و آینده‌اش بخشیده شده است. بر این اساس ما بیشتر به استغفار و تسبیح نیازمندیم.

۷- دعای سید الإستغفار:

رسول الله (صلی الله علیه وسلم) می‌فرماید: «سید الإستغفار اینگونه است که بنده بگوید:

اللهم أنت ربی لا إله إلا أنت خلقتنی وأنا عبدک وأنا على عهدک ووعدک ما استطعت أعوذ بک من شر ما صنعت أبوء لک بنعمتک علی وأبوء بذنبی فاغفر لی فإنه لا یغفر الذنوب إلا أنت.

(الهی تو پرودگار منی که هیچ معبود به حقی جز تو نیست. مرا آفریده‌ای و من بنده‌ی توام و بر عهد و پیمان تو خواهم بود تا جایی که بتوانم. به تو پناه می‌برم از بدی‌هایی که انجام داده‌ام. اعتراف می‌کنم به نعمت‌هایت بر خودم و اعتراف می‌کنم به گناهانم پس مرا مورد مغفرت قرار ده که هیچ‌کس جز تو گناهان را مورد آمرزش قرار نمی‌دهد).

و سپس افزود: هر که در روز این دعا را با یقین بگوید و همان روز قبل از اینکه شب شود بمیرد از اهل بهشت است و هر کس در شب آن را با یقین بگوید و قبل از صبح بمیرد از اهل بهشت خواهد بود».
[به روایت امام بخاری و ترمذی و نسائی]

با دقت در کلمات زیبای این دعا پی خواهیم برد که چگونه گفتن این دعا با یقین به مغفرت الهی و اعتراف به گناهان خود در پیشگاه الله و پشیمانی از گناه و تصمیم به بازنگشتن به آن، باعث بخشش گناهان و ورود به بهشت خواهد شد.

۸- توبه نصوح چیست؟

{یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا} [تحریم: ۸]

« اى کسانى که ایمان آورده‏اید به درگاه الله توبه اى نصوح (راستین) کنید»توبه‌ی نصوح، توبه‌ای است که در آن این شرط‌ها رعایت شود:

۱- دست برداشتن از گناه.
۲- پشیمانی از آن.
۳- عزم جدی برای بازنگشتن به گناه.

و در صورتی که گناه مربوط به حق کسی باشد باید تا حد امکان حق وی را برگرداند یا از وی بخشش بخواهد و در صورتی که این حق در مورد آبروی شخصی باشد (مانند غیبت یا تهمت) سعی کند از وی بخشش بخواهد اما در صورتی که این کار امکان ندارد و یا باعث ایجاد کدورت بیشتر می‌شود باید به همان صورتی که در حق وی بدی کرده و آبروی وی را ریخته است و در همان مجالسی که بدگویی وی را کرده به ذکر خوبی‌های وی بپردازد و برای او استغفار کند.

۹- و در پایان…
رسول الله (صلی الله علیه وسلم) می‌فرماید:
«خوش به حال کسی که در نامه‌ی اعمالش استغفار بسیاری باشد» [به روایت ابن‌ماجه و بیهقی با سند صحیح]

برای توبه و بازگشت هنوز دیر نشده است. فرصتی که من و تو داریم همین زندگی است. تا وقتی که روح به حلقوم نرسیده و آفتاب از مغرب طلوع نکرده باشد…

نظر بدهید