رمضان موسم خیرات و برکات
خطیب: دکتر عبدالرحمن سدیس
مسجد الحرام: جمعه 28 شعبان 1432 برابر با 7 مرداد 1390
خطبهٔ اول:
ستایش مخصوص خداوند است ـ او را به پاکی ستوده ـ و از او یاری جسته و آمرزش میخواهیم. او صاحب توفیق و هدایت است و ماهی را برای ما برای طاعت و عبادت قرار داد که چه گوارا چشمهای است، و هر که به سوی آن سبقت جست به قلهٔ خشنودی آن دَیّان دست یافته است، و گواهی میدهم که معبودی حقیقی نیست جز او که واحد و بیشریک است، آنگونه شهادتی که به واسطهٔ آن شایستهٔ جایگاهی در بهشت گردیم، و گواهی میدهم که پیامبر و قدوهٔ ما محمد، بندهٔ الله و پیامبر اوست و بهترین روزهداران و نمازگزاران است و در فضیلت یگانه. خداوندا بر آن محمد و احمد و بر اهل بیت او و یاران گرامیاش که رمضان را در رکوع و سجود سپری مینمودند و بر تابعین و همهٔ کسانی که به نیکی پیروی آنان میکنند درود و سلامی زلال و همیشگی فرست.
اما بعد، ای بندگان خداوند:
اگر عزتی همیشگی میخواهید تقوای خداوند بزرگ را پیشه سازید و از این ماه روزه بهره گیرید تا خوشبخت امروز و فردا شوید، که خوشخت آن است که تقوای پروردگارش را پیشه سازد و هدایت او را در پیش گیرد و اوقات گرانبها را بیهوده از دست ندهد:
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} [حشر: 18]
(ای کسانی که ایمان آوردهاید از الله پروا دارید و هر کس ببیند برای فردا چه پیش فرستاده است و تقوای الله را پیشه سازید که همانا الله به آنچه میکنید آگاه است)
در مسیر حرکت شبانهروزی مسلمان به سوی پروردگار و با در نظر گرفتن امور مادی و تغییرات و زندگی بسیاری از مردم که آکنده از تفریح و تعطیلات و سفر و سیاحت است، و با نگاهی به تغییرات و مشکلات جدیدی که امت با آن روبرو است، شکی در این نیست که مسلمان طی ماهها زندگی یکنواخت دچار خستگی و روزمرهگی شود و یا حتی دچار کوتاهی در مورد ارزشها و عبادات و دیگر عرصهها.
برای همین است که خداوند متعال اوقات و مواسم مبارکی را برای ما قرار داده که به واسطهٔ آن دوباره درون انسانها برخواسته و برای انجام طاعت تشویق شوند. در این مواسم است که مسلمان به سوی خصلتهای ستوده شده میل مییابد و دوباره برای انجام نیکیهای پیشین عزم خود را جزم میکند.
یکی از این مواسم، ماهی است بزرگ، که وقت آن شریف است و هماکنون با زیبایی خود به ما روی آورده است. در این ماه است که جانها نیکی و احسان و تازگی یقین و شیرینی ایمان را به درستی درک میکنند. این ماه، ماه مبارک رمضان است. ماهی که آمده تا هر روز در درون ما شادی دیگری را برافروزد، از عطر خود مشام ما را بنوازد و قلبها را به آب رحمت بشوید…
برادران و خواهران ایمانی:
این ماه روزه و قیام است، از راه رسیده تا زیبایی امید و لذت دعا و شوق مناجات صادقانه و تضرع در برابر خداوند رحمان را در ما بیدار سازد، تا از چشمهٔ زلالش جام هدایت بنوشیم و تا روحمان به بوییدن گلهای مغفرت شاد گردد…
ای مسلمانان:
این ماه گرامی فرصتی است گرانبها و معاملهای است پرسود با خداوند برای برگرفتن توشهای برای آخرت به واسطهٔ اعمال نیک، سپاس خداوند که برای دستیابی به خشنودی رحمان مشقتی آنچنانی نیاز نیست، اگر مسلمان نفس خود را مورد مراقبه قرار دهد و با جدیت با آن برخورد نماید و بدون سستی به طاعت پروردگار گردن نهد و از حال آنانی عبرت گیرد که سال پیش میان ما بودند اما امسال از میان ما رفتهاند… پس بجنبید! پیش از آنکه روح از جان رَوَد و تلاش کنید پیش از آنکه امروز و فردا کردن فرصت را از کف بَرَد…
در حکمت آمده است که: «سختترین غصه از دست رفتن فرصتهاست، و هر که امروز و فردا نمود تنها خیالات و آرزو درو خواهد کرد».
اما بهترین گوهرها سخنان و کردار رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ است که پدر و مادرم فدای او باد. ام المومنین عایشه ـ رضی الله عنها ـ میفرماید: «رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در رمضان تلاشی میکرد که در غیر آن نمیکرد». [به روایت امام مسلم]
و هر که برای عبادت تلاش نمود و جدیت پیشه ساخت پیروز و سرافراز باز خواهد گشت.
ای مسلمانان:
در رمضان است که بهشت درهای خود را به سوی روزهدار باز میکند و پیروز واقعی خواهد بود آن روزی که نامهٔ عملش را به دست راست دریافت کند. و آنگاه که به ملاقات پروردگارش رود حساب او را به تمام و کمال عطا خواهد کرد. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ میفرماید: «روزهدار دو شادی دارد، هنگامی که افطار کند شاد میشود و هنگامی که به ملاقات پروردگارش رود به خاطر روزهاش شاد میشود». [به روایت بخاری و مسلم]
او چیزی از پروردگارش نمیخواهد مگر آنکه او را اجابت خواهد کرد و هیچ دری را در مقابل او نخواهد بست. پیامبر ـ علیه الصلاة و السلام ـ میفرماید: «روزهدار در هنگام افطارش دعایی دارد که رد نمیشود». [به روایت ابن ماجه و دیگران]
«هنگامی که نخستین شب رمضان سر برسد شیاطین به زنجیر میشوند و درهای آتش بسته میشود و هیچ دری از آن باز نمیماند و درهای بهشت باز میشود که هیچ دری از آن بسته نمیماند و منادی ندا میدهد که: ای خواهان خیر و نیکی، روی بیاور! و ای خواهان بدی دست نگهدار! و خداوند [در این ماه] بسیاری را از آتش آزاد میکند و آن در هر شب رمضان است». [به روایت ترمذی و ابن ماجه و ابن خزیمة]
چه عطای بزرگوارانهای و چه لطف بزرگی!
بشتابند آنانی که خیر و نیکی را انتخاب کردهاند، کسانی که ذکر و قرائت قرآن و صدقه و استغفار و توبه و ادای حقوق دیگران و رحمت و بخشش بر تنگدستان، عادت و روششان است.
ای امت قرآن:
خوش به حال آنانی که با تدبر و گوش سپردن کامل، قلبهای خود را به قرآن میسپارند و چشمانشان به اشک میآید. خداوند آنان را به خود نزدیک ساخته و خشنودشان کرده است و قلبهایشان را با قرآن گرامی داشته است.
ای امت روزه و قیام:
این است حقیقت قلبها و بدنهایی که جز برای عبادت پروردگار آفریده نشدهاند، و تا آنکه عطا و بخشش خداوند نیک و مهربان را در محراب طاعت و سجود، شکر گذارند پس کجایند مشتاقان بهشت جاودان؟
پس ای مومنان، برای اعضاء و جوارح خود افساری از عقل و خردمندی و مراقبی از جنس وَرَع و تقوا برگیرید تا روزهٔ خود را از نقص و فساد حفظ نمایید. چه بیفایده است که برخی از مسلمانان غذا و نوشیدنی خود را ترک میکنند سپس انواع گناهان و مهلکات و منکرات را مرتکب میشوند بیآنکه دین یا اخلاق و یا حرمت این ماه آنان را باز دارد.
به عنوان هشداری برای کسانی که در این ماه گرفتار مرداب متعفن گناهان شدهاند، رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودهاند: «چه بسا روزهداری که از روزهاش بهرهای جز گرسنگی و تشنگی ندارد، و چه بسا نمازگزاری که از قیام و نماز خود جز شبزندهداری و خستگی بهرهای ندارد». [به روایت نسائی و ابن ماجه]
و آیا مقصد عظیم روزه چیزی جز پاکسازی درون و دوری آن از پلشتیها و راست ساختن کژیهای آن است؟ که اینها هدف اصلی از مشروع ساختن روزه در اسلام است که به محقق ساختن تقوا میانجامد. چنانکه خداوند متعال میفرماید:
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ} [بقره: 183]
(ای کسانی که ایمان آوردهاید، روزه بر شما فرض گردید همانگونه که برای کسانی که پیش از شما بودند فرض شده بود، باشد که تقوا پیشه سازید)
یعنی برای امید به دست آمدن تقوا. آیا کسانی که مقاصد روزه را به فراموشی سپردهاند، آن دنیادوستانی که عامل گرانی کالاها در مرضانند و حریص و افزونخواهند و غرق منافع دنیوی خود شدهاند، و آن ارباب شهوتها که شبها را در برابر کانالهای مستهجن به صبح میرسانند، اهداف روزه را درک کردهاند؟
ای بندگان خداوند، تقوای او را پیشه سازید و با شادی و سرور و توبه و استغفار این ماه را استقبال کنید که پیامبر مصطفی ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ یاران خود را با رسیدن ماه رمضان بشارت میداد و میفرمود: «ماهی بزرگ و مبارک بر شما سایه افکنده است» [به روایت ابن خزیمة و ابن حبان در صحیح]
و این نبود جز به هدف آمادهسازی درونی و قوی کردن عزم و ارادهٔ آنان در برابر خستگی و سستی، پس مبارک باد بر امت مسلمان حلول این ماه روزه و بشارت باد بر آنان این موسم رحمت و غفران و آزادیِ از آتش. خداوند این امت را در این روزها و این شبهای مبارک برکت دهد و اوضاع آن را بهبود بخشد و جان آنان را حفظ نماید و وحدتشان را محقق سازد، همانا او بخشنده و بزرگوار است.
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم:
{شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} [بقره: 185]
(ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است [كتابی] كه هدایتگر مردم است و [در برگیرندهٔ] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسی که بیمار یا در سفر است تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد] الله برای شما آسانی میخواهد و برای شما دشواری نمیخواهد تا شماره [مقرر] را کامل کنید و الله را به پاس آنكه هدایتتان کرده است به بزرگی بستایید و باشد که شکرگزاری کنید)
خداوند متعال برای من و شما در قرآن عظیم برکت نهد و با آیات و ذکر حکیم سود رسانَد. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و همهٔ مسلمانان از خداوند بزرگ از همهٔ گناهان آمرزش میخواهم پس از او آمرزش بخواهید و به سوی او توبه کنید که او نسبت به توبهکنندگان بسیار آمرزنده است.
خطبهٔ اول:
ستایش از آن خداوند است، او که ماه روزه را بلندمرتبه گرداند و ما را برای محقق ساختن اهداف بزرگ آن تشویق نمود. و گواهی میدهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بیشریک است و برکات را در این ماه جاری ساخت. و گواهی میدهم که پیامبر ما محمد، بندهٔ الله و فرستادهٔ او و بزرگوارترین امت است، درود و سلام و برکات خداوند و بر او و بر اهل بیت و اصحاب او و کسانی باد که تا قیامت به نیکی پیروی آنان کنند.
اما بعد:
بندگان خداوند، تقوای او را پیشه سازید و برای ماه روزه از خداوند توفیق بخواهید و روزها و شبهای آن را غنیمت شمارید تا خشنودی خداوند را به دست آورید.
ای امت مسلمان:
این ماه در حالی فرا میرسد که امت مسلمان دچار محنتها و فتنهها است، در انحا و ارجای سرزمین اسلامی چند دستگی و جدایی و افتراق و ناآرامی حکمفرما است، اما با این وجود امیدواریم که امت ما از مدرسهٔ روزه و قیام حکمتها و پندها برگیرد تا باری دیگر به رحابِ اتحاد و یکپارچگی و تراحم و همبستگی باز گردد و دوباره از تنگنای منفعتهای دنیوی به سوی وسعت مقاصد شرع، و از سم تعصب آراء و افکار به وسعت شورا و گفتگو و حاکم ساختن عقل و حکمت و انداختن سلاح و جلوگیری از خونریزی برگردد، تا اینگونه خونهای بیگناه حفظ شده و آشوب و ناآرامی و فتنه و خشونت و نبرد جای خود را به آرامش دهد.
این امید در ماه خیرات و برکات و ماه نزول قرآن و رَحَمات بیشتر در درون غیوران شعلهور میشود و مشعل این اصلاح و نجات را علمای ربانی بر دست گرفتهاند که در پی آنان داعیان و اهل قلم و اهل رای، روانند و امیدشان ایمان محکمی است که به محقق شدن این هدف دارند.
همینطور از اینجا به گرمی همهٔ مسئولان رسانهها را به تقوای خداوند دعوت میکنیم و از آنان میخواهم که به خوبی از این ماه استقبال کنند و جایگاه و ارزش آن را مراعات کنند و آن را از هر چیزی که روحانیت و جایگاه آن را خدشهدار میکند حفظ نمایند و دست از رقابت در پخش زشتی و انحراف بردارند.
آنگاه است که به اذن خداوند در این تاریکی یاس نور امید خواهد دمید و صبح رهایی در این شب تاریخ طلوع خواهد کرد و امت ما باری دیگر به ریادت بشریت و وحدت و قدرت و عزت خود باز خواهد گشت و این برای خداوند دشوار نیست، اما برای آنکه چنین مهمی متحقق گردد این امت نیاز به جدیت و تلاش در همهٔ امور و مجالهای زندگی دارد که این امکانپذیر نیست مگر با توبه و بازگشت، و استجابت خدا و رسول و محاسبهٔ نفس و مراجعهٔ آن.
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ} [انفال: 24]
(ای کسانی که ایمان آوردهاید، الله و پیامبر او را استجابت کنید، آنگاه که شما را به سوی آنچه زندگی شما در آن است فرا میخوانند)
{وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} [نور: 31]
(و همگی ای مومنان به سوی الله توبه کنید باشد که رستگار شوید)
و درود و سلام فرستید بر بلند قدر ترین انسانها، آنکه چونان ماه کامل در تاریکیها طلوع کرد، چنانکه خداوند شما را به آن امر نموده و فرموده است:
{إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} [احزاب: 56]
خداوندا بر محمد و آل محمد و همسران و ذریهٔ وی درود و سلام و برکت ارزانی دارد چنانکه بر آل ابراهیم برکت عطا نمود که در جهانیان تو ستوده شده و با عظمتی.
خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، و شرک و مشرکان را خوار گردان و دشمنان دین را نابود ساز و این سرزمین و دیگر سرزمینهای مسلمان را در امن و امان بدار.
خداوندا ما را در سرزمینهایمان ایمن بدار و مسئولان ما را اصلاح نما. خداوندا همهٔ مسئولان و والیان مسلمان را برای حاکم گرداندن شریعت و پیروی از سنت پیامبرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ موفق گردان. خداوندا آنان را رحمتی برای بندگان مسلمانت قرار ده.
خداوندا اوضاع مسلمانان را در همه جا اصلاح نما، خداوندا جان آنان را حفظ نما و امن و امان را بر آنان گسترده و همیشگی بگردان.
ای زندهٔ برپا دارنده، ای دارای جلال و بزرگواری، به رحمتت استغاثه میکنیم، ما را حتی برای یک چشم بر هم زدن به خود وا مگذار و همهٔ امور ما را اصلاح نما، ای دارای جلال و بزرگی…
خداوندا برای ما در همهٔ ماهها و سالها برکت ده، خداوندا ما را از کسانی بگردان که رمضان را با ایمان و اخلاص روزه میگیرند و به نماز میایستند.
خداوندا دشمنان دین را نابود گردان که آنان را یارای ناتوان ساختن تو نیست. خداوندا جمعشان را پراکنده گردان و آنان را عبرتی برای دیگران بگردان.
خداوندا برادران مستضعف ما را در همه جا یاری ده، خداوندا آنان را در فلسطین یاری ده. خداوندا مسجد الاقصی را از چنگال متجاوزان نجات ده، ای قوی و ای عزیز.
{پروردگارا ما را در دنیا نیکی عطا کن و در آخرت نیکی عطا کن و از عذاب آتش دور گردان} [بقره: 201]
پروردگارا از ما بپذیر که همانا تو شنوا و دانایی و بر ما توبه پذیر که تو بسیار توبهپذیر و مهربانی و ما و والدین ما و همهٔ مسلمانان را ـ زندگان و مردگان ـ مورد مغفرت خود قرار ده که تو سمیع و قریب و اجابت کنندهٔ دعایی.
پاک و بیعیب است پروردگار تو، پروردگار عزت از آنچه به دروغ وصفش میکنند و سلام بر پیامبران و الحمدلله رب العالمین.