مسجدالحرام: جمعه 5 رمضان 1432 برابر با 14 مرداد 1390

خطبهٔ اول:

ستایش مخصوص خداوند است، ستایش مخصوص اوست که همیشه و همواره خیرش به سوی ما روان است، دست او پرنعمت است و شبانه روز می‌بخشد و هیچ بخششی از آن کم نمی‌کند، ستایش‌ها و بزرگواری‌ها همه از آنِ اوست و نمی‌توان ثنای او را آنگونه که شایسته است ادا نمود. او را ستایش گفته و شکر می‌گویم و بر او ثنا گفته و از او آمرزش می‌خواهم. او که با بزرگترین ماه‌ها بر ما منت نهاد تا در آن اجر بزرگ به دست آریم.

و گواهی می‌دهم که معبودی به حق جز الله نیست که واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست، درود و سلام و برکات خداوند تا قیامت، بر او و بر اهل بیت و یاران او و پیروان آنان باد.

اما بعد:

توصیهٔ بزرگ، توصیهٔ به تقوا است، که عامل بخشش گناهان و نجات از سختی‌ها و شناخت حق در دوران گم‌گشتگی است:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ} [انفال: 29]

(ای کسانی که ایمان آورده‌اید اگر تقوای الله را پیشه سازید برای شما میزانی قرار خواهد داد که میان حق و باطل جدایی اندازید و گناهان شما را بر شما خواهد بخشید و شما را مورد آمرزش قرار خواهد داد و الله دارای فضلی است بس بزرگ)

خود را از سطح این دنیا بالاتر و والاتر بدانید چنانکه صالحان در آن زُهد ورزیدند و توشه را برای آن سفر بزرگ آماده کردند، سفری که ناگزیر است، و با گذر روزها و سال‌ها عبرت گیرید و به خود آیید که غفلت همه‌گیر شده است و طوفان فتنه‌ها نزدیک است، و خدای رحمت کند آنکه به خود آمد، و تفاوت است میان آنکه راه معصیت پروردگارش را برگزیده است و آنکه عمر خود را در معامله با پروردگار و یاد او گذارنده و همهٔ عمر را بر در او ایستاده و سر بر خاکِ او نهاده است. آه از شرمِ شرمگینان و وای بر پشیمانی مقصران…

ای مسلمانان:

ماه بزرگ سر رسید و فرصت شما برای توشه‌گیری فرا رسید. بنده در این ماه یا موفق است و یا شکست‌خورده. به یاد داشته باشید که روزهایی از این ماه گذشتند و رفتند، بدانید که روزهای این ماه به سرعت می‌روند و در این میان، موفقان اجر وافر و سعادت دنیا و آخرت را به کف خواهند آورد.

اما از آن سو، گروه‌هایی برای گذشت شب‌های آن و از کف دادن فرصت، اشک نَدَم خواهند ریخت و آن هنگام پشیمانی و اشک چه فایده‌ای خواهد داشت؟ پس برای به دست آوردن نیکی‌ها از هم سبقت گیرید و روزهای باقی‌مانده را با به دست آوردن باقیات صالحات غنیمت شمارید که از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به سند صحیح ثابت است که فرمودند: «هرکه رمضان را با ایمان و اخلاص روزه گیرد گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود» و همچنین فرموده است: «هرکه رمضان را با ایمان و اخلاص به نماز ایستد گناهان گذشته‌اش آمرزیده خواهد شد» و در جایی دیگر فرموده است: «هرکه شب قدر را با ایمان و اخلاص به نماز ایستد گناهان گذشته‌اش آمرزیده خواهد شد».

و همچنین از مصطفی ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به سند صحیح روایت شده است که فرمودند: «به خاک مالیده شد بینی کسی که (یعنی خوار و ذلیل شد کسی که) رمضان را درک نمود و مورد آمرزش قرار نگرفت».

اما متاسفانه، چه بسیار بینی‌هایی که در این ماه به خاک مالیده می‌شود و شهوت‌ها و هوای نفس آنان را مشغول داشته است، ای کسانی که در پی سراب دنیا در حرکتید، ای کسانی که در پی همهٔ اخبار و شایعاتید و ریز و درشت آن را دنبال می‌کنید، ای کسانی که شیفتهٔ سریال‌ها و کانال‌های ماهواره‌ای هستید و چشمانتان مسحور صفحهٔ تلویزیون است، این فرصت شما است تا کمی دست نگه دارید! این ماه شماست که درونتان کمی آرام گیرد، تا باز روحتان به سوی پروردگار باز گردد، تا در جستجوی سعادت به مسجد آیید و رو به قرآن آورید، و تا در کنار خانواده آرام گیرد.

در این ماه، کمتر پی دنیا گیرید و بیشتر به نیکی با نزدیکان و یاد خداوند و محقق ساختن تقوا که هدف روزه است، بپردازید:

{كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ} [بقره: 183]

(روزه بر شما مقرر شده است همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر گردید باشد که تقوا پیشه کنید)

پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «هنگامی که روز روزهٔ کسی از شماست، فحش ندهد و بدزبانی نکند، و اگر کسی او را بد گفت یا با او درگیر شد، بگوید: من روزه‌ام» [به روایت بخاری و مسلم]

این رهنمودی است برای نشان دادن کمال درونی و صفای روحی که شایسته است روزه‌دار از آن برخوردار باشد و همینطور تاثیر تقوا؛ زیرا رمضان درون انسان را به خداوند متصل می‌سازد تا آنکه از سوی خداوند شیرینی ایمان را دریافت دارد و هر که شیرینی ایمان را چشید هرگز کینه و نفرت و دشمنی را نخواهد شناخت.

اگر تقوا در قلب محقق گردد ناپاکی از درون اهل آن بیرون خواهد رفت و به جای آن خشیت الهی و امید به او خواهد نشست، چنین انسان‌هایی از حرام دوری می‌گزینند، چشم آنان به حرام نخواهد نگریست و زبانشان از دروغ باز خواهد ایستاد، زیرا زبانشان به ذکر خداوند و استغفار مشغول است. آنان از آنجایی که خداوند و آخرت را خواسته‌اند دنیا در نظرشان کوچک خواهد شد. در چنین محیطی مردم از اینکه بازرگانی آنان را فریب دهد یا فاجری به حق آنان تجاوز روا دارد، خود را در امان می‌دانند.

ای مومنان:

روزهٔ واقعی مومن را به سوی تقوای خداوند سوق خواهد داد و او را به عمل نیک و تلاش و سبقت به سوی نیکی‌ها و غنیمت شمردن اوقات باارزش واخواهد داشت. اما متاسفانه آنچه هم‌اکنون می‌بینم بیش از این نیست که بسیاری از مردم روزه را تنها نخوردن و نیاشامیدن می‌دانند بی‌آنکه کاری دیگر انجام دهند یا تقوای بیشتری پیشه کنند، در حالی که خداوند متعال هدف از روزه را به دست آوردن تقوا ذکر نموده و فرموده است: {لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}

اما اگر ایمانت در این ماه افزایش نیافت، یا اعمال نیکت بیشتر نشد و یا دست از بدی‌ها برنداشتی به خودت برگرد و ببین، شاید کوتاهی و تقصیری در کارت باشد.

هنگامی که انسان به خداوند بزرگ ایمان آوَرَد و به روز جزا و حساب یقین بدارَد، این ایمان و یقین او را بر آن خواهد داشت تا در پی خشنودی پروردگار و آمادگی برای دیدار او و پایداری بر صراط باشد. ببیند خداوند متعال چه می‌فرماید:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ} [بقره: 183]

(ای کسانی که ایمان آورزده‌اید روزه بر شما مقرر شده است همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر گردید، باشد که تقوا پیشه کنید)

خداوند متعال این آیه را با ایمان آغاز نموده و با تقوا به پایان رسانده است.

این گمراهی است که انسان، حقیقتِ دین را چنان پایین آورد و اسلام را تنها کلماتی بداند که بر زبان جاری می‌شود یا آرزوهایی که تلاشی به همراه ندارد و هیچ وظیفه‌ای را بر عهدهٔ انسان نمی‌گذارد، و نه واجبی را انجام دهد و نه دست از منکر بکشد، و از جملهٔ کسانی شود که دینشان بازی و سرگرمی است و زندگی دنیا آن‌ها را فریفته است.

در هیچ آیه‌ای از کتاب خداوند ایمان به تنهایی ذکر نشده است، بلکه همیشه عمل نیک یا تقوا یا اسلام به همراه آن آمده است تا آنکه بدانیم رابطهٔ تلاش عملی و ایمان، بسیار محکم و ناگسستنی است و در بسیاری از آیات، اسلام به واسطهٔ کارهایی عملی و محدود شناسانده شده است. برای مثال خداوند متعال می‌فرماید:

{فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ (11) وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ (12) فَكُّ رَقَبَةٍ (13) أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ (14) يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ (15) أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ} [بلد: 11-16]

(اما او از گردنه عبور نکرد (11) و تو چه می‌دانی که آن گردنه چیست؟ (12) آزاد کردن برده‌ای (13) یا غذا دادن در روزی سخت (14) یتیمی خویشاوند (15) یا مستمندی به خاک نشسته)

و بلکه قرآن خودداری انسان از انجام برخی کارهای نیک را نشانهٔ تهی بودن درون از عقیده و ویرانی قلب دانسته است. چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ (1) فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ (2) وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ} [ماعون: 1-3]

(آیا ندیده‌ای آنکه روز حساب را دروغ می‌انگارد؟ (1) او همان است که یتیم را به سختی از خود می‌راند (2) و به غذا دادن به مستمندان ترغیب نمی‌کند)

چنین چیزی را می‌توان در اوضاع کنونی و سستی جمعی و عدم انجام اعمال نیک به خوبی دید. مردمی هستند که گناهان، رابطهٔ آنان با خداوند را به شدت ویران ساخته و هوای درون، آنان را به دور از خداوند به خود مشغول ساخته است، خداوند را به طور کامل فراموش کرده‌اند و قدر رمضان را ندانسته‌اند.

شما ـ ای مسلمانان ـ تاریخ امت‌هایی را می‌دانید که به سبب اعمال ناشایست خود نابود شدند و می‌دانید که خداوند بر قوم لوط به سبب ارتکاب فاحشه خشم گرفت و همینطور بر قوم شعیب به سبب کم‌فروشی و خیانت در ترازو. شما آخر و عاقبت این اقوام را به خوبی می‌دانید؛ اما آیا تنها این امت ماست که می‌خواهد بدون ترس و بی‌آنکه نگران چیزی باشد مرتکب بدی‌ها شود؟ اسلام، جدایِ از شریعت‌های گذشته نیست و ایمان را بدون عمل واجب نکرده است، بلکه هر دو را واجب و ضروری می‌داند. بلکه قرآن کریم داستان اقوام گذشته را برای عبرت ما ذکر نموده و فرموده است:

{وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ (13) ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ} [یونس: 13-14]

(قطعا نسلهای پیش از شما را هنگامی که ستم کردند به هلاکت رساندیم و پيامبرانشان دلایل آشکار برایشان آوردند و[لی] بر آن نبودند که ایمان بیاورند؛ این گونه مجرمان را جزا می‌دهیم (13) سپس شما را پس از آنان جانشینان (آنان) در زمین گرداندیم تا ببینیم چگونه عمل خواهید کرد)

اینگونه مورد امتحان قرار می‌گیریم و کارهایمان مورد مراقبت قرار می‌گیرد، و اینگونه خداوند ما را به ایمان و عمل ـ هر دو با هم ـ مکلف گردانده است، سپس خواهد دید که ما تا چه اندازه به این عهد خود وفادار خواهیم ماند.

خداوند متعال با این حقیقت آشکار، بنی آدم را مورد خطاب قرار داده و به آنان فهمانده است که نجاتشان در صلاح و تقوی است نه در نفاق و ادعا:

{يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (35) وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} [اعراف: 35-36]

(ای فرزندان آدم چون پیامبرانی از خودتان برای شما بیایند و آیات مرا بر شما بخوانند پس هر کس به پرهیزگاری و صلاح گراید نه بیمی بر آنان خواهد بود و نه اندوهگین می‌شوند (35) و [اما] کسانی که آیات ما را دروغ انگاشتند و [از پذیرش] آن استکبار ورزیدند، آنان اصحاب آتشند که جاودانه در آن می‌مانند)

بنابراین رمضان ماهی است که ثمره‌اش تقوا و عمل صالح است، نه تنها دست کشیدن از خوردن و آشامیدن، و چنانکه پیامبرمان ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «هر که سخن باطل و عمل به آن و جهل و سرکشی را ترک نگوید، خداوند نیز نیازی به این ندارد که او دست از غذا و نوشیدنی‌اش بکشد».

پس هرکه با خود صادق است رمضان را ماهی برای عبادت و خشوع و توبه و بازگشت قرار دهد، در آن به ادب پایبند باشد و از پستی‌ها و ناپاکی‌ها دوری گزیند و با روزهٔ خود قصد عبادت داشته باشد و وقت خود را با طاعات و تلاوت قرآن و تدبر آیات آن، یا با صدقه و صلهٔ رحم و احسان و نیکی و یاد خداوند و خشوع، آباد گرداند.

روزه‌دار همهٔ روز را در این حالت می‌گذراند، و هنگامی که غروب نزدیک می‌شود، رمضان خود را به همهٔ جهان نشان می‌دهد، چهرهٔ مردم با دیدن آن شاد می‌شود و زبان‌ها از آن یاد می‌کنند. ببین که لحظهٔ افطار چه آرامشی دنیا را فرا گرفته است، و مردم از کش‌مکش بر سر دنیا آسوده شده‌اند. ببین چگونه مرد خانه کنار خانوادهٔ خود در کنار زیباترین سفره و مجلس و سودمندترین مدرسه است!

پس از آن نیز نماز شب است و تلاوت قرآن و دعا و تضرع و توبه و استغفار پس «ای خواهندهٔ خیر و نیکی، رو بیاور و ای خواهندهٔ بدی و گناه، دست نگه دار!»

خداوند متعال از من و شما بپذیرد…

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (183) أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (184) شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (185) وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُون} [بقره: 183-186]

(ای کسانی که ایمان آورزده‌اید روزه بر شما مقرر شده است همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر گردید باشد که تقوا پیشه کنید (183) [روزه در] روزهای معدودی [بر شما مقرر شده است] [ولی] هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد [می‌تواند] تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد] و بر کسانی که [روزه] طاقت‏فرساست کفاره‌ای است که خوراک دادن به بینوایی است و هر کس به میل خود بیشتر نیکی کند پس آن برای او بهتر است و اگر بدانید روزه گرفتن برای شما بهتر است (184) ماه رمضان [آن ماهی] است که در آن قرآن نازل شده است [کتابی ] که راهنمای مردم است و [متضمن] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسی که بیمار یا در سفر است [باید به شمارهٔ آن] تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد] خدا برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما دشواری نمی‌خواهد تا شماره [مقرر] را کامل کنید و الله را به پاس آنکه هدایتتان کرده است به بزرگی بستایید و باشد که شکرگزاری کنید (185) و اگر بندگان من از تو دربارهٔ من پرسیدند، پس من نزدیکم دعای دعا کننده را هنگامی که مرا می‌خواند اجابت می‌کنم. پس آنان باید فرمان مرا استجابت کنند و به من ایمان آورند، امید است که راه یابند)

خداوند متعال برای من و شما در قرآن و سنت برکت دهد و با آیات و حکمت سود رسانَد، این سخن خویش را گفته و برای خود و شما از خداوند متعال آمرزش می‌خواهم.

خطبهٔ دوم:

ستایش مخصوص الله، پروردگار جهانیان است، او که رحمن و رحیم است و مالک روز جزا است، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که پادشاه بر حق است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام و برکات خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران او باد.

اما بعد، ای مسلمانان:

هر سال منتظر این ماه می‌مانیم تا مدتی از خستگی و آشفتگی دنیا آرام گیریم. و تا قلب‌هایمان قدری آسوده شود و درونمان که در طول سال دچار خشکی شد است کمی تر و تازه شود.

ماه خیر از راه می‌رسد تا دست‌هایی که از هم دور شده‌اند باز به هم برسند، و تا ریسمان‌هایی که از هم گسیخته‌اند باری دیگر به هم متصل شوند، و داستان‌های جدایی و اختلاف که دادگاه‌هایمان پر از آن است پایان یابد و موذن دوستی فریاد «حی علی الصفا» سر دهد و در نتیجه قلب‌هایی دور از هم باز به هم رسند و برادری اسلامی متجلی گردد…

ماه رمضان باز می‌گردد تا خاطرات زیبا نیز به همراه آن بازگردند و درهای خوش‌بینی دوباره به روی امت باز شوند، امتی که از سرگشتگی و مشکلات خسته است، و از زخم‌هایی خونین در رنج است، «و هر که به امور مسلمانان اهمیت ندهد از آنان نیست».

قلب‌ها در این ماه به دعا وابسته می‌شود و هر شب در نماز که شعیره‌ای از شعائر این ماه عظیم است پروردگار خود را فرا می‌خوانند و بندگان خداوند در سجده‌ها و نمازهای خود به طور پنهان به دعا می‌پردازند و می‌دانند که غیب به دست خداوند است و او به انجام هر کاری تواناست:

{وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ} [انعام: 18]

(و اوست که بر بندگان خود چیره است و اوست آن حکیمِ آگاه)

و اینگونه، منظرهٔ دعا، رساترین و موثرترین منظرهٔ این ماه می‌گردد همانگونه که خداوند متعال در خلال آیات روزه می‌فرماید:

{وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ} [غافر: 60]

(و پروردگارتان فرمود: مرا فرا خوانید تا شما را استجابت کنم)

زیرا در این بحران‌ها هیچ غالبی نیست جز خداوند، به او استعانت می‌شود و به او پناه برده می‌شود… پس به سوی خداوند بگریزید:

{وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ} [حج: 78]

(و به الله چنگ زنید، اوست یاور شما، چه نیک یاور و چه نیک یاری‌رسانی است)

{اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} [آل عمران: 200]

(صبر کنید و ایستادگی ورزید و مرزها را نگهبانی کنید و پروای الله را داشته باشید، باشد که رستگار شوید)

ای مسلمانان:

ماه روزه باز می‌گردد و مسلمان با گرسنگی خود به یاد گرسنگی برادران خود می‌افتد و از مال خود قسمتی را برای آنان جدا می‌کند و از غذای خود لقمه‌هایی را، تا با آن با گرسنگان و محرومان هم‌درد شود و تا احسان به بندگان خداوند را در خود پرورش دهند و اینگونه شکر آن منعِم را به جای آورند. و ما می‌بینیم گرسنگی چگونه شلاق خود را به سختی بر گروهی از انسان‌ها فرو آورده، و سرزمین سومالی از ما دور نیست…

پس ای مسلمانان، به سوی نیکی‌ها سبقت گیرید و از بهشت، درجاتی برای خود برگیرید که امروز کار است و حساب نیست، و فردا حساب است و فرصت کار نیست. هر که از روز حساب در هراس است همین امروز گرسنه‌ای را سیر کند که در صفات اهل جنت آمده است:

{وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا (8) إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا (9) إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا (10) فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا (11) وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا} [انسان: 8-12]

(و به پاس محبت او مسکین و یتیم و اسیری را غذا می‌دهند (8) همانا ما شما را برای الله غذا می‌دهیم و از شما نه پاداش و نه تشکری نمی‌خواهیم (9) ما از پروردگار خود از روزی عبوس و سخت در هراسیم (10) پس الله آنان را از شر آن روز در امان داشت و آنان را شادی و سرور بخشید (11) و به پاس آنکه صبر پیشه کردند بهشت و ابریشم پاداش داد)

و خداوند متعال دربارهٔ آرامش در روز قیامت، روز ترس بزرگ، چنین می‌فرماید:

{الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ} [بقره: 274]

(آنانکه اموال خود را شبانه روز، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند پاداششان را نزد پروردگارشان دارند و نه بر آنان ترسی است و نه اندوهگین می‌شوند)

در پایان بر بهترین انسان‌ها و پاکترین آنان، محمد بن عبدالله درود و سلام فرستید؛ خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد، و بر اهل بیت پاک و صحابهٔ نیک وی درود و سلام و برکت ارزانی دار و از آن امامان هدایتگر، ابوبکر و عمر و عثمان و علی، و از دیگر صحابهٔ پیامبرت و همهٔ کسانی که راه آنان را در پیش گرفته‌اند راضی و خشنود باش.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار گردان و دشمنان دین را نابود ساز و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار.

خداوندا هر کس را که برای ما و سرزمین ما ارادهٔ سوء یا تفرقه دارد به خود واگذار و مکر او را عامل نابودی خودش بگردان.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن گردان و مسئولان ما را اصلاح نما. خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزله‌ها و فاجعه‌ها و فتنه‌های ظاهر و پنهان را از ما دور گردان.

خداوندا اوضاع مسلمانان را در همه جا اصلاح نما، خداوندا اوضاع آنان را در همه جا اصلاح نما، خداوندا آنان را بر حق و هدایت یکی بگردان، خداوندا جان آنان را حفظ نما و ترسشان را به امنیت بدل کن و از دین و ناموس و مال و سرزمین آنان محافظت کن.

خداوندا تو پشت و پناه مظلومان و سختی‌دیده‌گان و اسیران باش، خداوندا مستضعفان مسلمان را در همه جا پیروز گردان، خداوندا آنان را در فلسطین پیروز گردان. خداوندا مرزداران مجاهد را در بیت‌المقدس و اطراف بیت المقدس حفظ نما. خداوندا آنان را بر حق یکی بگردان.

خداوندا دینت و کتابت و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده. خداوندا دشمنانت را نابود ساز که آنان را یارای ناتوان ساختن تو نیست.

{پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار} [بقره: 201]

خداوندا نفس‌های ما را تقوا عطا کن و آن را پاک گردان که تو بهترین پاک گردانندهٔ آنی و تو ولی و مولای آنی.

خداوندا ما از تو عفو و عافیت و سلامت همیشگی را در دین و دنیا و آخرت خواهانیم.

خداوندا گناهان ما را بیامرز و عیب‌های ما را بپوشان و کارهای ما را آسان گردان و ما را به آن آرزوهایی که مایهٔ خشنودی توست برسان. پروردگارا ما و پدران ما را مورد مغفرت خود قرار ده که همانا تو شنوندهٔ دعایی.

خداوندا ما را برای انجام نیکی‌ها توفیق عطا کن و بدی‌های ما را ببخشای و نماز و روزه و دعا و کارهای نیک ما را بپذیر که تو شنوا و دانایی و بر ما توبه پذیر که تو بسیار توبه‌پذیر و مهربانی.

پاک و بی‌عیب است پروردگار تو از آنچه به دروغ وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران و الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه 28 شعبان 1432 برابر با 7 مرداد 1390

خطبهٔ اول:

ستایش مخصوص خداوند است ـ او را به پاکی ستوده ـ و از او یاری جسته و آمرزش می‌خواهیم. او صاحب توفیق و هدایت است و ماهی را برای ما برای طاعت و عبادت قرار داد که چه گوارا چشمه‌ای است، و هر که به سوی آن سبقت جست به قلهٔ خشنودی آن دَیّان دست یافته است، و گواهی می‌دهم که معبودی حقیقی نیست جز او که واحد و بی‌شریک است، آنگونه شهادتی که به واسطهٔ آن شایستهٔ جایگاهی در بهشت گردیم، و گواهی می‌دهم که پیامبر و قدوهٔ ما محمد، بندهٔ‌ الله و پیامبر اوست و بهترین روزه‌داران و نمازگزاران است و در فضیلت یگانه. خداوندا بر آن محمد و احمد و بر اهل بیت او و یاران گرامی‌اش که رمضان را در رکوع و سجود سپری می‌نمودند و بر تابعین و همهٔ کسانی که به نیکی پیروی آنان می‌کنند درود و سلامی زلال و همیشگی فرست.

اما بعد، ای بندگان خداوند:

اگر عزتی همیشگی می‌خواهید تقوای خداوند بزرگ را پیشه سازید و از این ماه روزه بهره گیرید تا خوشبخت امروز و فردا شوید، که خوشخت آن است که تقوای پروردگارش را پیشه سازد و هدایت او را در پیش گیرد و اوقات گرانبها را بیهوده از دست ندهد:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} [حشر: 18]

(ای کسانی که ایمان آورده‌اید از الله پروا دارید و هر کس ببیند برای فردا چه پیش فرستاده است و تقوای الله را پیشه سازید که همانا الله به آنچه می‌کنید آگاه است)

در مسیر حرکت شبانه‌روزی مسلمان به سوی پروردگار و با در نظر گرفتن امور مادی و تغییرات و زندگی بسیاری از مردم که آکنده از تفریح و تعطیلات و سفر و سیاحت است، و با نگاهی به تغییرات و مشکلات جدیدی که امت با آن روبرو است، شکی در این نیست که مسلمان طی ماه‌ها زندگی یکنواخت دچار خستگی و روزمره‌گی شود و یا حتی دچار کوتاهی در مورد ارزش‌ها و عبادات و دیگر عرصه‌ها.

برای همین است که خداوند متعال اوقات و مواسم مبارکی را برای ما قرار داده که به واسطهٔ آن دوباره درون انسان‌ها برخواسته و برای انجام طاعت تشویق شوند. در این مواسم است که مسلمان به سوی خصلت‌های ستوده شده میل می‌یابد و دوباره برای انجام نیکی‌های پیشین عزم خود را جزم می‌کند.

یکی از این مواسم، ماهی است بزرگ، که وقت آن شریف است و هم‌اکنون با زیبایی خود به ما روی آورده است. در این ماه است که جان‌ها نیکی و احسان و تازگی یقین و شیرینی ایمان را به درستی درک می‌کنند. این ماه، ماه مبارک رمضان است. ماهی که آمده تا هر روز در درون ما شادی دیگری را برافروزد، از عطر خود مشام ما را بنوازد و قلب‌ها را به آب رحمت بشوید…

برادران و خواهران ایمانی:

این ماه روزه و قیام است، از راه رسیده تا زیبایی امید و لذت دعا و شوق مناجات صادقانه و تضرع در برابر خداوند رحمان را در ما بیدار سازد، تا از چشمهٔ‌ زلالش جام هدایت بنوشیم و تا روحمان به بوییدن گل‌های مغفرت شاد گردد…

ای مسلمانان:

این ماه گرامی فرصتی است گرانبها و معامله‌ای است پرسود با خداوند برای برگرفتن توشه‌ای برای آخرت به واسطهٔ اعمال نیک، سپاس خداوند که برای دست‌یابی به خشنودی رحمان مشقتی آنچنانی نیاز نیست، اگر مسلمان نفس خود را مورد مراقبه قرار دهد و با جدیت با آن برخورد نماید و بدون سستی به طاعت پروردگار گردن نهد و از حال آنانی عبرت گیرد که سال پیش میان ما بودند اما امسال از میان ما رفته‌اند… پس بجنبید! پیش از آنکه روح از جان رَوَد و تلاش کنید پیش از آنکه امروز و فردا کردن فرصت را از کف بَرَد…

در حکمت آمده است که: «سخت‌ترین غصه از دست رفتن فرصت‌هاست، و هر که امروز و فردا نمود تنها خیالات و آرزو درو خواهد کرد».

اما بهترین گوهرها سخنان و کردار رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ است که پدر و مادرم فدای او باد. ام المومنین عایشه ـ رضی الله عنها ـ می‌فرماید: «رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در رمضان تلاشی می‌کرد که در غیر آن نمی‌کرد». [به روایت امام مسلم]

و هر که برای عبادت تلاش نمود و جدیت پیشه ساخت پیروز و سرافراز باز خواهد گشت.

ای مسلمانان:

در رمضان است که بهشت درهای خود را به سوی روزه‌دار باز می‌کند و پیروز واقعی خواهد بود آن روزی که نامهٔ عملش را به دست راست دریافت کند. و آنگاه که به ملاقات پروردگارش رود حساب او را به تمام و کمال عطا خواهد کرد. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «روزه‌دار دو شادی دارد، هنگامی که افطار کند شاد می‌شود و هنگامی که به ملاقات پروردگارش رود به خاطر روزه‌اش شاد می‌شود». [به روایت بخاری و مسلم]

او چیزی از پروردگارش نمی‌خواهد مگر آنکه او را اجابت خواهد کرد و هیچ دری را در مقابل او نخواهد بست. پیامبر ـ علیه الصلاة و السلام ـ می‌فرماید: «روزه‌دار در هنگام افطارش دعایی دارد که رد نمی‌شود». [به روایت ابن ماجه و دیگران]

«هنگامی که نخستین شب رمضان سر برسد شیاطین به زنجیر می‌شوند و درهای آتش بسته می‌شود و هیچ دری از آن باز نمی‌ماند و درهای بهشت باز می‌شود که هیچ دری از آن بسته نمی‌ماند و منادی ندا می‌دهد که: ای خواهان خیر و نیکی، روی بیاور! و ای خواهان بدی دست نگه‌دار! و خداوند [در این ماه] بسیاری را از آتش آزاد می‌کند و آن در هر شب رمضان است». [به روایت ترمذی و ابن ماجه و ابن خزیمة]

چه عطای بزرگوارانه‌ای و چه لطف بزرگی!

بشتابند آنانی که خیر و نیکی را انتخاب کرده‌اند، کسانی که ذکر و قرائت قرآن و صدقه و استغفار و توبه و ادای حقوق دیگران و رحمت و بخشش بر تنگدستان، عادت و روششان است.

ای امت قرآن:

خوش به حال آنانی که با تدبر و گوش سپردن کامل، قلب‌های خود را به قرآن می‌سپارند و چشمانشان به اشک می‌آید. خداوند آنان را به خود نزدیک ساخته و خشنودشان کرده است و قلب‌هایشان را با قرآن گرامی داشته است.

ای امت روزه و قیام:

این است حقیقت قلب‌ها و بدن‌هایی که جز برای عبادت پروردگار آفریده نشده‌اند، و تا آنکه عطا و بخشش خداوند نیک و مهربان را در محراب طاعت و سجود، شکر گذارند پس کجایند مشتاقان بهشت جاودان؟

پس ای مومنان، برای اعضاء و جوارح خود افساری از عقل و خردمندی و مراقبی از جنس وَرَع و تقوا برگیرید تا روزهٔ خود را از نقص و فساد حفظ نمایید. چه بی‌فایده است که برخی از مسلمانان غذا و نوشیدنی خود را ترک می‌کنند سپس انواع گناهان و مهلکات و منکرات را مرتکب می‌شوند بی‌آنکه دین یا اخلاق و یا حرمت این ماه آنان را باز دارد.

به عنوان هشداری برای کسانی که در این ماه گرفتار مرداب متعفن گناهان شده‌اند، رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرموده‌اند: «چه بسا روزه‌داری که از روزه‌اش بهره‌ای جز گرسنگی و تشنگی ندارد، و چه بسا نمازگزاری که از قیام و نماز خود جز شب‌زنده‌داری و خستگی بهره‌ای ندارد». [به روایت نسائی و ابن ماجه]

و آیا مقصد عظیم روزه چیزی جز پاکسازی درون و دوری آن از پلشتی‌ها و راست ساختن کژی‌های آن است؟ که این‌ها هدف اصلی از مشروع ساختن روزه در اسلام است که به محقق ساختن تقوا می‌انجامد. چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ} [بقره: 183]

(ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما فرض گردید همانگونه که برای کسانی که پیش از شما بودند فرض شده بود، باشد که تقوا پیشه سازید)

یعنی برای امید به دست آمدن تقوا. آیا کسانی که مقاصد روزه را به فراموشی سپرده‌اند، آن دنیادوستانی که عامل گرانی کالاها در مرضانند و حریص و افزون‌خواهند و غرق منافع دنیوی خود شده‌اند، و آن ارباب شهوت‌ها که شب‌ها را در برابر کانال‌های مستهجن به صبح می‌رسانند، اهداف روزه را درک کرده‌اند؟

ای بندگان خداوند، تقوای او را پیشه سازید و با شادی و سرور و توبه و استغفار این ماه را استقبال کنید که پیامبر مصطفی ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ یاران خود را با رسیدن ماه رمضان بشارت می‌داد و می‌فرمود: «ماهی بزرگ و مبارک بر شما سایه افکنده است» [به روایت ابن خزیمة و ابن حبان در صحیح]

و این نبود جز به هدف آماده‌سازی درونی و قوی کردن عزم و ارادهٔ آنان در برابر خستگی و سستی، پس مبارک باد بر امت مسلمان حلول این ماه روزه و بشارت باد بر آنان این موسم رحمت و غفران و آزادیِ از آتش. خداوند این امت را در این روزها و این شب‌های مبارک برکت دهد و اوضاع آن را بهبود بخشد و جان آنان را حفظ نماید و وحدتشان را محقق سازد، همانا او بخشنده و بزرگوار است.

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

{شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} [بقره: 185]

(ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است [كتابی] كه هدایت‌گر مردم است و [در برگیرندهٔ] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسی که بیمار یا در سفر است تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد] الله برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما دشواری نمی‌خواهد تا شماره [مقرر] را کامل کنید و الله را به پاس آنكه هدایتتان کرده است به بزرگی بستایید و باشد که شکرگزاری کنید)

خداوند متعال برای من و شما در قرآن عظیم برکت نهد و با آیات و ذکر حکیم سود رسانَد. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و همهٔ مسلمانان از خداوند بزرگ از همهٔ گناهان آمرزش می‌خواهم پس از او آمرزش بخواهید و به سوی او توبه کنید که او نسبت به توبه‌کنندگان بسیار آمرزنده است.

خطبهٔ اول:

ستایش از آن خداوند است، او که ماه روزه را بلندمرتبه گرداند و ما را برای محقق ساختن اهداف بزرگ آن تشویق نمود. و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و برکات را در این ماه جاری ساخت. و گواهی می‌دهم که پیامبر ما محمد، بندهٔ الله و فرستادهٔ او و بزرگوارترین امت است، درود و سلام و برکات خداوند و بر او و بر اهل بیت و اصحاب او و کسانی باد که تا قیامت به نیکی پیروی آنان کنند.

اما بعد:

بندگان خداوند، تقوای او را پیشه سازید و برای ماه روزه از خداوند توفیق بخواهید و روزها و شب‌های آن را غنیمت شمارید تا خشنودی خداوند را به دست آورید.

ای امت مسلمان:

این ماه در حالی فرا می‌رسد که امت مسلمان دچار محنت‌ها و فتنه‌ها است، در انحا و ارجای سرزمین اسلامی چند دستگی و جدایی و افتراق و ناآرامی حکم‌فرما است، اما با این وجود امیدواریم که امت ما از مدرسهٔ روزه و قیام حکمت‌ها و پندها برگیرد تا باری دیگر به رحابِ اتحاد و یکپارچگی و تراحم و همبستگی باز گردد و دوباره از تنگنای منفعت‌های دنیوی به سوی وسعت مقاصد شرع، و از سم تعصب آراء و افکار به وسعت شورا و گفتگو و حاکم ساختن عقل و حکمت و انداختن سلاح و جلوگیری از خون‌ریزی برگردد، تا اینگونه خون‌های بی‌گناه حفظ شده و آشوب و ناآرامی و فتنه و خشونت و نبرد جای خود را به آرامش دهد.

این امید در ماه خیرات و برکات و ماه نزول قرآن و رَحَمات بیشتر در درون غیوران شعله‌ور می‌شود و مشعل این اصلاح و نجات را علمای ربانی بر دست گرفته‌اند که در پی آنان داعیان و اهل قلم و اهل رای، روانند و امیدشان ایمان محکمی است که به محقق شدن این هدف دارند.

همینطور از اینجا به گرمی همهٔ مسئولان رسانه‌ها را به تقوای خداوند دعوت می‌کنیم و از آنان می‌خواهم که به خوبی از این ماه استقبال کنند و جایگاه و ارزش آن را مراعات کنند و آن را از هر چیزی که روحانیت و جایگاه آن را خدشه‌دار می‌کند حفظ نمایند و دست از رقابت در پخش زشتی و انحراف بردارند.

آنگاه است که به اذن خداوند در این تاریکی یاس نور امید خواهد دمید و صبح رهایی در این شب تاریخ طلوع خواهد کرد و امت ما باری دیگر به ریادت بشریت و وحدت و قدرت و عزت خود باز خواهد گشت و این برای خداوند دشوار نیست، اما برای آنکه چنین مهمی متحقق گردد این امت نیاز به جدیت و تلاش در همهٔ امور و مجال‌های زندگی دارد که این امکان‌پذیر نیست مگر با توبه و بازگشت، و استجابت خدا و رسول و محاسبهٔ نفس و مراجعهٔ آن.

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ} [انفال: 24]

(ای کسانی که ایمان آورده‌اید، الله و پیامبر او را استجابت کنید، آنگاه که شما را به سوی آنچه زندگی شما در آن است فرا می‌خوانند)

{وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} [نور: 31]

(و همگی ای مومنان به سوی الله توبه کنید باشد که رستگار شوید)

و درود و سلام فرستید بر بلند قدر ترین انسان‌ها، آنکه چونان ماه کامل در تاریکی‌ها طلوع کرد، چنانکه خداوند شما را به آن امر نموده و فرموده است:

{إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} [احزاب: 56]

خداوندا بر محمد و آل محمد و همسران و ذریهٔ وی درود و سلام و برکت ارزانی دارد چنانکه بر آل ابراهیم برکت عطا نمود که در جهانیان تو ستوده شده و با عظمتی.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، و شرک و مشرکان را خوار گردان و دشمنان دین را نابود ساز و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن بدار و مسئولان ما را اصلاح نما. خداوندا همهٔ مسئولان و والیان مسلمان را برای حاکم گرداندن شریعت و پیروی از سنت پیامبرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ موفق گردان. خداوندا آنان را رحمتی برای بندگان مسلمانت قرار ده.

خداوندا اوضاع مسلمانان را در همه جا اصلاح نما، خداوندا جان آنان را حفظ نما و امن و امان را بر آنان گسترده و همیشگی بگردان.

ای زندهٔ برپا دارنده، ای دارای جلال و بزرگواری، به رحمتت استغاثه می‌کنیم، ما را حتی برای یک چشم بر هم زدن به خود وا مگذار و همهٔ امور ما را اصلاح نما، ای دارای جلال و بزرگی…

خداوندا برای ما در همهٔ ماه‌ها و سال‌ها برکت ده، خداوندا ما را از کسانی بگردان که رمضان را با ایمان و اخلاص روزه می‌گیرند و به نماز می‌ایستند.

خداوندا دشمنان دین را نابود گردان که آنان را یارای ناتوان ساختن تو نیست. خداوندا جمعشان را پراکنده گردان و آنان را عبرتی برای دیگران بگردان.

خداوندا برادران مستضعف ما را در همه جا یاری ده، خداوندا آنان را در فلسطین یاری ده. خداوندا مسجد الاقصی را از چنگال متجاوزان نجات ده، ای قوی و ای عزیز.

{پروردگارا ما را در دنیا نیکی عطا کن و در آخرت نیکی عطا کن و از عذاب آتش دور گردان} [بقره: 201]

پروردگارا از ما بپذیر که همانا تو شنوا و دانایی و بر ما توبه پذیر که تو بسیار توبه‌پذیر و مهربانی و ما و والدین ما و همهٔ مسلمانان را ـ زندگان و مردگان ـ مورد مغفرت خود قرار ده که تو سمیع و قریب و اجابت کنندهٔ دعایی.

پاک و بی‌عیب است پروردگار تو، پروردگار عزت از آنچه به دروغ وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران و الحمدلله رب العالمین.

برخی روزه‌دارن به سبب نا آگاهی نسبت به دین خداوند، از جمله روزه و احکام آن، دچار اشتباه می‌شوند. بسیاری از آنان نمی‌دانند چه باعث باطل شدن روزه یا کم شدن اجر آن یا فاسد شدن آن می‌شود، چه چیز برای روزه‌دار سنت است و چه چیز جایز است و چه چیز بر او واجب است و چه چیز حرام است.

با سند صحیح از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روایت شده است که ایشان فرمودند: «هر که خداوند برای او ارادهٔ خیر داشته باشد او را در دین آگاه می‌سازد» [بخاری: 1/126 و مسلم: 5/239]

گو آنکه هر کس در دین آگاه نیست خداوند برای او ارادهٔ خیر ننموده است.

همینطور خداوند ـ سبحانه و تعالی ـ خطاب به بندگان خود می‌فرماید: {اگر نمی‌دانید از اهل ذکر بپرسید} [نحل: 43] که اهل ذکر همان علما و آگاهان هستند. برای مسلمانی که می‌خواهد خداوند را بر اساس بصیرت و آگاهی عبادت کند شایسته است آنچه از امور دین خود را نمی‌داند بپرسد و در پی علم باشد و نسبت به آگاهی در دین حریص باشد.

برخی از روزه‌دارن ـ متاسفانه ـ دچار گناهان بزرگی می‌شوند که روزهٔ‌ آنان را فاسد ساخته و اجر نمازشان را ضایع می‌سازد، از جمله: غیبت که در مطلب «روزهٔ زبان» به آن پرداخته‌ایم. همچنین سخن‌چینی و بددهانی و مسخره کردن دیگران و لعن و نفرین و دیگر گناهان زبان.

از دیگر اشتباهات: اسراف در سفرهٔ افطار و سحری است. برخی برای سحری و افطار غذایی آماده می‌کنند که برای تعداد بسیاری کافی است و برای رنگین کردن سفره انواع و اقسام غذای گران و ارزان و شیرین و ترش و شور فراهم می‌کنند که جز مقدار کمی از آن خورده نمی‌شود و باقی‌ماندهٔ آن به زباله انداخته می‌شود که این خلاف روش اسلام است. خداوند متعال فرموده است:

{بخورید و بیاشامید و زیاده‌روی نکنید که همانا او اسرافکاران را دوست ندارد} [اعراف: 31]

هر چه از نیاز انسان و مقدار واقعی مصرف او بیشتر باشد اسراف است و نکوهیده است، و پروردگار روزه‌دارن به آن راضی نیست و زیر نهی خداوندی قرار می‌گیرد که:

{و اسراف و زیاده‌روی نکن (26) همانا اسرافکاران برادران شیاطینند و شیطان همواره نسبت به پروردگار خود ناسپاس بوده است} [اسراء: 26-27]

و خداوند بزرگ در وصف بندگان نیکوکار خود می‌فرماید:

{و آنان که اگر انفاق نمودند زیاده‌روی نمی‌کنند و نه [دست خود را] تنگ می‌گیرند و در میان این دو حد وسط را پیش می‌گیرند} [فرقان: 67]

هم‌اکنون خانواده‌های بسیاری به سبب گرسنگی در خطر مرگ قرار دارند و حتی تکه نانی برای خوردن ندارند، خانواده‌های بسیاری بی آنکه سقفی بالای سر داشته باشند فرششان زمین است و لحافشان آسمان، اما این سوی دنیا هستند خانواده‌هایی که از پرخوری به دل‌درد افتاده‌اند…

از اهداف روزه خالی شدن معده از مواد فاسد و اضافه، به واسطهٔ کم خوردن است. اما چگونه ممکن است کسی که در خوردن و نوشیدن زیاده روی می‌کند و اسراف پیشه می‌کند به این هدف دست یابد؟!

بسیاری از روزه‌داران روز را در خواب سپری می‌کنند انگار که روزه نبوده‌اند، برخی از آن‌ها به جز برای نماز بیدار نمی‌شوند و دوباره می‌خوابند. روز در غفلت و شب در شب‌نشینی!

حکمت روزه این است که روزه‌دار لذت گرسنگی برای خداوند و تشنگی در راه او را بچشد، اما آنکه روز خود را شب کرده است چنین چیزی را احساس نخواهد کرد.

برخی روزه‌داران وقت خود را صرف بازی‌هایی می‌کنند که حداقل حکمشان کراهت است مانند بازی ورق، یا در بازی فوتبال زیاده‌روی می‌کنند. یا به بازی‌هایی می‌پردازند که آن را سرگرم کننده می‌دانند در حالی که خداوند متعال فرموده است:

{آیا گمان کرده‌اید که شما را بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما باز نخواهید گشت؟} [مومنون: 115]

و فرموده است:

{آن‌هایی را که دین خود را به بازی و سرگرمی گرفته‌اند و زندگی دنیا آن‌ها را فریفته است، رها کن} [انعام: 70]

برخی روزه‌داران شب را بیهوده به شب‌نشینی می‌گذرانند و بی هدف در لهو و خوشگذرانی به سر می‌برند در حالی که همهٔ‌ شب حتی دو رکعت نماز شب هم نمی‌خوانند.

از بدترین اشتباهات گروهی از روزه‌داران این است که به کوچکترین عذر و بهانه از حضور در نماز جماعت کوتاهی می‌ورزند که این از نشانه‌های نفاق و از علائم بیماری قلب است. برخی از آن‌ها نیز در رمضان رابطه‌ای با قرآن ندارند. بسیار می‌خوانند، اما نه کتاب خداوند را.

برخی دیگر در این ماه بزرگ هیچ صدقه‌ای نمی‌دهند و سفره‌شان از حضور روزه‌داران مشرف نمی‌شود، درشان بسته است و دستشان بخیل. خداوند متعال می‌فرماید:

{آنچه نزد شماست تمام می‌شود و آنچه نزد خداوند است باقی است} [نحل: 96]

و فرموده است:

{و هر خیری که برای خود از پیش فرستید آن را نزد الله خواهید یافت} [بقره: 110]

برخی روزه‌داران نیز نماز تراویح را از روی تنبلی ترک کرده‌اند، انگار زبان حالشان می‌گوید: همان نماز فرض برایم کافی است! اما همین شخص در امور دنیای خود تنها به ضرورت‌ها اکتفا نمی‌کند و حتی می‌بینی که برای مسائل غیر ضروری نیز همانطور خرج می‌کند که برای امور ضروری.

برخی روزه‌داران خانواده و همسر خود را با متحمل کردن زحمت بسیار برای پخت و آماده ساختن غذاها و نوشیدنی‌های رنگارنگ چنان خسته می‌کنند که از قرآن و انجام سنت‌ها و از یاد خداوند و عبادت او باز می‌مانند. اگر چنین مردانی به نیازهای ضروری قانع می‌شدند بی‌تردید همسرشان وقتی بیشتری برای طاعت خداوند به دست می‌آورد.

خداوندا ما را افزون ده و از ما کم مکن، و به ما عطا کن و محروممان مگردان، و گرامیمان دار و خوارمان مساز و از ما در گذر.

منبع: أخطاء يقع فيها بعض الصائمين ـ سایت «یا له من دین» / ترجمه: ابوعامر ـ بیداری اسلامی

برادران و خواهران گرامی؛ السلام علیکم ورحمة الله

نوعی خاصی از روزه است که افرادی خاص با آن آشنایند. کسانی که از لهو و بیهوده‌گویی روی‌گردانند. «روزهٔ زبان» روزه‌ای است همیشگی، که هم در رمضان و هم در غیر رمضان وجود دارد اما زبان در رمضان هم پاکسازی می‌شود و هم ادب می‌آموزد!

به سند صحیح از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روایت است که خطاب به معاذ ـ رضی الله عنه ـ فرمود: «این را از خودت نگه دار» و به زبانش اشاره کرد. معاذ گفت: «ای پیامبر خدا، مگر ما برای آنچه می‌گوییم هم مورد مواخذه قرار خواهیم گرفت؟» فرمود: «مادرت به عزایت بنشیند ای معاذ! و آیا مردم جز به سبب حاصل زبان‌هایشان با صورت در آتش می‌افتند؟» [علامه آلبانی آن را صحیح دانسته است]

زیانی که انسان از زبان می‌بیند بسیار بزرگ است و خطر آن شدید، ابوبکر صدیق ـ رضی الله عنه ـ زبان خود را می‌گرفت و می‌گفت: «این مرا به اینجا و آنجا کشاند».

زبان درنده‌ای خطرناک، افعی‌ای است وحشی و آتشی است سوزاننده.

ابن عباس ـ رضی الله عنه ـ خطاب به زبانش می‌گفت: «ای زبان یا خیری بگو که سودی عایدت شود و یا از بدی ساکت باش که سالم بمانی».

خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: {[انسان] هیچ سخنی را تلفظ نمی‌کند مگر آنکه مراقبی آماده [برای ثب آن] نزد اوست} [ق: 18]

هر لفظی ضبط می‌شود و هر کلمه مورد محاسبه قرار خواهد گرفت. {و پروردگار تو نسبت به بندگانش ستمگر نیست} [فصلت: 46]

و به سند صحیح از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روایت شده است که فرمودند: «هر که دهان و شرمگاهش را برای من تضمین کند من بهشت را برای او تضمین می‌کنم» [به روایت بخاری]

سلف صالحان ما نیز هنگامی که به ادب کتاب و سنت پایبند شدند و الفاظ خود را پیش از به زبان آوردن در ترازو گذاشتند و برای سخنی که می‌گفتند احترام قائل شدند، نطق‌شان ذکر شد و نگاهشان عبرت و سکوت‌شان اندیشه.

نیکان و خوبان همین که از روز حضور در برابر آن یگانهٔ قهار ترسیدند زبان خود را در ذکر و شکر او به کار گرفتند و از بددهانی و سخنان زشت و بی‌ارزش دوری کردند.

ابن مسعود ـ رضی الله عنه ـ می‌گوید: «به خدا سوگند که در زمین چیزی به اندازهٔ زبان شایستهٔ آن نیست که مدتی طولانی زندانی شود».

صالحان، بسیاری اوقات قصد سخن گفتن می‌کنند اما همینکه به یاد تبعات و عواقب آن می‌افتند ساکت می‌شوند.

چگونه روزه است کسی که افسار زبان خود را باز گذاشته است؟

چگونه روزه است آن‌که بازیچهٔ زبان خود است و زبانش او را فریفتهٔ خود کرده است؟

چگونه روزه است کسی که دروغ می‌گوید، غیبت می‌کند، فحش می‌دهد، بددهانی می‌کند، و روز محاسبه را به فراموشی سپرده است؟

چگونه روزه است آنکه شهادت دروغ می‌دهد و شر خود را از مسلمانان دور نمی‌دارد؟

از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به سند صحیح روایت است که فرمودند: «مسلمان آن است که مسلمانان از زبان و دستش در امان باشند» [به روایت بخاری و مسلم]

و آیا اسلام چیزی است جز عمل و تطبیق، و راه و روش و پایبندی، و سلوک و اطاعت؟

خداوند متعال می‌فرماید: {به بندگان بگو که آنچه را بهتر است بگویند، که شیطان میان‌شان را به هم می‌زند} [اسراء: 53]

و این {آن چه را که بهتر است} یعنی لفظ مودبانهٔ زیبایی که باعث توهین به گروه یا شخصی نمی‌شود و یا شخصیت و آبرو و کرامت مومنی را لگدمال نمی‌کند.

پروردگار متعال می‌فرماید: {و برخی از شما غیبت برخی دیگر را نکنند، آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده‌اش را بخورد؟ و آن را بد می‌دارید، و تقوای الله را پیشه سازید که الله بسیار توبه‌پذیر و مهربان است} [حجرات: 12]

چه بسیار روزه‌دارانی که چون زبانشان فاسد شد به سبب بد دهانی، روزهٔ خود را از دست داده‌اند.

هدف از روزه گرسنگی و تشنگی نیست بلکه تهذیب و تادیب است.

زبان در صورتی که انسان مراقب آن نباشد منبع بیش از ده بیماری است؛ از جمله: دروغ، غیبت، سخن‌چینی، بددهانی و ناسزا و فحش و شهادت دروغ و نفرین و مسخره کردن دیگران و دیگر امراض.

چه بسا کلمه‌ای که صاحب خود را ـ که زبانش را بی‌افسار رها کرده بود ـ به آتش انداخته است.

زبان هم راهی به سوی نیکی است و هم راهی به سوی بدی؛ خوش به حال آنکه به وسیلهٔ آن به یاد خداوند پرداخته و استغفار و حمد و تسبیح پروردگارش را به جای آورده یا توبه کند.

و بد به حال آنکه به واسطهٔ زبان به هتک حرمت دیگران و زیر پا نهادن ارزش‌ها بپردازد.

ای روزه‌دارن! زبان خود را به ذکر خداوند تازه کنید و آن را با تقوای خداوند از گناهان پاک سازید.

خداوندا ما از تو زبانی صادق و قلبی سالم و اخلاقی نیکو مسألت داریم.

منبع: «کیف یصوم اللسان؟» سایت وَذَکّر / ترجمه: ابوعامر ـ بیداری اسلامی (با کمی تغییر و تصرف)

ما همواره نیازمند به بازنگری در بسیاری از امور و احوال زندگی می باشیم حال فرقی نمی کند در سطح فردی باشد یا سطح اجتماعی.

انسان با شنیدن کلمه ی بازنگری با خود می اندیشد که دچار اشتباه شده و نیاز به بازنگری دارد. اما حقیقت این است که ما همواره نیازمند به بازنگری هستیم چه خطا کرده باشیم یا نه؛ زیرا نفس انسان همواره در معرض فراموشکاری و ضعف و سستی قرار دارد.

خداوند متعال به نفس ملامت کننده قسم می خورد و می فرماید: {وَلا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ} (القيامة:2)، و به نفس سرزنشگر سوگند !

حسن بصری –رحمه الله- می گوید: «به خدا قسم این نفس سرزنشگر همان نفس انسان مؤمن است زیرا انسان مؤمن همواره نفس خویش را مورد سرزنش قرار می دهد: هدف از این سخنم چه بود؟ چرا این چیز را خوردم؟ چه فکری در سر دارم؟ این درحالی است که شخص فاجر نفس خویش را مورد محاسبه قرار نمی دهد».

مجاهد رحمه الله می گوید: «نفس سرزنشگر نفسی است که به خاطر آنچه از دست داده خود را ملامت کرده و پشیمان می شود. خود را به خاطر کار بدی که انجام داده  و به خاطر کم کاری در کار نیک سرزنش می نماید».

سرزنش و محاسبه نفس به علت مشغولیتهای فراوان و روزانه کم کم رو به فراموشی می رود. پس اکنون که ما در انتظار این ماه مبارک (یا واقع در آن) هستیم. در ماه رمضان، ماه بخشنده، بهترین فرصت برای بازنگری در بسیاری از رفتارها، عادت ها، روابط ، نفسها و اعمال‌مان می باشد.

ماه رمضان فرصتی است برای بازنگری در قطع رابطه ی مان با قرآن کریم و هجران تدبر، فهم، قراءت و عمل به آن.

فرصتی برای بازنگری در روابط با خویشاوندان، همسایه ها و نزدیکان

فرصتی برای بازنگری به اموالمان، و اینکه از راه حلال به دست آمده اند یا نه؟

فرصتی برای بازنگری در توجه به خانواده، فرزندان و برادران و خواهرانمان

فرصتی برای بازنگری در عکس العمل ما نسبت به مشکلات مسلمانان مستضعف

فرصتی برای بازنگری در بهینه سازی کارها و کیفیت محصولاتمان که ما را از سیطره ی دشمنان خارج می کند.

و باید بدانیم که اصلاح شخص بر امت تأثیر خواهد گذاشت زیرا امت در واقع تشکیل یافته از افراد می باشد. چه بسا افرادی که با اصلاح شدنشان یک امت اصلاح می شود.

پروردگارا ما را به ماه مبارک رمضان برسان و ما را در ادای روزه، قیام، ایمان و اخلاص در این ماه یاری بنما.

مسجدالحرام: جمعه 21 شعبان 1432 برابر با 31 تیر 1390

خطبهٔ اول:

ستایش مخصوص خداوند است، {او که شکافندهٔ صبح است و شب را مایهٔ آرامش قرار داد و خورشید و ماه را وسیلهٔ حساب گرداند، این است اندازه‌گیری آن توانای دانا} [انعام: 96]

او که {شب را در روز و روز را در شب داخل می‌گرداند و خورشید و ماه را مسخر گردانده است که هر کدام تا وقتی مشخص در جریانند} [لقمان: 29]

و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بندهٔ الله و پیامبر او و برگزیدهٔ اوست، با حکمت و پند نیک به سوی راه پروردگارش دعوت داد و به زیبایی با آنان به گفتگو پرداخت در راه خداوند آنگونه که شایسته است مجاهده نمود تا آنکه یقین وی در رسید، پس درود و سلام بسیار خداوند بر او و بر اهل بیت پاک و اصحاب نیک او و تابعین و همهٔ کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند.

اما بعد، ای مردم خود و شما را به لزوم تقوای خداوند و چنگ زدن به ریسمان محکم اسلام سفارش می‌کنم:

{أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (62) الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ} [یونس: 62-63]

(بدانید که دوستان الله نه ترسی بر آنان است و نه اندوهگین می‌شوند (63) آنان که ایمان آوردند و تقوا پیشه می‌ساختند)

بندگان خداوند:

سخنمان دربارهٔ آفریده‌ای بزرگ از آفریده‌های خداوند است که تاثیر و جایگاهی عمیق در درون بندگان دارد و دارای نوری است که زندگی را در وجود ما شعله‌ور می‌سازد، همچنانکه نشانه‌ای است از نشانه‌های آشکار خداوند که خداوند 27 بار از آن در کتاب خود نام برده است و در سه جا به آن سوگند یاد کرده است و یک سورهٔ کامل قرآن نیز به نام آن نام‌گذاری شده است.

این آفریده مثالی است برای به حرکت آوردن احساس غم و زیبایی و شکوه، شعراء با آن بسیار سر و کار دارند، و به مانند انسان است که از مراحل کودکی به کمال و سپس باز به سوی پیری و نقصان می‌رود.

در شب‌های تاریک جای آن خالی است، که در شب‌های ظلمانی انسان به یاد ماه می‌افتد… آری، این آفریده، ماه است، ماهی که بر دیگر کواکب برتری دارد چنانکه رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در بسیاری مواضع در سنت خود هنگام ذکر برتری برخی اشیاء بر برخی دیگر می‌فرمیاد: «به مانند برتری ماه بر دیگر ستارگان».

این ماه است که ما را به یاد چهره‌هایی تازه و خوشحال می‌اندازد که در قیامت به پروردگار خود نظر می‌کنند. چنانکه در حدیث جریر بن عبدالله بَجَلی آمده است که می‌گوید: همراه رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ بودیم پس نگاهی به ماه کامل ـ شب چهاردهم ـ انداخت و فرمود: «شما پروردگارتان را خواهید دید همانطور که این ماه را می‌بینید و برای دیدن او ازدحام نمی‌کنید، پس اگر توانایی انجام نمازی پیش از طلوع خورشید و پیش از غروب آن را داشتید، آن را انجام دهید» سپس این آیه را تلاوت کرد: {وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا} (پیش از طلوع خورشید و پیش از غروب آن به حمد پروردگارت تسبیح گوی) [طه: 130]؛ [به روایت بخاری و مسلم]

ای مسلمانان: قلب‌های بندگان بی‌تاب است و چشمانشان مشتاقانه منتظر هلال نو رمضان است که پس از چند روز بر آنان پرتو خواهد افکند، منتظر آن ماه نو‌اند تا وارد ماهی شوند که تاثیر بسیاری بر آن‌ها و جامعه و احساس درونی آنان دارد.

پس از 11 ماه حرکت در مسیر زندگی منتظرند تا این ماه نو سر برسد. عجیب است؛ خداوند چه عبرت‌ها و حکمت‌هایی که در این آفریدهٔ خود ننهاده که اگر بنده پی به ارزش آن برده و اسرار آن را در پی گیرد بی‌تردید نسبت به پروردگار خود معرفت و شناخت بیشتری خواهد یافت و او را بیشتر ارج خواهد نهاد، ببینید چگونه خداوند به این آفریدهٔ خود سوگند یاد کرده و فرموده است:

{ كَلَّا وَالْقَمَرِ } [مدثر: 32]

(هرگز، سوگند به ماه)

{ وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا } [شمس: 2]

(سوگند به ماه آنگاه که در پی [خورشید] بیاید)

{ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ } [انشقاق: 18]

(سوگند به ماه آنگاه که کامل شود)

خداوند متعال جز به چیزهای بزرگ قسم یاد نمی‌کند و او حق دارد به هر کدام از مخلوقاتش که بخواهد سوگند یاد کند اما انسان‌های چنین حقی را ندارند و تنها می‌توانند به الله قسم یاد کنند و «هر که به غیر خداوند قسم یاد کند کفر ورزیده یا شرک آورده است» چنانکه رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرموده است. (که منظور از کفر و شرک، کفر و شرک اصغر است و انسان را از دین خارج نمی‌کند).

خداوند بر ماه چنین نوشته است که از مرحلهٔ هلال به سوی مرحلهٔ کمال پیش رود و سپس باز به سوی افول رود، و این سنت خداوند در همه چیز است:

{وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ} [یس: 39]

(و برای ماه منزل‌گاه‌هایی قرار دادیم تا آنکه به مانند شاخهٔ کهنهٔ خوشهٔ خرما باز می‌گردد)

زیرا همه چیز هنگامی که به کمال رسد رو به نقصان و کمبود می‌نهد و این حال مردم است زیرا باقی ماندن یک وضعیت از محالات است و هر جمعی رو به فراق می‌نهد و در حدیث صحیح آمده است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «بر خداوند است که هیچ چیز از دنیا را بلند نکند مگر آن را دوباره زیر آورد».

پس برای چه انسان دچار غرور و تکبر و خودپسندی شود در این حال که می‌داند رو به زوال و افول است؟

{كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (26) وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ} [رحمن: 26-27]

(هر چه بر روی آن است فانی است (26) و تنها ذات باشکوه و ارجمند پروردگار تو باقی می‌ماند)

{وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ} [فرقان: 58]

(و بر آن زنده‌ای که نمی‌میرد توکل کن)

از جمله براهینی که خلیل الله ابراهیم ـ علیه السلام ـ به واسطهٔ آن دهان قومش را در مورد عبادت غیر خدا و شرک به او بست، قرار دادن ماه به عنوان علامتی بر یگانگی خداوند بود و اینکه تنها او مستحق پرستش است، آنجا که خداوند دربارهٔ او می‌فرماید:

{فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ} [انعام: 77]

(و چون ماه را در حال طلوع دید گفت: این پروردگار من است، پس هنگامی که ناپدید شد گفت: اگر پروردگارم من را هدایت نکند بی‌تردید از گروه گمراهان خواهم بود)

و هر آنچه پایانش رو به افول باشد مستحق عبادت نیست زیرا:

{اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ} [بقره: 255]

(الله است که معبودی به حق جز او نیست و زنده و برپا دارنده است، و نه خواب سبک و نه سنگین او را فرو نمی‌گیرد)

ای مسلمانان: بخاری و مسلم در صحیح خود از حدیث انس ـ رضی الله عنه ـ آورده‌اند که اهل مکه از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ خواستند که نشانه‌ای برایشان بیاورد، پس پیامبر ماه را به آنان به دو نیم نشان داد تا آنکه حراء را میان آن دو نیمهٔ ماه دیدند، و خداوند متعال فرمود: {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ} یعنی: (قیامت نزدیک گردید و ماه به دو نیم شد) و حادثهٔ دو نیم شدن ماه از معجزات آن حضرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و از دلائل پیامبری وی است.

ای بندگان خداوند، خداوند متعال برای عبادت‌ها اوقاتی زمانی و مکانی قرار داده است که در این میان، ماه نقش بزرگی در اوقات زمانی عبادت‌ها دارد، از جمله حج که خداوند متعال می‌فرماید: {الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ} (حج در ماه‌هایی است مشخص) و همچنین روزه که خداوند متعال دربارهٔ آن می‌فرماید: {فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ} (هر کدام از شما که ماه را دید آن را روزه گیرد) و دیگر اوقات زمانی که به هلال ماه و جایگاه آن بستگی دارد مانند عُده و روزهٔ روزهای سفید (أیام البیض) و دیگر عبادات.

وقت‌گذاری بر اساس ماه از جمله ویژگی‌هایی است که خداوند برای این امت قرار داده است به طوری که دیگر امت‌ها اوقات خود را بر اساس سال خورشیدی که روزهای آن 11 روز بیشتر از روزهای قمری است حساب می‌کردند. چنانکه خداوند متعال دربارهٔ مدت ماندن اهل کهف در غار می‌فرماید: {وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا} یعنی: (آن‌ها در غارشان سیصد سال به اضافهٔ نُه سال ماندند). سیصد سال به حساب شمسی و سیصد و نُه سال به حساب قمری.

عرب پیش از اسلام نیز به خلاف دیگر ملت‌ها اوقات خود را بر اساس تقویم قمری حساب می‌کردند که اسلام نیز با این تقویم موافقت نمود.

برای همین است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «ما امتی ناخوانده هستیم که نه می‌نویسیم و نه حساب نمی‌کنیم، و ماه اینگونه و اینگونه است» یعنی: یک بار 29 روز و باری دیگر 30 روز. [به روایت بخاری و مسلم]

ماه نشانه‌ای از نشانه‌های خداوند است که خداوند بندگان خود را با خسوف آن در دنیا و در آخرت می‌ترساند. چنانکه خداوند فرموده است:

{فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ (7) وَخَسَفَ الْقَمَرُ (8) وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ (9) يَقُولُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ (10) كَلَّا لَا وَزَرَ (11) إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ} [قیامت: 7-12]

(پس آن هنگام که چشم‌ها از شدت ترس به گردش در آیند (7) و ماه بی‌نور شود (8) و خورشید و ماه یکجا شوند (9) آن روز انسان می‌گوید راه فرار کجاست؟ (10) هرگز، هیچ راه فرار و گریزگاهی نیست (11) آن روز قرارگاه پایانی تنها به نزد پروردگارت است)

این ماه است، آفریده‌ای از آفریده‌های خداوند و این بود برخی از نکته‌ها و حکمت‌هایی که خداوند در این آفریدهٔ بزرگ نهاده است. خدای متعال می‌فرماید:

{هَذَا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ} [لقمان: 11]

(این است آفریدهٔ الله، پس به من نشان دهید کسانی که جز اویند چه آفریده‌اند؟)

بر این اساس کوچک شمردن این آفریده و قرار دادن تاریخ و تقویم بر اساسی دیگر عیبی است بزرگ و همینطور بار آوردن کودکان با تصاویری که در آن ماه را دارای صورت و چشم و ابرو و دهن و بینی نشان می‌دهند یا آن را خندان یا گریان نشان می‌دهند نیز اشتباه است زیرا ماه نشانه‌ای از نشانه‌های خداوند است که کوچک شمردن آن و بی‌احترامی به آن جایز نیست و این آفریده برای عبرت گیری و احساس عظمت خداوند و پاس داشتن قدر وی است زیرا خدای متعال می‌فرماید:

{وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ} [رعد: 2]

(و خورشید و ماه را مسخر نمود که هر کدام تا مدتی مشخص به حرکت خود ادامه می‌دهند، کار آفرینش را تدبیر می‌کند و آیات خود را به روشنی بیان می‌کند باشد که به دیدار پروردگار خود یقین حاصل کنید)

{وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ} [فصلت: 37]

(از جمله نشانه‌های او شب و روز و خورشید و ماه است، نه به خورشید و نه به ماه سجده نبرید و بلکه به الله سجده کنید که آن‌ها را آفریده است اگر تنها او را عبادت می‌کنید)

در دوران‌های گذشته و حتی در دوران معاصر برخی از مردم و ملت‌ها دچار اشتباهات عقیدتی در مورد ماه شده‌اند که آن را ـ در ذهن آنان ـ از هدفی که برای آن آفریده شده است دور گردانده است. برخی از آنان گمان بردند که ماه برای مرگ یا به دنیا آمدن کسی دچار خسوف می‌شود اما پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هنگامی که پس از مرگ فرزندش ابراهیم برخی این گمان را نمودند چنین چیزی را انکار نمود.

همینطور منجمان و جادوگران در گذشته و حال ماه را در امور مردم دخالت می‌دهند و آن را موثر می‌دانند. شیخ الاسلام ابن تیمیه و دیگران ذکر کرده‌اند که علی ـ رضی الله عنه ـ هنگامی که خواست برای نبرد با خوارج به سوی آنان خارج شود، ستاره‌شناسی به او گفت: ای امیرالمومنین! به سفر نرو که قمر در عقرب است که اگر در این حالت که قمر در عقرب است خارج شوی یارانت شکست می‌خورند! علی در جواب او گفت: «بلکه با اعتماد و توکل بر خداوند و برای دروغ دانستن سخن تو به سفر می‌رویم!» پس به سوی خوارج خارج شد و در این سفر برای او برکت حاصل شد و خوارج شکست خوردند.

ممکن است دچار تعجب شویم اگر بدانیم حتی برخی از پژوهش‌های معاصر نزد غیر مسلمانان به اعتقاد باطلی منتهی شده است که ماه بر مزاج انسان تاثیر دارد و جنایت‌ها هنگامی که ماه کامل است رو به ازدیاد می‌گذارد! و برای این اعتقاد اینگونه دلیل می‌آورند که از آن جا که ماه با جزر و مدر دریاها در ارتباط است و 80 درصد وزن انسان را نیز آب تشکیل داده است پس ماه بر روی انسان نیز تاثیر می‌گذارد.

اما عجیب‌تر هنگامی است که برخی مسلمانان فریب اینگونه سخنان را می‌خورند و حتی گردن نصوص شرع را نیز می‌چرخانند تا با این اعتقادات خرافی که عاقلان غیر مسلمان نیز آن را باطل می‌دانند، موافق شود! تا جایی که برخی فریب خوردگان میان روزه گرفتن در روزهای سفید یعنی روزهای 13 و 14 و 15 ماه قمری که ماه کامل است، و تاثیر ماه کامل بر انسان ارتباط داده‌اند و معتقدند این برای آن است که جنایت‌ها کمتر شوند!

پناه بر خداوند!

مگر ماه جز آفریده‌ای از آفریده‌های خداوند است و همانطور که بنی‌آدم به خداوند سجده می‌برند او نیز برای خداوند سجده می‌کند:

{أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ} [حج: 18]

(آیا ندانسته‌ای که هر که در آسمان‌ها و زمین است و خورشید و ماه و ستارگان و کوه‌ها و درختان و جنبندگان و بسیاری از مردم برای الله سجده می‌برند و بسیاری‌اند که عذاب بر آنان واجب شده است و هر که الله او را خوار گرداند او هیچ گرامی‌دارنده‌ای نخواهد داشت، همانا الله هر چه بخواهد انجام می‌دهد.)

خداوند برا من و شما در قرآن بزرگ برکت نهد و یا آیات و ذکر حکیم سود رسانَد. آنچه را گفتم اگر صحیح بود از سوی خداوند و اگر اشتباه بود از من و از شیطان بود، و از خداوند آمرزش می‌خواهم که او بسیار آمرزنده است.

خطبهٔ دوم:

ستایش مخصوص خداوند است برای احسان وی و سپاس برای توفیق و منت او و گواهی می‌دهم که معبودی به حق جز الله واحد بی‌شریک نیست و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست.

اما بعد:

بسیاری از اهل تفسیر ذکر کرده‌اند که برخی از صحابه از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پرسیدند که قضیهٔ هلال چیست که اول کار باریک به نظر می‌رسد سپس بزرگ می‌شود تا آنکه گرد می‌شود و دوباره کم می‌شود تا آنکه به حالت اول باز می‌گردد؟ و خداوند نازل کرد که:

{يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ} [بقره: 189]

(از تو دربارهٔ هلال‌های ماه می‌پرسند. بگو این وقت‌هایی است برای مردم و برای موسم حج)

ما اینجا توقفی کنار این داستان خواهیم داشت زیرا برخی از مردم که نور وحی، یقین در قلب آنان ایجاد نکرده است ادعا کرده‌اند که پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به سبب امی بودن از ذکر ویژگی‌های هلال و سبب تغییر شکل آن خودداری کرده است و تنها به این اکتفا نموده که این علامتی است برای اوقات عبادات.

بدتر از آن کسانی هستند که گمان می‌کنند رویت شرعی با حساب دقیق برابر نیست و تنها گمانی است که در برابر وسائل این دوران ناقص است در حالی که حساب نجومی دقیق‌تر و صحیح‌تر است.

پاسخ آنان این است که پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هرچند امی بود از پاسخ دادن به آن سوال عاجر نبود زیرا او کسی بود که با وحی در ارتباط بود، و او ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به چیزهایی بزرگتر از این مساله نیز اشاره نموده است، از جمله وصف آسمان‌های هفتگانه و پیامبرانی که در آن‌ها بودند که در داستان اسراء و معراج آمده است و همینطور وصف مسجدالاقصی چنانکه بود.

اما پاسخ مختصر آن حضرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ برای رسالت امت وی و نیاز آنان به عبادت و طاعت خداوند بود، و همینطور نیاز فعلی و واقعی آنان ـ و نه نظری و تئوری ـ همین بود که هلال‌های ماه برای شناختن اوقات عبادات و حج توسط مردم است و این سود واقعی ماه برای مردم بود.

اما هر کس ادعا کند که پاسخ پیامبر مخالف علوم فلک است بر خدا و رسولش دروغ بسته است. زیرا کتاب خداوند والاتر از آن است که کتابی برای ستاره‌شناسی و شیمی و فیزیک باشد چنانکه بسیاری تمام هم و غم خود را در اینگونه مسائل قرار داده‌اند نه برای آنچه خداوند به هدف آن کتابش را نازل کرده است یعنی هدایت و نور و نجات و موفقیت که همه در این کتاب است، این‌ها ممکن است به این سبب در سه مشکل شرعی واقع شوند.

نخست: شکست درونی آنان که فکر می‌کنند علم بر قرآن حاکم است و قرآن باید تابع آن باشد و برای همین سعی می‌کنند به واسطهٔ علم قرآن را ثابت کنند حتی اگر قرآن خلاف استدلال آنان باشد که این مصیبت بزرگی است.

دوم: سوء فهم حقیقت قرآن و رسالت آن، و اینکه این کتاب حقیقتی است نهایی که جایی برای تغییر ندارد زیرا گویندهٔ آن کسی است که هیچ چیزی در زمین و آسمان بر او پنهان نمی‌ماند.

سوم: واقع شدن در تاویل بی‌جا و تکلف در توجیه نصوص قرآن با نظریات و تئوری‌هایی که ممکن است خود پس از مدتی منسوخ شوند و نظریه‌ای دیگر جای آن‌ها را بگیرد. البته این به معنی عدم استفاده از نوآوری‌های علمی برای نشان دادن مدلول آیات و اعجاز آن‌ها نیست، اما باید علم را تابع قرآن دانست و نه قرآن را تابع علم.

همچنین اینجا لازم است که بر سعهٔ صدر و پذیرش دیدگاه‌های مخالف در مورد قضیهٔ هلال رمضان نیز سخن بگوییم. شایسته نیست چنین مساله‌ای سبب درگیری و پشت کردن به یکدیگر شود. باید این قضیه را بر اساس اجتهاد و برای رسیدن به هدف مورد نظر دید، و از جدل بی‌فایده و نکوهیده جلوگیری نمود؛ زیرا اصل رویت هلال، شرعی است اما این اصل نباید مانع از استفاده از نوآوری‌های علمی شود که اصل این قاعده را نفی نمی‌کند، مانند تلسکوپ‌ها یا حسابی که بر اساس رویت باشد، اینگونه به همهٔ نظرات توجه شده و اختلاف نیز کمتر می‌شود.

امام مسلم در صحیح خود از کریب روایت کرده است که او هلال را شب جمعه در شام دید سپس در آخر ماه به مدینه رسید. عبدالله بن عباس ـ رضی الله عنهما ـ از او دربارهٔ هلال پرسید و او نیز بر اساس دیدهٔ خود پاسخ داد. سپس ابن عباس گفت: «اما ما آن را شنبه دیده‌ایم و همچنان تا کامل کردن سی روز روزه می‌گیریم یا اینکه آن را خواهیم دید» سپس گفت: «پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ما را اینگونه امر نموده است».

ببینید آنان چه حیکم بودند و تا چه اندازه نسبت به یکدیگر نرم بوده‌اند. با وجود آنکه رویتشان با هم یکی نبود اما قلب‌هایشان یکی بود!

{أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ} [انعام: 90]

(آنانی کسانی اند که الله هدایتشان نموده است، پس به هدایت آنان اقتدا کن)

و در پایان بر بهترین انسان ها و پاک‌ترین آنان، محمد بن عبدالله، صحاب حوض و شفاعت درود فرستید که خداوند شما را به آن امر نموده و فرموده است:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} [احزاب: 56]

خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ صاحب چهر‌هٔ نورانی درود و سلام و برکت ارزانی دار و از چهار خلیفهٔ وی، ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از دیگر صحابهٔ پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و از تابعین و آنانی که تا قیامت به نیکی از آن‌ها پیروی نمایند و همچنین از ما با عفو و کرم خویش راضی و خشنود باش از مهربان‌ترین مهربانان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، وشرک و مشرکان را خوار گردان. خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا غم غم‌داران مسلمان را از بین ببر. و سختی سختی‌دیده‌گان را برطرف ساز و وام وام‌داران را ادا نما و بیماران ما و دیگر بیماران مسلمان را شفا ده.

خداوندا ما را به رمضان برسان، خداوندا ما را به رمضان برسان. خداوندا روزه و قیام و قرائت آن را در دل شب و کناره‌های روز نصیب ما گردان.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن گردان و ائمه و مسئولان ما را اصلاح نما و مسئولیت ما را به دست کسانی قرار ده که تقوای تو را پیشه ساخته و در پی خشنودی تو باشند.

{پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار} [بقره: 201]

پاک و بی‌عیب است پروردگار تو، پروردگار عزت از آنچه مشرکان به دروغ وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران و آخر سخن آنکه: الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه 8 شوال 1431 برابر با 26 شهریور 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش از آن الله است که روزها و ماه‌ها و سال‌ها و دوران‌ها را در پی هم می‌آورد؛ او که بزرگوار و است و مهربان، و بخشاینده است و شکر‌گذار. و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و بی‌شریک، او که از نگاه خائنانه و آنچه در سینه‌ها مخفی است آگاه است، و گواهی می‌دهم که محمد، بنده‌ی خداوند و پیامبر اوست که بر هدایت امت حریص و صبور است.

او که دعوت کرد و ابلاغ نمود و بشارت و هشدار داد و رسالت پروردگارش را در همه‌ی امور ابلاغ نمود، پس درود و سلام پروردگارش بر او و بر اهل بیت و یاران وی و همه‌ی کسانی باد که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی کنند.

اما بعد: خود و شما را به تقوای خداوندی و پایداری بر دین وی و ثبات بر راه راست و بهره‌گیری از هر نیکی سفارش می‌کنم و شما را از کوتاهی و سستی بر حذر می‌دارم که این دو آفت، بنده را به هلاکت کشانده و او را از بهره گرفتن از امور والا باز می‌دارند:

{ وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُوْلِي الأَلْبَابِ } [بقره: 197]

(و توشه برگیرید که بهترین توشه تقوا است و ای خردمندان تقوای من را پیشه سازید)

ای مسلمانان: فرصت‌های گرانبها اگر از دست بروند دیگر نمی‌توان آن‌ها را جبران نمود و استفاده بردن از آن‌ها در واقع دلیلی است بر نیروی اراده‌ی برآمده از عزیمت یک انسان، و هر که به بطالت خشنود است از کار خواهد ترسید، و شایسته نیست که انسان به نیت‌های خوب اما بدون تلاش خود مغرور شود که او از این نیت‌های نیک هیچ سودی نخواهد برد مگر آنکه از هر فرصتی بهترین استفاده را ببرد، و باید دانست که انجام همه‌ی کارهای نیک از انسان وقت زیادی نمی‌برد مگر آنکه خود بنده بر خود سخت گرفته و خود را خسته کند.

پس ای بندگان خداوند، این، عرصه‌ی مسابقه است و فرصت‌ها نیز از دست می‌روند، و انسان، محروم نمی‌شود مگر با تنبلی و سستی، و هیچ خیری به دست نیامده است مگر با تلاش و جدیت، و بدانید که خستگی در راه به دست آوردن فضائل در واقع آسودگی است و آسودگی و استراحت کسی که در طلب فضیلت‌ها کم‌کار است در حقیقت خستگی است.

و دنیا محل آبادانی نیست بلکه محل عبور است و هر کدام از ما به قبرمان سپرده خواهیم شد و آنگاه است که برای از دست دادن آنچه سود ما در آن بود تاسف خواهیم خورد، و چه بسا همین تاسف و اندوه خود نوعی مجازات زودهنگام برای این کم کاری باشد:

{أَن تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَى علَى مَا فَرَّطتُ فِي جَنبِ اللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ (56) أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (57) أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ} [زمر: 56-58]

(تا آنکه [مبادا] کسی بگوید دریغا بر آنچه در حضور الله کوتاهی ورزیدم و بی‌‏تردید من از ریشخند‌کنندگان بودم (56) یا بگوید اگر الله هدایتم می‌کرد مسلما از پرهیزگاران بودم (57) یا چون عذاب را ببیند بگوید کاش مرا برگشتی بود تا از نیکوکاران می‌شدم)

و این دنیا نیست مگر به مانند سفره‌ای که سیری‌اش اندک است و گرسنگی‌اش طولانی و هر که راه واضح و روشن را بدون خستگی و دلسردی طی کند بی‌تردید به آب خواهد رسید، و از آن خواهد نوشید، و هر که مخالفت ورزید در صحرای خشک سرگردان شده و از نوشیدن محروم خواهد شد.

ای مسلمانان: ماه رمضان نیز گذشت و تمام شد و بازار آن پس از عرضه و تقاضا و خرید و فروش و سود و زیان و همه چیز آن بسته شد و مردم پس از پایان این ماه به سه دسته تقسیم شدند:

گروهی از آنان چنین گمان کردند که خداوند پرستیده نمی‌شود مگر در رمضان و از وی اطاعت نمی‌شود مگر در رمضان، و حرام، حرام نیست مگر در رمضان! و چه بدند این گروه که خداوند را نمی‌شناسند مگر در رمضان و چه بیچاره‌اند این گروه که از روزه‌شان چیزی جز گرسنگی و تشنگی، و از نمازشان چیزی جز خستگی و بی‌خوابی به دست نمی‌آورند.

{ وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنتُم بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُم مِّنْ الْخَاسِرِينَ } [فصلت: 23]

(و همین بود گمانتان که در باره‌ی پروردگارتان بردید، شما را هلاک کرد و از زیانکاران شدید)

گروهی دیگر از مردم بیش از آنی که در توان دارند به خود فشار آوردند، و بیش از آنکه خداوند از آن‌ها خواسته بود بر خود سخت گرفتند، و شکی در این نیست که کاروان اگر دو مرحله را یکجا طی کند لازم است برای استراحت توقف کند، و راه نیز سخت است و باید به نرمی آن را طی نمود و برای همین، استراحت برای یک کار مهم، مهم است، و پایین رفتن در عمق دریاها برای به دست آوردن مروارید نوعی بلندی است و هر که برای این ادعا دلیلی می‌خواهد به این سخن رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ گوش بسپارد که می‌فرماید:

«این دین، متین است و محکم، پس با رفق و ملایمت به آن وارد شوید که تندرو نه مسیری را طی می‌کند و نه وسیله‌ی سواری برای خود باقی می‌گذارد» [به روایت امام احمد]

و در صحیحین چنین روایت شده که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «ای مردم! از اعمال، آن مقداری را انجام دهید که توانایی دارید زیرا خداوند خسته نمی‌شود و شما خسته می‌شوید و همانا دوست داشتنی‌ترین کارها نزد خداوند آن کاری است که با دوام باشد حتی اگر کم باشد».

اما گروه سوم آن مومنانی هستند که ترس و امید و رغبت و رهبت را با هم دارند و در حالی که دیگران رو به کناره‌ها آورده‌اند راه وسط را می‌روند و در حالی که برخی از فریب خورده‌گان به تندروی روی آورده‌اند راه اعتدال را در پیش گرفته‌اند؛ درونشان به مانند بیرونشان است، و آنان، همان مردان و زنان مومنی هستند که خداوندِ همه‌ی ماه‌ها را می‌پرستند و در همه حال او را عبادت می‌کنند.

آنان می‌دانند که خداوند، رمضان را با فضیلت و اعمالی خاص ویژگی بخشیده است، اما این به معنای الغای اعمال صالح در دیگر ماه‌ها نیست، و نمی‌توان کارهای خیر دیگر ماه‌ها را کوچک شمرد. آنان این را به درستی می‌دانند که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در همه‌ی ماه‌ها اهل خیر و بخشش بود نه فقط در رمضان و بلکه در رمضان بر خیر و بخشش وی افزوده می‌شد.

بر این اساس باید بدانید که عبادت‌هایی وجود دارند که از جمله‌ی ثوابت هستند، و هرگز تغییر نمی‌کنند، مانند نماز و زکات و حج و روزه‌ی مستحب و صدقه و دعا و امر به معروف و نهی از منکر و بسیاری دیگر از عبادت‌ها.

و همچنین توبه، که هیچ‌گاه تغیر نمی‌کند بلکه در همه حال و همه وقت مطلوب است، چنانکه الله سبحانه و تعالی می‌فرماید:

{.. وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ }

(و ای مومنان همگی به سوی الله توبه کنید باشد که رستگار شوید) [نور: 31]

و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ این فرموده‌ی خداوند متعال را اینگونه در عمل نشان می‌داد و می‌فرمود: «همانا من در روز بیش از صد بار از الله آمرزش خواسته و به سوی او توبه می‌کنم».

پس ای بندگان خداوند بدانید که شما آنچه را شنیدید دانستید و چه خوب است کار آن کس که آنچه را شنید و یا دانست به انجام برساند و شما طعم عبادت و نزدیکی به خداوند را در رمضان چشیده‌اید پس این خوشی را مکدر نسازید و این نزدیکی را به دوری تبدیل نکنید.

{ وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا } [نحل: 92]

(و مانند آن زنی مباشید که رشته‌ی خود را پس از محکم کردن آن یکی یکی از هم باز می‌کند)

خداوند متعال من و شما را با قرآن بزرگ برکت دهد و من و شما را با آیات و ذکر حکیم سود رساند. سخنان خویش را گفتم، حال اگر درست بود از سوی خداوند است و اگر اشتباه بود از نفس است و از شیطان، و از الله آمرزش می‌خواهم که او بسیار آمرزنده است.

خطبه‌ی دوم:

ستایش تنها از آن الله است و درود و سلام بر آنکه پیامبری پس از وی نیست.

اما بعد:

ای بندگان الله تقوای وی را پیشه سازید و پس از رمضان دوباره به سوی هوای نفس که آن را ترک گفته‌اید باز نگردید، و برای یاری در برابر سختی ترک آن، به صبر پناه ببرید که عقب‌گرد، از بیماری بدتر است و پس‌رفت پس از هدایت بلا است و ویرانی.

بر این اساس از بزرگ‌ترین چیز‌هایی که بنده را بر ثبات و جمع‌آوری پاداش‌های بزرگ در برابر کارهای کوچک یاری می‌دهد روزه‌ی مستحب است زیرا امام مسلم در صحیح خود چنین روایت نموده است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمود: «هر که رمضان را روزه گیرد و سپس آن را با شش روز از شوال ادامه دهد [روزه‌اش] به مانند روزه‌ی همه‌ی دهر خواهد بود»

و منظور از آن این است که خداوند متعال نیکی را به ده برابر آن محاسبه می‌کند و بر این اساس روزه‌ی رمضان به اندازه‌ی روزه‌ی ده ماه به حساب خواهد آمد و روزه‌ی شش روز شوّال هم به اندازه‌ی روزه‌ی دو ماه خواهد بود و اینگونه ثواب یک سال کامل به دست خواهد آمد.

همچنین در حدیث دیگر آمده است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ درباره‌ی روزه‌ی سه روز از هر ماه فرمودند: «روزه‌ی آن‌ها به مانند روزه‌ی دهر است» و تعداد روز‌های سفید (یعنی روزهای 13 و 14 و 15 هر ماه) در هر سال به اضافه‌ی روزه‌ی شش روز از ماه شوال، روی هم رفته 42 روز خواهد بود، بنا بر این هر کس رمضان و شش روز از شوال و سه روز وسط هر ماه را روزه بگیرد به مانند کسی است که دو سال کامل را در یک سال روزه گرفته است، و خداوند دارای فضل و کرم بسیاری است و اینگونه است که با روزه گرفتن 72 روز در سال اجر روزه‌ی هفتصد و بیست روز را به دست خواهد آورد:

{ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ} [حدید: 21]

(این فضل الله است که به هر که بخواهد عطا می‌کند و الله دارای فضلی بزرگ است)

{ وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ } [آل عمران: 133]

(و برای به دست آوردن آمرزشی از سوی پروردگارتان و بهشتی که پهنایش [به پهنای] آسمان‌ها و زمین است و برای پرهیزکاران آماده شده است بشتابید)

و در پایان درود فرستید بر بهترین انسان‌ها و پاک‌ترین آن‌ها محمد بن عبدالله، صاحب حوض و مقام شفاعت که خداوند شما را به آن امر نموده و خود آن را آغاز کرده و فرموده است: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید بر او درود و سلام فرستید} [احزاب: 56]

خداوندا درود و سلام و برکت ارزانی دار بر بنده و پیامبرت محمد، و راضی و خشنود باش از چهار خلیفه‌ی وی ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از مادران مومنان و از تابعین، و کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما به همراه آنان راضی و خشنود باش ای مهربان‌ترین مهربانان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان. خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا هر که را برای ما و برای اسلام و مسلمانان اراده‌ی بد دارد به خود مشغول ساز و نیرنگش را در نابودی وی قرار ده ای شنونده‌ی دعا.

خداوندا غم غم‌داران و سختی سختی‌ دیده‌گان مسلمان را از بین ببر، و وام وام‌داران را ادا کن و بیماران ما و دیگر بیماران مسلمان را شفا ده.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن بدار و مسئولان ما را اصلاح نما و مسئولیت ما را در دست کسانی قرار ده که ترس تو را داشته باشند و در پی خشنودی تو باشند ای پروردگار جهانیان.

خداوندا ولی امر ما را در جهت آنچه مورد محبت و رضایت توست موفق گردان و برای او همنشینان و مشاروان نیک و صالح قرار ده.

خداوندا تویی آن الله که معبودی به حق جز تو نیست، تو بی نیازی و ما نیازمند، باران را بر ما بباران و ما را از نومیدان مگردان…

خداوندا تویی آن الله که معبودی به حق جز تو نیست، تو بی نیازی و ما نیازمند، باران را بر ما بباران و ما را از مایوسان مگردان…

خداوندا تویی آن الله که معبودی به حق جز تو نیست، تو بی نیازی و ما نیازمند، باران را بر ما بباران و ما را از نومیدان مگردان…

{ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } [بقره: 201]

پاک است و بی عیب، پروردگار تو، آن پروردگار عزت از آنچه مشرکان به دروغ وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران، و آخرین سخن ما اینکه: الحمدلله رب العالمین.

مسجد نبوی شریف: جمعه 1 شوال 1431 برابر با 19 شهریور 1389

خطبه‌ی اول:

حمد و ثنا تنها از آن الله است؛ او را سپاس گفته و از او یاری جسته و آمرزش می‌خواهیم و از بدی‌های نفس خود و اعمال ناشایستمان به او پناه می‌بریم. الله هر که را هدایت کند او گمراه‌گری نخواهد داشت و هر که را گمراه سازد او هدایت‌گری نخواهد یافت، و گواهی می‌دهم که معبود به حقی نیست جز الله که تنها و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام بسیار خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران وی باد.

اما بعد….

ای بندگان خداوند تقوای الله را آنگونه که شایسته‌ی اوست پاس دارید که تقوای الله گرامی‌ترین پنهان و زیباترین پیداست.

ای مسلمانان: ماه‌ها و سال‌ها و شب و روز مقیاس‌هایی هستند برای عمر انسان و فرصت‌هایی هستند که خیلی زود از دست می‌روند، و روزها در واقع خزائنی هستند برای کارهای شما که روز قیامت بر اساس آن فرا خوانده می‌شوید، آن روزی که هر شخص هر کار نیکی را که انجام داده است حاضر می‌بیند و پروردگارتان شما را چنین ندا خواهد زد که «این اعمال خود شماست که برایتان حساب می‌شود و سپس پاداش آن را به شما خواهم داد پس هر که خیری یافت سپاس خداوند را به جای آورد و هر که چیزی غیر از آن یافت جز خود کس دیگری را سرزنش نکند» [به روایت امام مسلم]

شما در ماه نیکی و خیر قرار داشتید؛ روز آن را روزه بودید و شب آن را نماز می‌گزاردید و با انواع طاعات و عبادات به پروردگارتان نزدیک می‌شدید… همه‌ی آن روزها گذشت گو اینکه خواب و خیالی بیش نبود. اما در واقع این مرحله‌ای از زندگی ما بود که گذشت و دیگر باز نخواهد گشت.

ماه رمضان گذشت و چه بسیار بودند کسانی که به استقبال آن آمدند اما آن را به پایان نرساندند و چه بسیارند آن‌هایی که آرزوی رمضان دیگری را دارند اما به آن نخواهند رسید و اینگونه است روزهای زندگی، روز به روز و تکه به تکه‌ی آن را به سوی آخرت طی می‌کنیم .

ماه رمضان نیز با کارهایی که در آن انجام داده‌اید گذشت و پرونده‌ی آن، که کردار و گفتارتان در آن ثبت شده بود نیز بسته شد. حال هر که در آن سستی ورزید و بد کرد پیش از آنکه در توبه و پرونده‌ی اعمال بسته شود رو به توبه آورد و هرکه راه خود به سوی پروردگار را به خوبی طی می‌کند در کار خود دقت و تلاش بیشتری کند و سپاس منعم را برای نعمتی که به او داده به جای آورد.

{وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا..}

(و مانند آن [زنى] نباشید که رشته‌ی خود را پس از محکم بافتن [یکی یکی] از هم باز می‌کند…) [نحل: 92]

چه زیباست آن طاعتی که طاعت دیگری در پی داشته باشد، این همان “باقیات الصالحات” است که خداوند به آن تشویق نموده است، و همیشه نسبت به قبول شدن اعمالتان توجه بیشتری داشته باشید زیرا خداوند تنها از متقیان اعمالشان را می‌پذیرد؛ و چه زشت است انجام بدی‌ها پس از خوبی‌ها، و همانطور که خوبی‌ها باعث از بین رفتن بدی‌ها می‌شوند به همان صورت بدی‌ها نیز باعث ساقط شدن خوبی‌ها می‌شوند.

ادامه داشتن طاعت‌ها و نیکی‌ها یکی از اصول شریعت است و طاعت و کار نیک زمان مشخص و محدودی ندارد بلکه در واقع حقی است که خداوند بر گردن بندگانش دارد که با انجام آن به آبادانی جهان می‌پردازند و لازم است که نفس‌ها پس از رمضان نیز در مسیر هدایت گام بردارند زیرا که عبادت پروردگار تنها منحصر به رمضان نیست و عبادت بنده تا مرگ پایانی ندارد.

قبولی و پیروزی در ماه رمضان و همینطور شکست و زیان در آن نشانه‌هایی دارد و از جمله نشانه‌های قبولی یک کار نیک این است که آن نیکی، نیکی‌های دیگری را در پی داشته باشد و از جمله‌ نشانه‌های یک کار بد این است که بدی‌های دیگری در پی داشته باشد. پس همیشه در پی انجام نیکی، نیکی‌های دیگر را انجام دهید تا نشانه‌ای باشد برای قبول آن و در پی بدی و گناه رو به سوی نیکی‌ها بیاورید تا باعث پاک شدن آن و دور ماندن از زیان آن شود.

خداوند متعال می‌فرماید:

{إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ} [هود: 114]

(خوبی‌ها بدی‌ها را از میان می‏برد این پندی است برای پند گیرندگان)

و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «هر جا که بودی تقوای الله را پیشه ساز و در پی بدی نیکی انجام بده تا آن را پاک سازد و با مردم با اخلاق نیک رفتار کن» [به روایت ترمذی]

و هر که پس از رمضان باز عزم بازگشت به تقصیرات و گناهان را دارد بداند که خداوند متعال، آن همیشه زنده و پایدار است که از هر که در هر ماهی اطاعت او کند از وی خشنود خواهد شد و از هر کس که راه معصیت را در هر هنگامی طی نماید خشم خواهد گرفت و همانا مدار سعادت بر عمر طولانی و عمل نیک است و مداومت انسان مسلمان بر طاعت الهی به طوری که این طاعت منحصر به زمان و مکان خاص یا ماه خاصی نباشد از نشانه‌های قبول عمل و استقامت شخص است.

ای مسلمانان. اگر چه روزه‌ی رمضان به پایان رسیده است اما این عبادت در دیگر ماه‌ها نیز مشروع می‌باشد و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روزه‌ی روز دوشنبه و پنجشنبه را سنت قرار داده و فرموده است: «اعمال در این روزها بر خداوند متعال عرضه می‌شود و من دوست دارم در حالی عملم عرضه گردد که روزه‌ام»

همچنین وی ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ابوهریرة ـ رضی الله عنه ـ را به روزه گرفتن سه روز در هر ماه سفارش نموده و فرمود: «روزه‌ی سه روز از ماه به مانند روزه گرفتن همیشگی است» [متفق علیه]

همچنین سعی کنید روزه‌ی رمضان را با روزه‌ی شش روز از شوال دنبال کنید زیرا رسول خداوند ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرموده‌اند: «هر که رمضان را روزه بگیرد و سپس آن را با شش روز از شوال دنبال کند به مانند کسی است که همه‌ی دوران را روزه گرفته است» [به روایت امام مسلم]

و اگر قیام و نماز رمضان به پایان رسیده است در عوض نماز شب در همه‌ی شب‌های سال مشروع و مستحب است و از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به ثبوت رسیده است که «خداوند در هر شب هنگامی که یک سوم آخر شب باقی مانده است به آسمان دنیا فرو می‌آید و می‌فرماید: کیست که مرا فرا خواند تا او را استجابت کنم و کیست که از من بخواهد تا به او بدهم و کیست که از من آمرزش بخواهد تا او را بیامرزم»

و بدانید که دوست داشتنی‌ترین کارها نزد خداوند آن کاری است که با دوام و همیشگی باشد اگر چه کم باشد، و زیانکار کسی است که از طاعت خداوند روی گرداند و محروم آن است که از رحمت الهی محروم است.

أعوذ بالله من الشيطان الرجيم { مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ } [نحل: 97]

(هر کس از مرد یا زن کار شایسته کند و مؤمن باشد قطعا او را با زندگی پاکیزه‏‌ای حیات [حقیقی] بخشیم و مسلما به آنان بهتر از آنچه انجام می‌‏دادند پاداش خواهیم داد)

خداوند متعال ما را به واسطه‌ی قرآن بزرگ برکت داده و با آیات و ذکر حکیم سود رساند. آنچه را شنیدید گفتم، و برای خود و شما و دیگر مسلمانان از هر گناهی آمرزش می‌خواهم پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

ستایش و شکر شایسته‌ی الله است که توفیق و بخشید و منت نهاد، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام بسیار خداوند بر او و بر اهل بیت و یارانش باد.

ای مسلمانان… شما هم اکنون با موسمی مبارک وداع گفته‌اید، موسمی از مواسم تجارت با پروردگار، پس خوش به حال آنکه جایزه‌ی پروردگار را به دست آورده و وای به حال آن که با ناکامی و پشیمانی از این ماه برگشته است.

آنگونه باشید که گویا وقت اعمال به پایان رسیده و دنیا گذشته است، پس با اعمال نیک آماده‌ی هول و هراسی باشید که در پیش است، و بدانید که ایستادن در برابر خداوند برای پاسخگویی نزدیک است، نفس‌های معدودی باقی مانده و فرشته‌ی مرگ قصد شما را کرده است تا آثار شما را پاک و سرزمین‌هایتان را ویران سازد، پس خداوند رحمت کند آن بنده را که نگاهی به نفس خود انداخته و برای آینده‌اش توشه‌ای پیش فرستد.

خود را از مناطق هلاکت دور ساز و راه راست را در پیش گیر و فریب زیادی هلاک شدگان زینت‌های دنیا را نخور و از کمی رهروان حق مترس.

سپس بدانید که خداوند شما را به فرستادن درود و سلام بر پیامبرش امر نموده و فرموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

خداوندا بر پیامبرمان محمد درود و سلام فرست و از خلفای راشدین که به حق حکم می‌نمودند و به سوی عدل و داد گرایش داشتند، ـ ابوبکر و عمر و عثمان و علی ـ و از دیگر صحابه راضی و خشنود باش، و همچنین از ما با عفو و کرم خویش خشنود باش ای گرامی‌ترین گرامیان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت بخش و شرک و مشرکان را خوار گردان و دشمنانت، دشمنان دین را نابود ساز… خداوندا این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان و رفاه بدار…

خداوندا ما از تو هدایت و تقوا و عفت و بی‌نیازی می‌خواهیم… خداوندا روزه و نماز و قیام ما را بپذیر… خداوندا روزه و قیام ما را حفظ نما…

خداوندا ما از تو بهشت را و هر کردار و گفتاری که ما را به آن نزدیک سازد خواهانیم… خداوندا ما و پدر و مادران ما را از آتش دوزخ آزاد نما…

پروردگارا ما به خود ستم نمودیم و اگر تو ما را مورد مغفرت و رحمت خویش قرار ندهی بی تردید از زیانکاران خواهیم بود…

بندگان الله… {همانا الله به عدل و نیکی و بخشش به نزدیکان امر نموده و از فحشا و منکر و تجاوز باز می‌دارد. او شما را چنین پند می‌دهد باشد که اندرز گیرید} پس خداوند بزرگ را یاد کنید تا شما را یاد کند و او را شکر گویید تا شما را افزون دهد و همانا یاد الله بزرگتر است و الله به آنچه می‌کنید آگاه است.

مسجد نبوی شریف: جمعه 24 رمضان 1431 برابر با 12 شهریور 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش شایسته خداوند است برای نعمت‌های بی‌حساب وی، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که در دنیا و آخرت واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد بنده و رسول اوست؛ خداوندا بر او و بر اهل بیت و یاران وی درود و سلام و برکت ارزانی دار.

اما بعد، ای مسلمانان: خود و شما را به تقوای الله سفارش می‌کنم که خوشبختی محقق نخواهد شد مگر با تقوا، و سعادت به دست نخواهد آمد مگر با طاعت خداوند.

ای مسلمانان: ماهی بزرگ و موسمی کریم را با هم زندگی کردیم، و شکر و منت از آن خداوند است، و اکنون، این ماه بزرگوار در حال رفتن است و جز اندکی از آن باقی نمانده است. پس هر که این ماه را تا به اینجا به خوبی طی کرده است به خوبی نیز آن را به پایان رساند، و هر که تا حالا کم‌کاری کرده است سعی کند در این مدت آن را جبران نماید. بیایید با نزدیک شدن به خداوند با این ماه وداع گوییم که بزرگترین خسارت، کوتاهی و از دست دادن روزها و شب‌های با ارزش این ماه است.

در حدیثی که اهل علم آن را صحیح دانسته‌اند آمده است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ بر منبر بالا رفت و گفت: “آمین… آمین… آمین…” صحابه گفتند: ای رسول خداوند؛ تو در حالی که بر منبر بالا می‌رفتی گفتی: آمین… آمین… آمین…؟ پس رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: “جبرئیل [در حالی که از منبر بالا می‌رفتم] به نزد من آمد و گفت: دور باد از رحمت خداوند، آنکه ماه رمضان را درک نمود پس مورد مغفرت قرار نگرفت و وارد آتش شد؛ بگو: آمین. گفتم: آمین. سپس گفت: دور باد از رحمت خداوند کسی که پدر و مادرش یا یکی از آن‌ها را درک نمود اما به آنان نیکی نورزید و مرد و به آتش جهنم درافتاد؛ بگو: آمین. گفتم: آمین. سپس گفت: دور باد از رحمت الهی کسی که نام تو برده شد و بر تو درود نفرستاد و به آتش جهنم درافتاد؛ بگو: آمین. گفتم: آمین.”

ای گرامیان: در شب‌های باقی‌مانده‌ی دهه‌ی پایانی رمضان در جستجوی شب قدر باشید زیرا در صحیحین بخاری و مسلم از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت شده است که ایشان فرمودند: “هر که در پی آن (یعنی شب قدر) است در هفت شب پایان رمضان آن را بجوید” و حسن بصری و مالک و دیگران گفته‌اند که در همه‌ی شب‌های دهه‌ی آخر می‌توان در جستجوی آن بر آمد.

پس برای به دست آوردن اجر و فضیلت بزرگ آن عزم خود را جزم نمایید که در صحیحین بخاری و مسلم از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت شده که فرمودند: “هر که شب قدر را از روی ایمان و اخلاص به پا دارد گناهان گذشته‌اش آمرزیده خواهد شد” و در سنن نسائی با سندی که اهل علم آن را صحیح دانسته‌اند از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت شده است که فرمودند: “هر که در پی آن باشد و سپس آن را به دست آورد گناهان گذشته و آینده‌اش مورد مغفرت قرار خواهد گرفت”.

برادران و خوهران مسلمان: در صحیح از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین ثابت شده است که ایشان دهه‌ی پایانی رمضان را برای مناجات با پروردگار خویش و ذکر و دعا به اعتکاف می‌نشست. و اعتکاف یعنی خلوت کردن برای مناجات با خداوند سبحان. پس ای معتکف نفس خود را برای طاعت و ذکر خداوند باز بدار و از هر چیزی که تو را از یاد او مشغول سازد دور شو و با قلب و قالب خود به اعتکاف بنشین.

فقیه و زاهد و عابد مشهور، داوود تاعی در مناجات با خداوند چنین می‌گوید: “هم و غم تو همه‌ی غم‌های دیگرم را از بین برد و شوق من برای نگاه به تو لذت‌های دیگر را بی رنگ کرد و مرا از شهوت‌ها دور داشت”

پس ای عزیزان: در طاعت خداوند رحمان تلاش کنید و چنین زمان‌هایی را غنیمت شمارید تا رضایت خداوند را به دست آورید و توشه برگیرید که بهترین توشه تقوا است.

خداوند برای من و شما در قرآن کریم برکت نهد و با آیات و بینات آن سود رساند. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و دیگر مسلمانان از خداوند بزرگ از هر گناهی آمرزش می‌خواهم پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

ستایش از آن الله، پروردگار جهانیان است… او که رحمان است ورحیم و مالک روز جزاست

و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و خداوند گذشتگان و آیندگان است، و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بنده و پیامرسان اوست. بهترین درود و سلام خداوند بر او باد.

اما بعد: ای مسلمانان؛ خود و شما را به تقوای الله سفارش می‌کنم که این سفارش خداوند برای گذشتگان و آیندگان است.

ای مسلمانان: زکات فطر که در واقع کفاره‌ و پاک کننده‌ای است برای روزه از لغو و سخنان زشت و از سوی دیگر غذایی است برای مستمندان، بر شما واجب گردیده شده است. بر مسلمان واجب است که از سوی خود و همه‌ی کسانی که خرجی آن‌ها بر عهده‌ی وی می‌باشد مانند فرزند و همسر و پدر و مادر، این زکات را خارج سازد و دادن زکات فطر برای جنینی که در شکم است مستحب می‌باشد.

حد واجب در زکات فطر یک ساع (یعنی تقریبا سه کیلو) از گندم یا جو یا إقط یا خرما یا کشمش یا هر غذایی است که اهل آن سرزمین از آن به عنوان غذای اصلی استفاده می‌کنند مانند برنج.

بهتر است زکات فطر میان نماز صبح و نماز عید ادا شود و همچنین جایز است یک یا دو روز پیش از عید داده شود و قبل از آن جایز نمی‌باشد و در همان جایی که شخص روزه‌دار روزه بوده است پرداخت می‌شود و اشکالی ندارد شخصی که در سرزمین خود نیست کسی را وکیل کند تا آن را در سرزمینش پرداخت نماید مخصوصا اگر مصلحتی در این کار وجود داشته باشد.

برادران و خواهران ایمانی، بهترین خداحافظی با این ماه ذکر بسیار خداوند و آمرزش خواهی از اوست:

{ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ } [بقره: 185]

(تا عدد [مقرر] را تكميل كنيد و الله را به پاس آنكه هدایتتان كرده است به بزرگى یاد کنید و باشد كه شكرگزارى كنيد)

علما می‌گویند: تکبیر گفتن در شب عید در خلوت و در جمع سنت است تا آنکه نماز عید به پایان رسد که مردان آن را با صدای بلند و زنان بصورت سری به جا می‌آورند. آنچه در مورد روش تکبیر از صحابه روایت شده است به این صورت است:

الله أكبر‌…. الله أكبر‌…. لا إله إلا الله… الله أكبر…. الله أكبر‌…. ولله الحمـد

همچنین از ابن عباس این تکبیر روایت شده است:

الله أكبر …. الله أكبر …. الله أكبر …. ولله الحمـد

و از برخی دیگر از اصحاب نیز چنین تکبیری روایت شده است:

الله أكبر …. الله أكبر …. الله أكبر كبيرا

ای مسلمانان: از بهترین و با ارزش‌ترین کارها نزد الله سبحانه و تعالی،‌ بسیار درود و سلام فرستادن بر پیامبر بزرگوار است. خداوندا بر او و بر اهل بیت و یارانش درود و سلام فرست.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده… خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده… خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده… خداوندا اوضاع ما و اوضاع دیگر مسلمانان را اصلاح نما… خداوندا اوضاع ما و اوضاع دیگر مسلمانان را اصلاح نما… خداوندا اوضاع ما و اوضاع دیگر مسلمانان را اصلاح نما ای دارای جلال و بزرگی…

خداوندا ماه رمضان را برای ما با مغفرت و آزادی از آتش به پایان برسان ای زنده‌ی پایدار… خداوندا از ما بپذیر که همانا تو شنوای دانایی… خداوندا مردان و زنان مومن را ـ زندگان و مردگان ـ مورد مغفرت خویش قرار بده.

پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دورخ دور بدار.

خداوندا همه‌ی مسئولان مسلمان را در آنچه خیر دنیا و آخرت مردمشان است یاری کن.

خداوندا تو بی‌نیاز و کریم و ستوده شده‌ای، خداوندا ما را باران عطا کن، خداوندا ما را باران عطا کن… خداوندا ما را باران عطا کن.

بندگان خداوند، الله را بسیار یاد کنید و صبحگاه و شامگاه تسبیح او را گویید. و آخرین سخن اینکه: الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه 17 رمضان 1431 برابر با 5 شهریور 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش از آن خداوندی است که امتش را با فریضه‌ی روزه گرامی داشت. او را ثنا و سپاس می‌گویم که در دهه‌ی پایانی رمضان با انعام و اکرام بیشتری امت خویش را گرامی داشته است.

و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بنده و پیامرسان اوست و او بهترین کسی است که در این زمان‌های مبارک و عظیم برای عبادت پروردگار خویش تلاش نموده است.

خداوندا بر او و بر اهل بیت و یارانش درود و سلامی همیشگی فرست تا آنگاه که شب و روز در پی هم می‌آیند…

اما بعد: ای بندگان خداوند تقوای الله را پیشه سازید {و از روزی پروا داشته باشید که در آن به سوی الله باز خواهید گشت} [بقره: 281] پس برای آن روز توشه‌ای مناسب را آماده سازید و زندگی دنیا با خوشگذرانی‌ها و لغو و زینت آن شما را نفریبد {و [شیطان] فریبنده شما را درباره‌ی الله فریب ندهد} [لقمان: 33 - فاطر: 5].

ای مسلمانان: والایی روح و آرامش قلب و پاک‌سازی درون آن اثر بزرگ و عاقبت نیکی است که صاحبان خرد آن را به دست خواهند آورد. و این محقق نمی‌شود مگر با حرص و پایبندی بر “مرتبه‌ی احسان” که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ حقیقت آن را چنین بیان نموده‌اند که: «احسان آن است که خداوند را به گونه‌ای عبادت کنی گو اینکه او را می‌بینی پس اگر تو او را نمی‌بینی [این را در نظر داشته باشی که] او تو را می‌بیند» [متفق علیه]

رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و صحابه‌ی وی و اهل قرن‌های نیک (سلف امت) این روش را در پیش گرفتند و همیشه و در هر کاری احسان را رعایت می‌کردند و در انجام دادن و یا ندادن هر کاری خداوند را ناظر و مراقب خویش می‌دانستند و به طور کامل به او روی می‌آوردند و صادقانه به او توکل می‌کردند و این رفتار آن‌ها به طور واضح در مواسم خیر و زمان‌ها بافضیلت آشکار می‌گردید.

یکی از بهترین و نیک‌ترین مواسم خیر این دهه‌ی پایانی ماه مبارک رمضان است. این ده روز از روزهای مبارک خداوند است که وی با آن بر بندگان خویش منت نهاده است تا در آن به سوی نیکی‌ها سبقت گیرند و تا رقابت آن‌ها در به دست آوردن باقیات صالحات شدیدتر شود و بتوانند کم‌کاری و تقصیر خود نسبت به خداوند را بدینوسیله جبران نمایند و عاقبت نیک را به دست آورند.

این ده روز در زندگی مبارک رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ دارای جایگاهی بس بزرگ و منزلتی والا بود و برای همین در این دهه تلاشی می‌نمود که در غیر آن نمی‌نمود، چنانکه در صحیح مسلم و جامع ترمذی از ام المومنین عائشه – رضی الله عنها ـ روایت شده است که ایشان فرمودند: رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در ده روز آخر رمضان چنان تلاشی می‌نمودند که در غیر آن چنین تلاشی نمی‌کردند.

یعنی در این ده روز انواعی از عبادت‌ها و طاعات را زیاده بر دیگر روزهای ماه رمضان انجام می‌دادند و این تلاشی که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به طور ویژه در این دهه انجام می‌داد در سه مورد خلاصه می‌گردد که اولین آن دوری از زنان بود چنانکه در حدیثی که شیخین بخاری و مسلم در صحیح خود از عائشه ـ رضی الله عنها ـ روایت نموده‌اند ایشان فرمودند: رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هنگامی که دهه‌ آخر رمضان می‌رسید ازار خود را محکم می‌بست (یعنی از هم‌خوابی با همسرانش دوری می‌کرد) و شبش را زنده می‌داشت و خانواده‌اش را [برای عبادت] بیدار می‌کرد.

و در روایتی دیگر از امام احمد با سند خوب از عائشه ـ رضی الله عنها ـ روایت شده است که فرمودند: رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ [شب‌های] بیست روز اول رمضان را میان خواب و نماز جمع می‌بست اما همینکه ده شب آخر رمضان فرا می‌رسید تلاش فراوان می‌کرد و ازارش را محکم می‌بست.

دومین مورد از موارد تلاش رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در این ده شب، زنده داشتن شب با انواع عبادت‌ها از جمله نماز و قرائت قرآن و ذکر و دعا و تضرع و مناجات بود تا بدین ترتیب برای نزدیکی به پروردگارش وسیله‌ای بجوید و چنین سنتی را برای امت خویش به جای بگذارد.

سومین مورد بیدار کردن خانواده برای نماز است چنانکه زینب بنت أم سلمه ـ رضی الله عنها ـ می‌فرماید که: رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هنگامی که ده روز از رمضان باقی مانده بود کسی از خانواده‌اش را که توانایی نماز شب را داشت رها نمی‌کرد مگر اینکه او را برای نماز بیدار می‌کرد.

و این بیدار کردن خانواده برای نماز شب اگر چه در دیگر شب‌های این ماه نیز توسط رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ انجام شده است، اما در این دهه‌ی آخر تاکید آن بیشتر است به طوری که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هرگز آن را ترک نمی‌کرد، به خلاف دیگر شب‌های ماه رمضان زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ گاه آن را انجام می‌داد و گاه آن را ترک می‌کرد، و این یکی از روش‌های ترتیبی نبوی است و منهجی است بس کامل و زیبا و دارای آثاری نیک، و برای همین است که از جمله عادت‌های صحابه و تابعین و اهل خیرالقرون این بود که تا جایی که توان دارند خانواده و زیر دستانشان را از خیر این شب‌های مبارک و عظیم بهره‌مند سازند.

از دیگر انواع عبادت که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در این ده شب بر آن حرص شدید می‌ورزید سنت “اعتکاف” در مسجد است چنانکه در حدیثی که بخاری و مسلم در صحیح خود از ام المومنین عائشه ـ رضی الله عنها ـ روایت نموده‌اند: رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ده شب آخر رمضان را اعتکاف می‌نمود تا آنکه وفات نمودند.

و اگر اعتکاف رمضان را ترک می‌کرد آن را در ماه دیگر قضا می‌نمود چنانکه در صحیحین از عائشه ـ رضی الله عنها ـ رواست شده است که او ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ اعتکاف را در [رمضان] یک سال ترک نمود سپس آن را در شوال قضا نمود.

و شکی در این نیست که بر اساس محافظت رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ بر این سنت، می‌توان هدف از این سنت را درک نمود. هدفی که امام ابن قیم آن را چنین بیان کرده است:

“از آنجا که صلاح قلب و استقامت آن در سیر به سوی خداوند، وابسته به متمرکز بودن قلب به سوی خداوند و جمع کردن پراکندگی آن است تا آنکه به طور کامل به خداوند مشغول شود، بر این اساس پراکندگی قلب تنها با روی آوردن کامل به خداوند از بین می‌رود، و از آنجا که زیاده‌روی در خوردن و نوشیدن و زیاده‌‌روی در هم‌نشینی با مردم و بسیار سخن گفتن و بسیار خوابیدن باعث بیشتر شدن پراکندگی قلب می‌شود و آن را در هر وادی سر گردان می‌کند و از سیر به سوی خداوند باز می‌دارد یا ضعیف می‌گرداند، حکمت خداوند بر این رفته است که برای بندگان خویش روزه را مشروع گرداند تا زیاده‌روی در خوردن و نوشیدن را از آن‌ها برطرف سازد. و اعتکاف را برای آن‌ها مشروع گرداند که هدف و روح آن روی آوردن قلب به سوی خداوند و جمع شدن پراکندگی آن و خلوت کردن آن با پروردگار و دور شدن از مشغولیت به خلق و مشغول شدن به خداوند است تا جایی که ذکر و محبت و روی آوردن به سوی او به جای دیگر مشغولیت‌های قلب قرار بگیرد و بدین ترتیب همه‌ی هم و غم قلب برای خداوند باشد، و تنها یاد خداوند در آن جای گیرد و فکر آن، به دست آوردن رضایت خداوند و نزدیک شدن به او باشد و اینچنین، خداوند به جای مردم انیس او می‌شود و این او را برای روز تنهایی و وحشت در قبر که تنها خداوند انیس و شادی بخش او می‌شود آماده خواهد ساخت، و این هدف بزرگ اعتکاف است.” [زاد المعاد فی هدی خیر العباد]

این کجا و اعتکاف بسیاری از معتکفان کجا که قلبشان بر خلق معتکف است و سخن گفتن و هم‌نشینی و خواب بسیار آن‌ها را مشغول ساخته است.

پس ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و قدر این شب‌های شریف را بدانید و حق آن را پاس بدارید که برای بزرگی این شب‌ها همین بس که در آن شبی قرار دارد که عبادت آن از عبادت هزار ماه بهتر است و آن شب شرف بزرگ، شب قدر است. شبی که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ درباره‌ی پاداش بزرگ آن فرموده است: «هرکه شب قدر را از روی ایمان و اخلاص به پا بدارد گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود» [متفق علیه]

و هر که خیر این شب را از دست دهد همان محروم واقعی است و شایسته است که اشک حسرت و پشیمانی بر گونه‌هایش جاری گردد و هیهات که پس از از دست دادن فرصت اشک حسرت فایده‌ای داشته باشد!

أعوذ بالله من الشيطان الرجيم

{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } [حج: 77]

(اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد ركوع و سجود كنيد و پروردگارتان را عبادت کنید و كار خوب انجام دهيد باشد كه رستگار شويد)

خداوند متعال من و شما را با رهنمون‌های کتاب خود و سنت پیامبرش سود رساند. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و همه‌ی مسلمانان از هر گناهی از خداوند بزرگ آمرزش می‌خواهم پس از او آمرزش بخواهید که همانا او همان آمرزنده‌ی مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

حمد و سپاس از آن الله است. او را سپاس گفته و از او یاری جسته و از او آمرزش می‌خواهیم. و از بدی‌های خویش و از اعمال ناشایستمان به الله پناه می‌بریم. الله هر که را هدایت کند او گمراه‌گری نخواهد داشت و هر که را گمراه سازد او هدایتگری نخواهد یافت و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنهاست و بی‌شریک و گواهی می‌دهم که محمد بنده و پیامبر اوست. خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد و بر اهل بیت و یاران او درود و سلام فرست.

اما بعد. ای بندگان خداوند، این ماه مبارک هیچ‌گاه زمانی برای بطالت و تنبلی یا لهو و لعب و خوشگذارانی نبوده است. بلکه همانا این ماه، ماه کار و جهاد و تلاش است و صبر و مشغول شدن در به دست آوردن کمالات دین و دنیاست و ماه ارتقا و پیشرفتی است که در تمام روزهای دیگر سال به همراه بنده خواهد بود زیرا همانطور که برخی از اهل علم گفته‌اند، اگر انسان در این ماه توفیق بندگی یابد این توفیق در همه‌ی روزهای دیگر سال با او همراه خواهد بود.

و اگر این ماه در پراکندگی ذهن و دیگر مشغولیت‌ها هدر رود دیگر روز‌های سال نیز در پراکندگی و بی‌نظمی طی خواهند شد.

پس ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و این شب‌های بزرگ را برای مسابقه‌ی در خیرات غنیمت شمارید تا رحمت و خشنودی و مغفرت الهی را به دست آورید و همیشه به یاد داشته باشید که خداوند متعال شما را به درود فرستادن بر آخرین پیامبرانش، محمد بن عبدالله امر نموده و فرموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد، درود و سلام فرست و از چهار خلیفه‌ی وی، ابوبکر و عمر و عثمان و علی راضی و خشنود باش و همچنین از دیگر اهل بیت و صحابه و تابعین و کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما راضی و خشنود باش ای بهترین بخشنده و آمرزنده.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، و حوزه‌ی دین را حفظ نما و دشمنان دین و دیگر طاغیان و مفسدان را نابود ساز و میان قلب‌های مسلمانان الفت ایجاد کن و صف آنان را یکی بگردان و رهبران آن‌ها را اصلاح نما و کلمه‌ی آنان را بر حق یکی بگردان ای پروردگار جهانیان.

خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و بندگان مومن مجاهدت را یاری ده.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن بگردان و والیان و مسئولان ما را اصلاح نما. خداوندا عاقبت ما را در همه‌ی امور به خیر گردان و ما را از خواری دنیا و عذاب آخرت نجات ده.

خداوندا دین ما را که نگهدارنده‌ی امر ماست و دنیای ما را که زندگی ما در آن است و آخرت ما را که بازگشت‌گاه ماست اصلاح نما و زندگی را برای ما باعث افزونی در خیر قرار ده و مرگ را رهایی از هر بدی بگردان.

خداوندا ما از زوال نعمتت و برگشت خوردن عافیتت و خشم تو به تو پناه می‌بریم. خداوندا بیماران ما را شفا ده و مردگان ما را بیامرز و ما را به آن خواسته‌هایی که باعث رضایت توست برسان و اعمال ما را با نیکی‌ها پایان بخش.

پروردگارا از ما بپذیر که تو شنوا و بینایی.

پروردگارا ما به خود ستم نمودیم و اگر تو ما را مورد مغفرت و رحمت خویش قرار ندهی بی‌تردید از زیانکاران خواهیم بود.

پروردگارا به ما در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار.

و درود و سلام خداوند بر پیامبرش محمد و بر همه‌ی اهل بیت و یاری وی.

مسجد الحرام: جمعه 10 رمضان 1431 برابر با 29 مرداد 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش از آن خداوند بزرگوار منان و شکیبا و مهربان است. او را برای رسیدن ما به ماه رمضان شکر می‌گویم و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد {هر كه در آسمانها و زمين است از او درخواست مى‏كند هر زمان او در كارى است} [رحمن: 29] و گواهی می‌دهم که پیامبر و سرور ما محمد، بنده و پیامرسان اوست. درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران او و تابعین و کسانی باد که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند.

اما بعد ای مسلمانان: بهترین عطایی که به انسان داده شده است ایمان و تقوا است. آنکه تقوا پیشه کرد پیروز شد و آنکه راه عصیان و سرپیچی را پی گرفت بیچاره و بدبخت شد:

{وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا} [طلاق: 2]

(و هرکه تقوای الله را پیشه سازد برای او راه برون رفتی قرار خواهد داد)

{وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا} [طلاق: 4]

(و هر که تقوای الله را پیشه سازد الله برای او در کارش آسانی قرار خواهد داد)

ای مسلمانان: دنیا شیرین است و سرسبز، زیباست و واقعاً جای خوشی و خوشگذرانی بود اگر فنا نمی‌شد، و ستوده شده بود اگر از بین رفتنی نبود و بی‌نیازی و غنا بود اگر پایان آن به سوی فنا نبود. مستقر آن به زوال می‌رود و مقیم آن از آن انتقال می‌یابد، روزها و شب‌های آن چه عجیب می‌روند. دنیا همه‌اش اندک است و از همین اندک نیز جز اندکی نمانده است گو آنکه خوشی آن به پایان رسیده و تنها ناخوشی‌های آن باقی مانده باشد.

فتنه‌ها و خطرات و شهوت‌های برانگیخته شده، گناهان صغیره و کبیره و مردمان مومن و کافر و متقی و فاجر که در آن به تلاش مشغولند، پس خوش به حال آنکه خود و خانواده‌اش را از عوامل گناه و بدی و ویرانی حفظ نمود:

{وَمَن يَعْتَصِم بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ } [آل عمران: 101]

(و هر که به الله تمسک جوید به تحقیق به راه راست هدایت شده است)

ای مسلمانان: این، ماه قبول و خوشبختی است. این ماه، ماه آزادی از آتش و ماه بخشش است، این، هنگام ترقی و صعود است. پس عزم خود را جزم کنید و به نیکی خود را به خداوند نشان دهید که آنانکه پیروز شدند با تلاش پیروز شدند و آنانکه عبور کردند با عزم و همت عبور کردند و هر که دستاوردی به دست آورد با صبر آن را به دست آورد و هر که تنبلی‌اش طولانی شد امیدش از دست رفت.

از ام المومنین عائشه ـ رضی الله عنها ـ رواست است که فرمود: رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در رمضان تلاشی می‌نمود که در غیر رمضان نمی‌کرد. [به روایت عفان بن مسلم الصفار با سند صحیح]

ای مسلمانان: این نسیم قبول است که می‌وزد، این سیل خیرات است که سرازیر است، این شیطان است که در بند است، این در خیر است که برای هر که بخواهد باز است، این، وقت بازگشت و توبه است، این چشمه‌ساری است خنک و نوشیدنی! رحمتی است از سوی آن کریم وهاب! پس برای توبه بشتابید که هنگامه‌ی غریبی در قبر نزدیک است…

پس ای آنکه به گناه عادت کرده‌ای، ای آنکه بر گناهانت پشیمان شده‌ای، توبه کن که خداوند بخشش و رحمت را دوست دارد و دوست دارد از روی کرمش تائبان را از فضل خود عطا کند. پس خوش به حال کسی که در این ماه کثیفی گناهان را با توبه شستشو دهد و پیش از پایان یافتن زمان بازگشت از گناهان خود بازگردد.

ای اسیر گناهان! ای زندانی خواری و ذلت! این ماهی است که دربندان در آن از بند می‌رهند و گناهکاران در آن آزاد می‌شوند و از عاصیان در می‌گذرند پس از آن‌هایی نباش که خود ابا می‌ورزند و رمضان می‌رود اما آن‌ها به هدف نرسیده‌اند.

رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «جبرئیل به نزد من آمد و گفت: هر که رمضان را درک نمود و[لی] مورد مغفرت قرار نگرفت پس رحمت خداوند از او دور باد؛ بگو آمین. و من گفتم: آمین» [به روایت ابن خزیمه و ابن حبان]

ای آنکه نگاهت را در حرام رها کرده‌ای، تو اکنون در بهترین ماه قرار داری. پس از زیر پا گذاشتن حرمت آن بر حذر باش.

از ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «هر که سخن دروغ و باطل و عمل به آن را ترک نگوید خداوند نیز نیازی به این ندارد که او غذا و نوشیدنی خود را ترک کند» [به روایت بخاری]

ای مسلمانان: بهترین چیزی که برای آن وقت گذاشته می‌شود مدارسه‌ی آیات و تدبر بینات و پندهای قرآن است و در صحیحین روایت شده است که جبرئیل علیه السلام در هر شب رمضان با رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ملاقات می‌نمود و با وی قرآن را مدارسه می‌کرد.

قرآن روحی است برای زندگی ابدی و اگر روح نباشد بدن هم خواهد مرد. پس به قرآن روی آورید ومروارید‌های آن را به دست آورید که خوشبخت آن است که همت خود را صرف قرآن کند و اندیشه و همت خود را وقف آن نماید.

نه چشمه‌ی آن خشک می‌شود و نه منابع آن پایان می‌یابد:

{شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ} [بقره: 185]

(ماه رمضان كه در آن قرآن فرو فرستاده شده است كه هدایتی است برای مردم و [متضمن] دلايل آشكار هدايت و [ميزان] تشخيص حق از باطل است)

پس ای بنده‌ی خدا به مانند کسی باش که هر چه قرآن را ختم می‌کند باز هم از اول آن آغاز می‌کند.

ای مسلمانان: این ماه انفاق و بخشش است، پس ای ثروتمندان! به یاد شکم‌های گرسنه باشید، آنانی که دچار حوادث و مصیبت‌ها شده‌اند. به کمک‌ آن‌ها بشتابید:

{وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ } [حج: 36]

(به تنگدست [سائل] و به بینوا[ى غیر سائل] بخورانید)

و به یاری گرسنه و بیچاره بشتابید.

و نشمارید که خداوند بر شما می‌شمارد و بدانید که بهترین صدقه‌، صدقه‌ای است که در رمضان باشد و «رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ بخشنده‌ترین مردم بود و در رمضان بخشنده‌تر می‌شد آنگاه که جبرئیل به نزد او می‌آمد و با او مدارسه‌ی قرآن می‌کرد». [به روایت صحیحین]

از ابوذر ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «آنان که بسیار دارند در روز قیامت کم خواهند داشت مگر آن کسی که خداوند به او مالی داده است و او به راست و چپ و جلو و عقب از آن بخشش می‌کند و به واسطه‌ی آن کار خیر انجام می‌دهد…» [متفق علیه]

ای مسلمانان: شعائر تعبدی و واجبات شرعی و سنت‌ها و آداب عملی رمضان را انجام دهید و بدانید که «مردم همچنان در خیر خواهند بود تا وقتی که افطار را به تعجیل اندازند» [متفق علیه] و «تفاوت میان روزه‌ی ما و روزه‌ی اهل کتاب خوردن سحری است» [به روایت مسلم] پس سحری بخورید حتی اگر با یک جرعه آب باشد. «رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پیش از آنکه نماز بخواند با چند رطب افطار می‌کرد و اگر رطب وجود نداشت با چند خرما و اگر خرما نبود چند جرعه آب می‌نوشید» [به روایت ترمذی] و هنگامی که افطار می‌کرد می‌گفت: «ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ» (تشنگی برطرف شد و رگ‌ها تر شدند و إن شاءالله اجر آن محقق گردید) [به روایت ابوداوود و نسائی]

هر که از روی فراموشی چیزی خورد یا نوشید روزه‌ی خود را کامل کند زیرا خداوند به او غذا و آب داده است و کفاره و قضایی بر وی نیست و هر که بدون عمد و بدون اراده استفراغ کرد قضایی بر وی نیست و استمنا باعث باطل شدن روزه می‌شود اما احتلام باعث باطل شدن روزه نمی‌شود «و هرکه رمضان را از روی ایمان و اخلاص روزه گیرد گناهان گذشته‌ی او آمرزیده می‌شود». [به روایت بخاری] و «هر که از روی ایمان و اخلاص رمضان را به پا دارد گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود». [به روایت بخاری] و «هر که به همراه امام نماز را برپا بدارد تا آنکه امام نماز را به پایان برساند برای وی قیام یک شب کامل نوشته می‌شود» [به روایت ترمذی و نسائی و ابن ماجه] و «هر که روزه‌داری را افطار دهد به مانند اجر وی خواهد داشت با اینکه از اجر روزه‌دار چیزی کم نمی‌شود» [به روایت ترمذی و ابن ماجه و احمد] و «اگر روز روزه‌ی یکی از شما بود پس نه فحش دهد و نه صدا بلند کند بلکه اگر کسی به او ناسزا گفت یا با او درگیر شد بگوید: من روزه‌ام» [به روایت امام احمد] و «همانا برای روزه‌دار در هنگام افطار دعایی است که رد نمی‌شود» [به روایت ابن عساکر در تاریخ دمشق] و «خداوند [در هر شب رمضان] کسانی را از آتش آزاد می‌کند و آن در هر شب [رمضان] است» [به روایت ترمذی و ابن ماجه] و «یک عمره در رمضان معادل با یک حج است» [به روایت ترمذی و دیگران]

خداوند متعال من و شما را از جمله‌ی کسانی قرار دهد که از آتش آزاد شده و بهشت را به دست آورده‌اند. بهشتی که خانه‌ی متقیان نیکوکار است. آنچه را شنیدید گفتم و برای خود و شما و دیگر مسلمانان از هر گناهی از خداوند متعال آمرزش می‌خواهم، پس از او مغفرت بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

ستایش از آن خداوند است برای احسان و منتی که بر بندگانش دارد و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنها و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که پیامبر و سرور ما محمد بنده و پیامرسان او و دعوتگر به سوی رضوان اوست. درود و سلام خداوند بر وی و بر اهل بیت و برادران او باد.

اما بعد ای مسلمانان: تقوای الله را پیشه سازید تا از فتنه‌ها رهایی یابید و در پنهان و آشکار او را مراقب خود بدانید:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ} [توبه: 119]

(اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از الله پروا كنيد و با راستان باشيد)

بر زن مسلمان لازم است که در صورت حاضر شدن در نماز عشاء و تراویح از عطر و خوش‌بویی و پوشیدن لباس فتنه اجتناب بورزد. از زینب ثقفی رضی الله عنها روایت است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «اگر کسی از شما زنان در نماز عشاء حاضر شد پس آن شب از عطر استفاده نکند» [به روایت مسلم]

از اسراف در خوردن و نوشیدن پرهیز کنید و از زیاده‌روی از اندازه‌ی ضرورت اجتناب کنید، و از دور ریختن زیاده‌ی غذا و چیزهای دیگر در زباله‌دان خودداری کنید! در مصرف میانه‌روی کنید که میانه‌روی ستوده‌شده است

{وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} [اعراف: 141]

(و زیاده‏روی مكنید كه او اسرافکاران را دوست ندارد)

{وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا (26) إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا} [اسراء: 26-27]

(و ول‌خرجی و اسراف مکن (26) چرا كه اسرافكاران برادران شيطان‌هايند و شیطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است)

از ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «هر که وسیله‌ی سواری اضافی داشت به کسی بدهد که وسیله ندارد و هر که زاد و توشه‌ی اضافی داشت به کسی بدهد که زاد و توشه ندارد» تا جایی که فکر کردیم کسی حق ندارد چیزی اضافه بر نیاز خود داشته باشد. [به روایت احمد و مسلم]

و سپس بدانید که خداوند شما را به کاری امر کرده است که نخست خود انجام داده و سپس به ملائکه امر نموده و سپس شما را بدان امر کرده و فرموده است:

{إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

(همانا الله و ملائکه‌ی وی بر پیامبر درود می‌فرستند. ای کسانی که ایمان آورده‌اید بر او درود و سلام فرستید)

خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد، بشارت‌دهنده‌ی رحمت و ثواب، و هشدار دهنده‌ی جزا و عقاب و آن شفاعت کننده‌ی روز قیامت درود و سلام فرست. و راضی و خشنود باش از چهار خلیفه‌ی وی آن کسانی که دارای راه و روش پیروی شونده‌اند ابوبکر و عمر و عثمان و علی. و از دیگر صحابه و تابعین و کسانی که تا روز قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند راضی و خشنود باش ای پروردگار جهانیان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان. خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا غم و غصه‌ی غصه‌داران را از بین ببر و سختی سختی‌دیدگان را آسان گردان و وام وام‌داران را ادا کن و بیماران ما و دیگر بیماران مسلمان را شفا ده ای مهربان‌ترین مهربانان.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن گردان و امامان ما و والیان امر ما را اصلاح نما و مسئولیت ما را در دست کسانی قرار ده که تقوای تو را داشته و در پی خشنودی تو باشند.

پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا نما و از آتش دوزخ دور کن.

پاک و منزه است پروردگار تو، پروردگار عزت از آنچه مشرکان وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران و آخرین سخن ما این که: الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه: 4 شوال 1429 هجری برابر با 12 مهرماه 1387

خطبه‏ ی اول:

ستایش از آن الله است است که دارای عزت است و جلال، آن بزرگ متعال که دارای نام های نیک و صفات کمال است، و گواهی می‏ دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد و یار و یاور هر مرد و زن مومن است و گواهی می دهم که محمد، بنده و رسول اوست، آنکه صادق‏ترین انسان ها در کردار و گفتار خود است، پیامبری که خوش بینی را دوست داشت و پرسخنی و هدر دادن مال و درخواست بسیار را ناپسند می دانست.

درود و سلام و برکات خداوند بر وی و بر اهل بیت و یاران وی و بر همه ی آنانی باد که راه و روش آنان را تا روز قیامت در پی گیرند.

اما بعد: ای مردم، خود و شما را به تقوای الله و لزوم اطاعت وی در خوشی و ناخوشی و در خشم و خشنودی و در خلوت و آشکار، سفارش می کنم، که هر که تفوای الله را در پیش گیرد خداوند کار وی را آسان می گرداند.

ای مردم: گو اینکه هیچ چیزی اتفاق نیفتاده باشد و انگار نه انگار که این روزها به پایان رسیدند. روزها به مانند عبور ابرها می روند و شب می رود و صبح جای آن را می گیرد. زمان با سرعتی عجیب در جریان است. عمر انسان نیر به مانند طنابی کشیده شده است که معلوم نیست کی قطع خواهد شد.

انسان عاقل با نگاه به گذشته مایوس نمی شود و دچار غم نمی گردد و برای فهمیدن آینده پیش از آمدن آن عجله نمی کند که لذت و سختی گذشته از یاد رفته است. اما آینده همه اش در پرده ی غیب است. همه ی آن چیزی که در واقع وجود دارد همین روز و همین ساعتی است که در آن به سر می بریم و همه ی آنچه می توان از گذشته بهره برد چیزی نیست جز عبرت و پند. هر که زنده بماند پیر می شود و هر که پیر شود بی شک خواهد مرد و اجل اهمیت نمی دهد که کی بیاید، و هر جمعی ناگزیر به جدایی ختم خواهد شد.

ماه رمضان نیز به همین منوال گذشت و رفت. رمضان در میان ما بود و گوش و چشم ما را پر کرده بود تا اینکه این موسم تقوا نیز به پایان رسید. صدای بلبلان روح آرام گرفت و خاطرات آن به مانند برگ های خزان به همراه باد پراکنده شدند…

اما اگر ماه رمضان با همه ی فضائیل و ویژگی های خود به پایان رسید، فضائل طاعت هرگز قطع نشده و پایان نمی پذیرد و هر که در رمضان بندگی الله را می کرد بداند که خداوند همیشه زنده است و نمی میرد و او پروردگار همه ی ماه هاست و هر که رمضان را عبادت می کرد بداند که رمضان رفته است.

این باعث تاسف هر بنده ی پاک و پرهیزگار است که با گذشت رمضان مظاهر تنبلی و عقب نشینی از طاعت را به چشم ببیند که این پدیده برای هر صاحب بصیرتی قابل مشاهده است، گو اینکه دین تنها در رمضان خلاصه شده باشد…

بله، این درست است که ماه مبارک رمضان دارای ویژگی آشکاری است که در ماه های دیگر سال وجود ندارد، اما دین ما بر تلاوت قرآن در غیر رمضان نیز تاکید کرده است برای همین است که درباره ی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم روایت شده است که ایشان در همه ی زندگی خود اهل بخشش و خیر بود اما در رمضان این چود و کرم ایشان بیشتر می شد و اگر در رمضان شب قدری است که هر که از روی ایمان و احتساب آن را به پا دارد گناهان گذشته اش آمرزیده می شود، در دیگر روزهای سال نیز اعمالی همپای آن وجود دارد:

بخاری و مسلم در صحیح خود روایت کرده اند که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: «هر که صد بار بگوید: “سبحان الله و بحمده” گناهانش پاک می شود حتی اگر به اندازه ی کف دریا باشد»

همچنین شیخین بخاری و مسلم از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده اند که فرمود: «هرکه به مانند این وضوی من وضو بسازد سپس دو رکعت نماز بخواند که در آن با خود سخن نگوید (و با حضور قلب نماز گزارد) گناهان گذشته اش آمرزیده می شود» این دو حدیث و احادیث دیگر بر این دلالت می کنند که برخی از اعمال به اندازه ی کار کسی که شب قدر را از روی ایمان و احتساب به پا داشته است دارای خیر و پاداش است.

همیطور مسلم در صحیح خود به سند صحیح روایت کرده است که از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم درباره ی روزه ی عرفه سوال شد؛ ایشان فرمودند: «باعث تکفیر گناهان گذشته و باقی مانده ی سال می شود».

حال اگر انجام گناه در نظر اسلام زشت و ناشایست است، انجام آن پس از انجام خوبی ها و کارهای نیک بسیار زشت تر و ناگوارتر می باشد. اگر نیکی ها باعث از بین رفتن بدی ها می شود به همین اندازه نیز کارهای بد باعث از بین رفتن صفای کار نیک خواهد شد. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم از بدی بعد از خوبی به خداوند پناه می برد و خداوند متعال در این باره می فرماید:

{ وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللّهُ بِهِ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ} [نحل: 92]

(و مانند آن [زنى] كه رشته خود را پس از محكم بافتن [يكى يكى] از هم مى‏گسست مباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش وسيله [فريب و] تقلب سازيد [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر [در داشتن امكانات] افزونترند جز اين نيست كه الله شما را بدين وسيله مى‏آزمايد و روز قيامت در آنچه اختلاف مى‏كرديد قطعا براى شما توضيح خواهد داد)

برای همین است که هر کس پس از کامل نمودن کار دچار تقضیر گردد و پس از ترک گناه دوباره به آن برگردد، اوست که خود را از به دست آوردن مقام طاعت محروم نموده و حتی اگر برای خود عبادتی موسمی قرار دهد این چه فایده دارد وقتی که از لذت مناجات و بندگی محروم شده است.

اما برعکس آن، مردان و زنان مومنی هستند که در همه ی ماه ها بنده ی خداوندند، شوالشان به مانند رمضان است و برای آنها بندگی و نزدیکی به خداوند قطع نمی شود مگر با مرگ، چنانکه خداوند می فرماید:

{واعبد ربك حتى يأتيك اليقين}

(و تا رسیدن مرگ به عبادت پروردگار بپرداز)

اکنون که این ها را شنیدی و دانستی و مقداری از لذت عبادت را در رمضان درک نمودی هرگز آن را با گناه تلخ مکن و تلاش کن که بر نیکی ها مداومت کنی که اندازه و مقدار مهم نیست بلکه کیفیت و چگونگی و دوام کارِ نیک مهم است و خداوند متعال اینگونه فرموده است:

{ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ} [ملک: 2]

(تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيكوكارتريد)

خداوند نفرمود کدامیک از شما بیشتر کار کرده اید. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «ای مردم کارهایی را انجام دهید که توانایی آن را دارید زیرا خداوند خسته نمی شود و بلکه خود خسته می شوید و دوست داشتنی ترین کارها نزد خداوند کاری است که دوام داشته باشد حتی اگر کم باشد» [به روایت بخاری و مسلم]

آنچه را بیان نمودم اگر درست بود از سوی خداوند است و اگر اشتباه بود از سوی نفس است و شیطان، و از الله آمرزش می خواهم که او بس آمرزنده است.

خطبه ی دوم:

الحمدلله و درود و سلام بر آنکه پیامبری پس از وی نیست. اما بعد: بدانید که بهترین سخن کلام خداوند است و بهترین روش راه و روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است و بدترین کارها در دین نوآوری در آن است و هر نوآوری در دین بدعت است و هر بدعتی گمراهی است.

سپس بدانید که پیامبرتان صلی الله علیه وآله وسلم روزه ی شش روز از شوال را مشروع گردانده و آن را از جمله ی ادامه ی نیکی پس از نیکی قرار داده است. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «هر که رمضان را روزه گیرد و سپس آن را با شش روزه از شوال ادامه دهد این به مانند روزه ی همه ی دوران خواهد بود» [به روایت مسلم]

اما اینکه چگونه شش روز روزه ی بعد از رمضان به مانند روزه ی همه ی دوران است این از آن جهت است که خداوند متعال کار نیک را به اندازه ی ده برابر آن حساب می کند. بر این اساس رمضان به اندازه ی ده ماه حساب می شود و روزه ی شش روز پس از آن 60 روز محسوب می شود و با این حساب جمع همه ی آن دوازده ماه خواهد شد که یک سال کامل است.

بهتر این است که این شش روز مستقیما پس از عید باشد اما اشکال ندارد میان آنها جدایی انداخته شود و یا تا آخر ماه به تاخیر بیفتد و این روزه واجب نیست بلکه مستحب است و هر کس هر سال بر آن مداومت کند اگر در یک سال بیمار شد یا به مسافرت رفت و نتوانست آن را انجام دهد، از روی فضل و منت الهی اجر آن برایش نوشته خواهد شد. زیرا رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید:

«اگر بنده بیمار شد یا به مسافرت رفت اجر کارهای خیری که در حالت سلامتی و اقامت انجام می داد برایش نوشته خواهد شد». [به روایت بخاری]

همچنین لازم است که قبل از گرفتن روزه ی شش روز شوال، روزه های قضای رمضان گرفته شود. اما سخن کسانی که تاخیر روزه ی قضا را به این دلیل که عایشه رضی الله عنها بخاطر رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم قضای روزه های رمضان را تا شعبان به تاخیر می انداخت، جایز می دانند هیچ وجهی ندارد.

در پاسخ آنان می گوییم: چطور ممکن است که عائشه رضی الله عنها روزه ی قضا را که واجب تر است بخاطر نیاز پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم ترک کند و روزه ی مستحبی را به جای بیاورد؟ در حالی که نیاز رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم همچنان وجود دارد.

در ضمن کسی که روزه ی قضای رمضان را به جا نیاورد نمی توان گفت که رمضان را روزه گرفته است. زیرا اگر کسی یک روز از رمضان را روزه بگیرد سپس برای عذر نتواند بقیه رمضان را روزه بگیرد و عذر وی در شوال برطرف شود هرگز نمی توان به وی گفت اول روزه ی شش روز شوال را بگیر و بعد از آن قضای رمضان را به جا بیاور زیرا این تکلیف چیزی است که قابل تحمل نیست.

همچنین کسی که برخی از شب های رمضان را از روی ایمان و احتساب به پا دارد و برخی را رها کند نمی توان درباره اش گفت که رمضان را از روی ایمان و احتساب به پا داشته اشت.

همینطور برخی که در مورد روزه ی شش روز شوال مردم را دچار تردید و سردرگمی می کنند و اینگونه نقل می نمایند که برخی از سلف روزه ی شش روز شوال را از ترس ملحق شدن آن به رمضان سنت نمی دانند و یا از برخی از سلف نقل می کنند که آن را روزه نگرفته اند، اینان نیز دچار اشتیاه شده اند زیرا مهم حدیث صحیح است و ما سخن رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را برای سخن هیچ کسی، هرکه باشد، رها نخواهیم کرد.

{ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ } [حشر: 7]

(و آنچه را پیامبر به شما داد آن را بگيريد و از آنچه شما را باز داشت بازايستيد و از الله پروا بداريد كه الله سخت‏كيفر است)

سپس درود و سلام بفرستید بر بهترین انسان ها و پاکترین بشریت، محمد بن عبدالله آن صاحب حوض کوثر و مقام شفاعت که خداوند شما را به آن امر نموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

(همانا الله و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود و سلام فرستید)

و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «هر که بر من یک درود فرستد خداوند برای آن بر او ده درود خواهد فرستاد»

خداوندا بر محمد و آل محمد درود فرست همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستادی که تو ستوده شده و بزرگواری و بر محمد و آل محمد برکت ارزانی دار همانگونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم برکت ارزانی داشتی که تو ستوده شده و با عظمتی. وراضی و خشنود باش از چهار خلیفه ی پیامبرت ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از دیگر صحابه ی پیامبرت و از تابعین و کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما با عفو و کرمت ای مهربانترین مهربانان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده. خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان. خدایا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده. خداوندا غصه ی غصه داران مسلمان را برطرف ساز و سختی سختی دیدگان را از بین ببر و وام وام داران را ادا نما و بیماران ما و دیگر بیماران مسلمان را شفا ده.

خدایا هر که را برای ما و برای اسلام و مسلمانان اراده ی بدی دارد به خودش مشغول ساز و نیرنگ او را علیه خود او قرار بده. ای شنونده ی دعاها!

بارالها ما را در سرزمینهایمان ایمن گردان و مسئولان ما را صالح گردان و مسئولیت امور ما را در دست کسانی قرار بده که تقوای تو را داشته باشند و در پی خشنودی تو باشند.

بارالها! تویی آن الله که معبودی به حق نیست جز تو. تو بی نیازی و ما فقیریم. بر ما باران ببار و ما را از مایوسان قرار مده. بار الها بر ما باران نازل کن و ما را از ناامیدان قرار مده. بار الها بر ما باران فرو ریز و ما را از مایوسان مگردان.

خدایا ما را به دلیل بدی های خودمان از نیکی های خود محروم مساز. بار الها ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار. پاک و منزه است پروردگار تو آن پرودگار عزت از آنچه به دروغ وصفش می کنند و سلام بر پیامبران و سخن آخر اینکه: {الحمد لله رب العالمین}.

___________________

با تشکر از شبکۀ جهانی نور

http://www.nourtv.net

پرسش: می‏خواهم بدانم روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف چه بوده است؟

پاسخ: الحمدلله… روش رسول خداوند صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف، بهترین و کامل‏ترین روش است.

وی یک بار در دهه‏ی نخست رمضان در مسجد به اعتکاف نشست اما بعدها دانست که این شب در دهه‏ی پایانی رمضان است، سپس تا پایان عمرشان دهه‏ی آخر رمضان را اعتکاف نمودند.

یک بار نیز اعتکاف ده شب آخر را ترک گفت و قضای آن را در دهه‏ی اول شوال به جای آورد. [به روایت بخاری ومسلم]

اما «در سالی که در آن وفات نمود بیست روز [از رمضان را] اعتکاف نشست». [به روایت بخاری: 2040]

«درباره‏ی اینکه چرا رسول خداوند در رمضان آخر بیست روز اعتکاف کرده است گفته شده است از آنجا که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم حس کرده بود اجل ایشان نزدیک است خواست در انجام اعمال خیر تلاش بیشتری نماید تا برای امتش اینگونه تبیین شود که شایسته است در پایان اعمال خود [یعنی پایان زندگی] کارهای نیک را به نیک‏ترین و بهترین وجه آن انجام دهند تا آنکه با بهترین حالت به ملاقات پروردگار خویش نائل شوند.

همچنین گفته شده که جبرئیل هر سال یک بار قرآن را با پیامبر می‏خواند، اما در سال آخر دو بار این کار را انجام داد، برای همین دو برابر آنچه در سال‏های گذشته اعتکاف می‏کرد اعتکاف نمود.

اما قوی‏ترین قول در این زمینه این است که وی به آن دلیل سال آخر را بیست روز اعتکاف گرفت که سال گذشته‏ی آن را در مسافرت بود؛ حدیثی که نسائی و ابوداوود و ابن حبان روایت نموده‏اند (و ابن حبان آن را صحیح دانسته است) دال بر این قول است: ابی ابن کعب رضی الله عنه می‏فرماید:

«رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ده شب آخر رمضان را اعتکاف می‏کرد، پس یک سال به مسافرت رفت و اعتکاف ننمود، برای همین در سال آینده‏اش بیست روز اعتکاف نمود» (فتح الباری شرح صحیح بخاری)

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم دستور می‏‏دادند تا خیمه ای برای او در مسجد زده شود و در آن خیمه مستقر می‏شد و از مردم خلوت می‏گزید و بسوی پروردگارش روی می‏آورد تا آنکه بطور واقعی خلوت نماید.

یک بار نیز در قبه‏ای ترکی (خیمه‏ای کوچک) اعتکاف نمود و بر درب آن حصیری آویزان کرد. [به روایت مسلم: 1167]

ابن قیم رحمه الله در کتاب خویش زادالمعاد (90/2) می‏گوید:

«همه ی این کارهای رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای این بود که روح اعتکاف و هدف آن حاصل گردد و این برعکس آن کاری است که جاهلان انجام می‏دهند و اعتکاف را بهانه‏ای برای دید و بازدید و محلی برای جلب زائران قرار داده و با یکدیگر به گفتگو می‏نشینند که این چیزی است و اعتکاف پیامبر چیزی است دیگر» (پایان سخن امام ابن قیم)

رسول الله در مدت اعتکاف همیشه در مسجد بوده و به جز برای قضای حاجت‏های خویش از آن خارج نمی‏شد. ام المومنین عائشه رضی الله عنها می گوید: «وی در حال اعتکاف وارد خانه نمی‏شد مگر برای حاجت» [بخاری: 2029 و مسلم: 297]

و در روایتی دیگر از مسلم آمده است: «مگر برای نیاز انسانی» که امام زهری این نیاز را قضای حاجت یعنی رفتن به دستشویی تفسیر کرده است.

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در مدت اعتکاف به نظافت خود اهمیت می‏داد و گاه سر خود را از مسجد به داخل حجره‏ی عائشه رضی الله عنه می‏نمود و ام‏المومنین رضی الله عنها سر وی را می‏شست و آن را شانه می‏زد. (1)

بخاری (2028) و مسلم (297) از عائشه رضی الله عنها روایت نموده‏اند که ایشان فرمودند: «رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در حالی که در مسجد معتکف بودند سر خود را به سوی من می‏آورد و من در حالی که در حالت عادت ماهیانه بودم سر وی را شانه می‏زدم» و در روایت دیگر از بخاری و مسلم آمده است که عائشه رضی الله عنها فرمودند: «سر ایشان را می‏شستم»

همچنین از روش رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در اعتکاف این بود که در مدت اعتکاف نه به عیادت بیمار می‏رفت و نه در تشییع جنازه شرکت می‏جست و این برای آن بود که بطور کامل بر مناجات و راز و نیاز با خداوند تمرکز کرده و حکمت اعتکاف را که همان بریدن از مردم و روی نمودن کامل بسوی خداوند متعال است به جای بیاورد.

عائشه رضی الله عنه می فرماید: «سنت برای شخص معتکف آن است که به عیادت بیمار نرود و در تشییع جنازه‏ای شرکت نجوید و با همسرش رابطه زناشویی نداشته باشد و جز برای نیاز ضروری [از مسجد] خارج نشود» [ابوداوود: 2473، آلبانی آن را در صحیح ابوداوود صحیح دانسته است]

همچنین گاه برخی از همسرانش در حال اعتکاف به دیدار وی می‏آمدند و وقتی کسی از همسرانش می‏خواست برود پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم وی را بدرقه می‏نمود:

از ام المومنین صفیه رضی الله عنها روایت است که وی در حالی که رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در ده شب آخر رمضان درمسجد اعتکاف بودند به زیارت ایشان آمده و ساعتی با ایشان گفتگو کرد. سپس برخواسته تا برگردد و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای بدرقه‏ی وی برخواست [و او را به خانه رساند] (1)

در پایان بطور مختصر می‏توان گفت: اعتکاف رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم هم از یک سو با آسانگیری و میانه‏روی همراه بوده و از سوی دیگر همه‏ی وقت ایشان در این مدت به ذکر خداوند و مناجات با وی و به هدف نزدیکی به او و به دست آوردن فضیلت شب قدر بوده است.

1- توجه داشته باشید که خانه‏های رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم یا همان حجره‏های ایشان به مسجد وصل بوده و به داخل مسجد راه داشته است.

منبع: سایت الإسلام سوال و جواب www.Islamqa.com ترجمه: ابوعامر ملامحمدی

بسم الله والصلاة والسلام علی رسول الله وعلی آله وصحبه أجمعین…

دوستان من! با گذشت نیمی از رمضان سوال مهمی خود را مطرح می کند:

تا کنون روزه در درون تو چه تاثیری داشته است؟

1- آیا توانسته ای معنای این سخن پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم را که «هر که از روی ایمان و احتسابِ پاداش، رمضان را روزه گیرد گناهان گذشته اش آمرزیده می شود» در خود محقق بسازی؟

حجاج بن یوسف در یکی از سفرهای خود در کنار آبی میان مکه و مدینه توقف کرد و خواست تا غذا بخورد که عربی صحرانشین را دید و او را به غذا دعوت کرد.

آن صحرانشین گفت: “کسی که از تو بهتر است مرا دعوت کرده و من نیز اجابت کرده ام”

حجاج گفت: “او چه کسی است؟”

گفت: “خداوند متعال مرا به روزه دعوت کرد و من نیز روزه گرفتم”

حجاج گفت: “آیا در این گرمای شدید؟”

اعرابی گفت: “بله، برای روزی گرمتر روزه گرفته ام”

حجاج گفت: “امروز افطار کن و فردا روزه بگیر”

آن مرد گفت: “باشد، البته اگر زنده ماندن من را تا فردا تضمین کنی!”

حجاج گفت: “نمی توانم چنین تضمینی کنم”

آن اعرابی گفت: “پس چگونه از من می خواهی چیزی را که نزدیک است، با چیزی دیگری که نسیه است و بر آن توانایی هم نداری عوض کنم؟”

2- برادر و خواهر من! آیا در حالی که روزه هستی این به ذهنت خطور کرده است که خداوند متعال آن سرور بی نیازی است که همانند ندارد؟ خداوند متعال می فرماید:

{قُلْ أَغَيْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلاَ يُطْعَمُ قُلْ إِنِّيَ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكَينَ} [الأنعام: 14]

(بگو آيا غير از الله، پديدآورنده ی آسمانها و زمين سرپرستى برگزينم و اوست كه غذا مى‏دهد و غذا داده نمى‏شود؟ بگو من مامورم كه نخستين كسى باشم كه اسلام آورده است و [به من فرمان داده شده كه] هرگز از مشركان مباش)

این تویی که به غذا نیاز داری. این من و توایم که دارای نقصیم و اوست که اهل تقوی و مغفرت است.

3- آیا در این ماه با قلب و اعضای خود روزه گرفته ای؟ آیا با این روزه وابستگی های ناشایست از قلبت خارج شده است؟ آیا قلب خود را از دوستی و تعلق به دنیای نفرین شده مداوا کرده ای؟

دوستان من…

بیایید با گذشت این روزهای رمضان نیت های خود را دوباره نو کنیم تا آنکه جایزه ی این ماه را از دست ندهیم:

1- در حالی که ضعف خود را حس می کنی روزه بگیر. خداوند چنین فرموده است:

{وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا} [النساء: 28]

(و انسان، ضعیف آفریده شده است)

پس حال که اینگونه است از او نیرو و قدرت بگیر که هیچ قدرت و نیرویی نیست جز توسط او… خداوندا ما را بر نیک روزه گرفتن و انجام نیک هر عمل صالح دیگری که باعث نزدیکی ما به تو شود یاری ده.

2- در حالی روزه بگیر که در برابر خداوند احساس کوچکی و فقر می کنی:

{يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيد} [فاطر: 15]

(اى مردم شما به الله نيازمنديد و الله است كه بى‏نياز ستوده است)

3- با قلبی شکسته روزه بدار و به یاد داشته باش که خداوند با دلشکستگان است.

4- برای مداوای قلبت روزه بدار:

نسائی از أبوأمامة رضی الله عنه روایت کرده که گفت: به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم گفتم: مرا به عملی امر کن که آن را انجام دهم. ایشان فرمودند: «روزه بگیر که روزه هیچ همانندی ندارد» گفتم: ای رسول خداوند من را به انجام کاری دستور بده، فرمود: «روزه بدار که روزه همانند ندارد». [به روایت نسائی و تصحیح شیخ آلبانی]

شاید که روزه قلب های ما را که به علت گناهان و دوستی دنیا بیمار شده اند شفا دهد.

5- روزه بگیر و امید درجات بالا و اجر آن را داشته باش. روزه بگیر تا با انجام کاری که خداوند آن را به خود منسوب کرده است، شرفیاب گردی:

بخاری در حدیثی این سخن رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را روایت نموده است که ایشان فرمودند: «همه‌ی اعمال انسان برای اوست مگر روزه که ازآن من است و من پاداش آن را می دهم»

6- روزه بگیر تا در امان بمانی:

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: «روزه سپری است در برابر عذاب خداوند» [صحیح الجامع: 3866]

و در روایتی دیگر چنین آمده است: «روزه سپر و دژی است محکم در برابر آتش» [صحیح الترغیب: 980]

7- روزه بگیر تا دور شوی…

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: « هرکه یک روز را در راه خداوند روزه گیرد خداوند او را به فاصله ی صد سال از جهنم دور می سازد» [صحیح الجامع: 6330]

8- و روزه بگیر تا نزدیک شوی…

خداوند بزرگ می فرماید:

{وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ}[المزمل: 20]

(هر كار خوبى براى خويش از پيش فرستيد آن را نزد الله بهتر و با پاداشى بيشتر باز خواهيد يافت و از الله آمرزش بخواهید كه الله آمرزنده مهربان است)

[منبع: سایت "وذکر" به نقل از سایت شیخ هانی حلمی با کمی تغییر و تصرف – ترجمه ی آیات با استفاده از سایت پارس قرآن]

ترجمه: ابوعامر

السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

ماه مبارک رمضان هم فرا رسید. این ماه عظیم برای من و تو ارزش بسیاری دارد. مطمئنم تو هم مانند دیگر مسلمانان از قدوم این مهمان بسیار خوشحال هستی.

دوست دارم در این ماه مبارک با صراحت و بدون هیچ دوپهلو گوئی با تو سخن بگویم.

درست است! صراحت ممکن است تلخ و ناخوشایند باشد اما دارای نتایج شیرینی است. همه ی ما درد عیب پوشیدن ها و زخم چشم پوشی هایمان را چشیده ایم…

امیدواریم برای شنیدن این چند سخن سینه ات را فراخ گردانی!

عجیب است نه؟!!

برادر عزیز: این چیزی است که همه ی ما در این روزها مشاهده می کنیم:

جوانی را می بینی بی خیال، غرق در گناه و عصیان… با خیال راحت کبائر و معاصی را مرتکب می شود و در مورد واجبات و فرائض هم سستی می کند. همین جوان را می بینی که در رمضان از چیزهایی خیلی دقیق و ریز در مورد روزه سؤال می کند مانند اینکه آیا اگر چند قطره خون از دماغم بیاید روزه ام باطل می شود؟ یا اینکه اگر در خیابان گرد و خاک وارد گلویم شود باعث بطلان روزه ام می شود؟ خیلی جدی در مورد این مسائل پرسش می کند و آماده است تا هر گونه قضا یا حتی کفاره ای را هم بپذیرد تا اینکه روزه اش ناقص نشود. البته سؤال کردن در مورد مساله ای که انسان نمی داند کار خوبی است و در این مورد بحثی نیست.

اما: آیا فکر نمی کنی این جوان در زندگی اش درای تناقض عجیبی است. آیا می شود برای این تناقض تفسیر مناسبی یافت؟!

چگونه اینجا و در مورد این مساله این همه احتیاط می کند و تا این اندازه جدی است در حالی که خود او در ماه های دیگر در حالی که می فهمد مرتکب گناه های کبیره می شود؟

منطق عجیب:

هنگامی که بعضی از جوانان را از ارتکاب معاصی نهی، و یا امر به معروف می کنی دلیل می آورند که: ما به تمام آنچه تو می گویی ایمان داریم و همه آن را صحیح می دانیم اما چه کنیم که شهوت بر ما غلبه می کند و قادر به کنترل خود نیستیم! عذرشان در وهله اول منطقی جلوه می کند اما وقتی همین جوانان را در روزهای رمضان و روزه می بینی چیز دیگری خواهی دید…

همین که موذن شروع کرد به اذان صبح سریع دست از غذا می کشد حتی اگر اولین لقمه اش باشد چون دیر از خواب بیدار شده است. وقت مغرب هم کنار سفره افطار می نشیند و دست به هیچ چیز نمی زند تا اینکه موذن اذان را بگوید. هنگام ظهر با وجود اینکه تشنه است و طاقتش سر رفته است هرگز به فکر باطل کردن روزه اش نمی افتد.

به نظر تو اینها رفتارهای پسندیده ای نیستند؟ آیا اینها نشان دهنده قدرت او در برابر شهوتش نیست؟ برادر عزیز! روزه به ما این درس بزرگ را می دهد که ما قادریم به اذن خداوند کنترل نفس خود را در دست بگیریم و بر شهوات پیروز گردیم.

آیا آنها را دیده ای؟

آیا تا به حال شده است که به یکی از مساجدی که دارای امام خوش صدایی است بیایی و در آنجا جمعی از جوانان خوب و مؤمن را ببینی؟ جوانانی که عزم کرده اند در نماز در برابر خداوند متعال بایستند اگر چه تا صبح ادامه داشته باشد؟

آیاتو نمی توانی یکی از آنها باشی؟ چگونه آنها توانسته اند؟ در حالی که آنها هم در همان جامعه ای زندگی می کنند که تو زندگی می کنی و در برابر آنها هم مشکلات زیادی وجود دارد همانطور که برای تو.

آیا نمی توانی مانند آنها مقاومت کنی؟

برادر عزیز: بسیار بودند جوانانی که بر پرتگاه انحراف قرار داشتند و در مسیر غفلت مشغول شهوات خود بودند اما بعدها خداوند بر آنها منت نهاده و هدایت خود را نصیب آنها کرده و ناگهان تغییر کردند و با صالحان و نیکوکاران همراه گشتند.

شاید خیلی از دوستان تو نیز چنین شده اند. چگونه آنها می توانند از این مرحله عبور کنند اما دیگران نمی توانند؟ چطور آنها توانستند توبه کنند و بقیه نمی توانند؟ مشکل خیلی از جوانان برای توبه و بازگشت عدم باور به اسلام نیست، بلکه عدم اعتماد به نفس و احساس نتوانستن است.

قبل از اینکه جوانی از دست برود:

خیلی از پیرانی را دیده ای که کمر خمیده اند و عصا، پای سومشان شده است و گذر زمان بر صورتشان نشان گذاشته است. آیا از اول اینچنین بوده است؟ یا اینکه او هم روزی همانند تو جوان و شاداب بوده؟ آیا فکر نمی کنی من و تو هم ـ اگر اجل زودتر نرسد ـ روزی همانند او شویم؟ و جوانی و شادابیمان را از دست بدهیم؟ چه می شود اگر از وقت و جوانی مان قبل از اینکه برود و حسرتش را بخوریم به خوبی استفاده کنیم.

و از جوانی اش که چگونه گذرانده است…

برادر عزیز: بدون شک این گفته رسول الله صلی الله علیه و سلم را بخوبی بیاد داری که می فرماید:

«پاهای بنده در روز قیامت از هم تکان نمی خورند تا اینکه درباره چهار چیز از او پرسیده شود: از عمرش که در چه راهی گذشته است، و از جوانی اش که چگونه تمامش کرده است، و از مالش که از چه راهی به دست آورده و در چه راهی خرج نموده است»

برادر گرامی: به وضعیتی که ما داریم خوب فکر کن. ببین چگونه داریم جوانی خود را طی می کنیم. آیا با این وضع می توانیم در برابر کسی که هیچ چیز از او پنهان نمی ماند در برابر سؤال «جوانی ات را چگونه گذرانده ای؟» جواب قانع کننده داشته باشیم؟ آیا با این وضع می توانیم از آن امتحان به سلامت عبور کنیم؟ فکر نمی کنی هنوز فرصت برای آماده شدن برای آن سؤال باقی است؟

یکی از هفت نفر

رسول الله صلی الله علیه و سلم می فرمایند که در روز قیامت وقتی خورشید آنقدر به مردم نزدیک می شود و رنج و سختی به حد خود می رسد افرادی از سایه ی خداوند برخوردار می گردند یکی از این این افراد «جوانی است که در طاعت الهی بزرگ شده است».

چرا تو یکی از آن جوانان نباشی؟؟؟ بیا یکبار دیگر به خودت نظری بیفکن و برای این راه آماده شو و از ماه رمضان برای رسیدن به آن منزلت بزرگ بیشترین بهره را ببر.

یک فرصت بسیار مناسب

برادر جوان: حتما متوجه شده ای که مردم در این ماه تغییر زیادی کرده اند. مساجد مملو از نمازگزاران است و اموال زیادی در زمینه خیر صرف می شود. یکی در حال نماز است، دیگری قرآن می خواند، این یکی انفاق می کند، و یکی دیگر در حال دعا…

تو در حال چه کاری هستی؟ بهتر نیست دست به کار شوی؟ و بهترین کاری که در شروع می توانی انجام دهی توبه ای است صادقانه و پیوستن به قافله ی صالحان و دعوتگران قبل از اینکه مرگ ناگهان فرا برسد و به سفری بدون بازگشت بروی. پس آیا این هدف را نصب العین خود قرار داده ای؟

آینده‌ی موهوم

بعضی از جوانان به اشتباه منتظر روز خاصی برای توبه اند و آرزوی تغییر را دارند اما روزی…

شاید منتظر است تا با حادثه ای خاص توبه کند یا با دیدن مرگ کسی تا عبرت بگیرد و توبه کند.. اما اگر خود او زودتر با مرگ مواجه شود و خودش عبرت دیگران شود چه؟ برادرم ما تنها از لحظه ای که در آن هستیم خبر داریم و نمی شود در انتظار آینده ای موهوم ریسک کرد.

چه می شود از همین الآن تصمیم به توبه و بازگشت بگیری و تغییر کلی در زندگیت بدهی؟

می دانم ممکن است تصمیم سختی باشد، و ممکن است مشکلاتی در پی داشته باشد اما مطمئنا ارزشش را دارد و عاقبت آن به اذن خداوند خیر و نیکی خواهد بود.