ذکر خداوند متعال از بهترین انواع عبادات و گرامی‌ترین آنهاست تا جایی که معاذ بن جبل رضی الله عنه آن را مطلقا بهترین عبادت می‌داند و می‌گوید:

“فرزند آدم کاری نجات‌بخش‌تر از ذکر خداوند انجام نداده است” به او گفتند ای ابوعبدالرحمن حتی جهاد در راه خدا؟ گفت: “حتی جهاد در راه خدا، مگر آنکه اینقدر با شمشیرش ضربه بزند که بشکند، زیرا خداوند متعال می‌فرماید: {ولذکر الله اکبر} (به تحقیق ذکر خداوند بزرگتر است)”

زیرا در ذکر خداوند متعال زندگی قلب و آرامش آن نهفته است چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ } [رعد: ۲۸]

(آگاه باشید که با یاد الله دل‌ها آرام می‌گیرد)

هر که خداوند را در همه حال یاد کند دنیا و آنچه در آن است برایش آسان خواهد شد و در آن راه بدبختی نخواهد پیمود، زیرا او خالق این دنیا را یاد می‌کند و می‌داند که آنچه نزد خداوند است بهتر و ماندگارتر است.

آنکه ذکر خداوند می‌کند از مخلوق نخواهد ترسید و از هیچ چیز هراسی نخواهد داشت زیرا یاد خداوند متعال در قلب وی شجاعت و قدرت اقدام قرار خواهد داد و از وی ترس و تردید سر نخواهد زد و این راز نیروی مجاهدان در راه خدا است که گاه دشمنانی را که از نظر تعداد و اسلحه بر آنان برتری دارند شکست می‌دهند، و این راز نیروی علما و مصلحانی است که به معروف امر می‌کنند و از منکر بازمی‌دارند و حق را می‌گویند و در راه خداوند از سرزنش هیچ کس هراسی ندارند. زیرا گمان بر این است که آنان بیشترین کسانی‌اند که خداوند را یاد می‌کنند.

این روزها، روزهای ذکر و شکر است:

روزهای تشریق (۱) روزهای ذکر خداوند متعال و روزهای شکرگذاری اوست، گرچه حق این است که همیشه یاد خداوند و شکر او به جای آورده شود اما در این روزها ذکر و شکر او بیشتر مورد تاکید است.

نبیشه هذلی رضی الله عنه از رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) روایت کرده است که ایشان فرمودند: “روزهای تشریق، روزهای خوردن و نوشیدن و ذکر خداوند است” [به روایت امام مسلم] و در روایت امام احمد آمده است که فرمودند: “هر که روزه‌دار بود افطار کند که این روزها روزهای خوردن و نوشیدن است”

این روزها روزهایی است معدود که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها می‌فرماید:

{ وَاذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } [بقره: ۲۰۳]

(خداوند را در روزهایی معدود یاد کنید)

و در حدیث عبدالله بن قرط آمده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: “بهترین روزها نزد خداوند متعال روز قربانی است و سپس روز قـَرّ (۲)”‌ [به روایت امام احمد]

از آنجا که این روزها، آخرین روزهای این موسم بافضیلت هستند، و در این روزها حجاج حج خود را کامل می‌کنند و دیگر مردم نیز آن را با تقرب به خداوند متعال و قربانی به پایان می‌رسانند مستحب است که این ایام با ذکر خداوند متعال توسط حاجیان و دیگر مردم پایان داده شود.

و این سنتی است که خداوند متعال در پایان هر عبادتی قرار داده است. مثلا در مورد نماز، ذکر پس از آن مشروع گردیده شده است چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{فَإِذَا قَضَیْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْکُرُوا اللَّهَ قِیَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِکُمْ} [نساء: ۱۰۳]

(پس هنگامی که نماز را به پایان رساندید خداوند را ایستاده و نشسته و بر پهلوهای خود یاد کنید)

و در مورد ذکر پس از نماز جمعه می‌فرماید:

{فَإِذَا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ} ‌[جمعه: ۱۰]

(پس هنگامی که نماز [جمعه] به پایان رسید در زمین منتشر شوید و از فضل و نعمت الهی بجویید و الله را بسیار یاد کنید تا آنکه رستگار شوید)

و پس از ذکر حج خداوند متعال چنین می‌فرماید:

{فَإِذَا قَضَیْتُمْ مَنَاسِکَکُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَذِکْرِکُمْ آبَاءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً} [بقره: ۲۰۰]

(پس هنگامی که مناسک خود را کامل نمودید الله را آنگونه که پدرانتان را یاد می‌نمود یا بیشتر از آن یاد نمایید)

برای ذاکر شایسته است که در معنای ذکری که می‌کند تدبر نماید و معنای آن را بداند زیرا این بیشتر باعث ایجاد خشوع و تاثیر گذاری آن و سپس صلاح قلب خواهد شد.

ابن قیم رحمه الله می‌گوید: “بهترین نوع ذکر و سودمندترین آن، ذکری است که در آن، قلب و زبان با یکدیگر همراه باشند و از اذکار نبوی بوده و شخص ذاکر نیز معانی و مقاصد آن را درک نماید”

اذکار مورد تاکید در روزهای تشریق:

در این روزهای مبارک گفتن تکبیر در پی نمازهای فرض و همچنین تکبیر مطلق تا غروب روز سیزدهم برای حجاج و دیگران مورد تاکید است.

ابن عمر رضی الله عنهما در این روزها در سرزمین منی و در پی نمازها و در بستر خواب و در خیمه و مجلسش و در هنگام راه رفتن تکبیر می‌گفت.

ام المومنین میمنونه رضی الله عنها در روز نحر (قربانی) تکبیر می‌گفت و زنان  در پشت سر أبان بن عفان و عمر بن عبدالعزیز در شب‌های تشریق، به همراه مردان در مساجد تکبیر می‌گفتند [به روایت بخاری]

بلکه اهمیت این تکبیرها در پی نمازهای فرض تا جایی است که علما می‌گویند: اگر شخص آن را فراموش کرد می‌تواند آن را قضا نماید و اگر فراموش نمود که آن را به دنبال نماز بگوید می‌تواند آن را هنگامی که به یاد آورد به جای بیاورد حتی اگر بی‌وضو باشد یا از مسجد خارج شده باشد؛ البته اگر فاصله‌ی میان تکبیر و نماز طولانی نشده باشد.

همچنین تکبیر مطلق در بازار و خانه و مسجد و در راه، به هدف بزرگ داشتن خداوند و برای آشکار گرداندن شعائر وی مشروع می‌باشد.

اجتماع لذت قلب و لذت بدن:

در روزهای تشریق برای مومنان میان لذت بدن با خوردن و نوشیدن و لدت قلب با ذکر و شکر یکجا شده و اینچنین لذت و خوشی به کمال خود می‌رسد. هر چه آنان برای نعمت شکر کنند خود این شکر نیر نعمتی دیگر است که خود نیاز به شکری دیگر دارد و شکر هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد.

کمک گرفتن از نعمت برای طاعت:

حافظ ابن رجب رحمه الله تعالی می‌گوید: “در این سخن رسول الله صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید: “این روزها، روزهای خوردن و آشامیدن و ذکر خداوند است” اشاره به این است که از این روزهای عید و آشامیدن برای ذکر و یاد خداوند متعال کمک جسته می‌شود و این از کمال شکر نعمت‌های الهی است که از این نعمت‌ها برای طاعات کمک گرفته شود. خداوند متعال نیز در کتابش به خوردن از پاکی‌ها و شکر آن امر نموده است و هر که از نعمت‌های الهی در معصیت او بهره ببرد نسبت به نعمت‌های او کفر ورزیده است.

به ویژه نعمت خوردن از گوشت چهارپایان، چنانکه در روزهای تشریق چنین است. زیرا این چارپایان حیواناتی زبان بسته‌اند که از الله اطاعت نموده و معصیت وی را نمی‌کنند و تسبیح وی را به جای می‌آورند چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَإِنْ مِنْ شَیْءٍإلا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ } ‌[اسراء: ۴۴]

(و هیچ چیز نیست مگر آنکه به ستایش او تسبیح گوی است)

و این آفریدگان برای خداوند سجده می‌برند:

{ وَلِلَّهِ یَسْجُدُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلائِکَةُ وَهُمْ لا یَسْتَکْبِرُونَ} [نحل۴۹]

(و برای الله هر آنچه از جنبندگان و فرشتگان در آسمان و زمین است سجده می‌برند و آنان تکبر نمی‌ورزند)

و چه بسا این حیوانات بیشتر از بسیاری از انسان‌ها یاد خداوند می‌کنند، و در مسند بصورت مرفوع روایت شده که: “چه بسا چارپایی که بهتر از آنی است که سوارش است و بیشتر از وی ذکر خداوند را به جای می‌آورد” [مسند احمد]

و خداوند متعال در کتابش چنین خبر داده است که بسیاری از جن‌ها و انسان‌ها به مانند چارپایان و بلکه بدتر از آنانند.

خداوند متعال با این وجود ذبح این چارپایان ـ مطیع و ذکر گذار ـ را برای بندگان مومن خود مباح گردانده تا بدین وسیله بدن‌های آنان قوی گردد و لذت آنان با خوردن گوشت به کمال برسد زیرا گوشت از بهترین غذاها و خوشمزه‌ترین آنهاست و با این وجود که بدن‌ انسان با دیگر غذاهای غیرگوشتی مانند گیاهان و دیگر غذاها زنده می‌ماند اما نیرو و عقل و لذت، جز با خوردن گوشت به کمال نمی‌رسد و بر این اساس خوردن گوشت کمکی خواهد شد برای به دست آوردن علوم سودمند و اعمال نیکی که بنی آدم به واسطه‌ی آن بر حیوانات برتری دارند و همچنین برای آنکه برای ذکر خداوند قوی گردند…

برای همین برای شخص مومن لایق نیست جز این که این نعمت‌ها را با شکرگذاری پاسخ گوید و از آن‌ها در طاعت خداوند عزوجل سود جوید زیرا خداوند فرزندان آدم را بر بسیاری از مخلوقات برتری داده و این حیوانات را در تسخیر آنان قرار داده است. خداوند متعال می‌فرماید:

{ فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ کَذَلِکَ سَخَّرْنَاهَا لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ} [حج: ۳۶]

(از گوشت آنها بخورید و به مستمند (غیر گدا) و به فقیر (گدا پیشه) بخورانید. این گونه (که می‌‌بینید ) شتران را رام و مطیع شما کرده‌ایم تا این که  سپاسگزاری کنید.‏)

اما کسی که این حیوانات فرمانبردار و ذاکر خداوند را کشته و سپس از گوشت آنان در راه معصیت او سود برد و یاد خداوند را فراموش نماید در واقع کفر نعمت کرده و این چارپایان بهتر از او و فرمانبردارتر از اویند.” پایان سخنان امام ابن رجب [لطائف المعارف]

درباره‌ی مسخر گردانده شدن این چارپایان، خداوند متعال می‌فرماید:

{وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَکُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَکُمْ فِیهَا خَیْرٌ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ کَذَلِکَ سَخَّرْنَاهَا لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ} [حج: ۳۶]

(ما (ذبح) شتران  را (در حجّ) برای شما از جمله مراسم و مناسک الهی قرار داده‌ایم، و در چنین حیواناتی خیر شما است. پس در حالی که به صف ایستاده‌اند نام الله را بر آنها ببرید، و هنگامی که بر پهلوهایشان افتادند، خودتان از گوشت آنها بخورید و به مستمند (غیر گدا) و به فقیر (گدا پیشه) بخورانید. این گونه  شتران را رام و مطیع شما کرده‌ایم تا این که سپاسگزاری کنید.‏)

ابن کثیر رحمه الله درباره‌ی این سخن خداوند متعال می‌گوید: “خداوند متعال می‌فرماید: برای این،‌ این چارپایان را به تسخیر شما درآوردیم،‌ یعنی آنها را تحت فرمان و مطیع شما گرداندیم، اگر خواستید سوار آن‌ها می‌شوید و اگر خواستید شیر آن‌ها را می‌دوشید و اگر خواستید آن‌ها را ذبح می‌کنید.” چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{أَوَلَمْ یَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَیْدِینَا أَنْعَاماً فَهُمْ لَهَا مَالِکُونَ(۷۱) وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَکُوبُهُمْ وَمِنْهَا یَأْکُلُونَ (۷۲) وَلَهُمْ فِیهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلا یَشْکُرُونَ}‌ [یس: ۷۱-۷۳]

(آیا نمی‌بینند که از آنچه ما با دستان خود برای آنان آفریدیم چارپایانی است که آنان مالک آنند؟ (۷۱) و ما آن را مطیع آنان ساختیم برخی از آنها را مرکب خود می‌‌سازند، و از برخی دیگر تغذیه می‌‌کنند ‏ (۷۲) و از آن سودهایی می‌برند و از آن نوشیدنی‌هایی به دست می‌آورند. آیا نباید شکرگذار باشند؟)

ابن کثیر در تفسیر آیه‌ی {کَذَلِکَ سَخَّرْنَاهَا لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ} می‌گوید: “خداوند متعال این حیوانات را آفرید در حالی که نه به آنها نیازمند است و نه به بندگانش، اما آنان را برای این آفرید که در تسخیر بندگانش باشند و تا با ریختن خون آن‌ها در این روزهای بافضیلت به خداوند نزدیکی جویند.” چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ لَنْ یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَکِنْ یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْکُمْ کَذَلِکَ سَخَّرَهَا لَکُمْ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِینَ}‌[حج: ۳۷]

(نه گوشت آن (قربانی‌ها) به الله خواهد رسید و نه خون آن، بلکه تقوای شما به او خواهد رسید. اینچنین این (چارپایان) را مسخر شما گرداندیم تا الله را به سبب آنکه شما را هدایت نموده است بزرگ دارید، و نیکوکاران را بشارت ده.)

ابن کثیر رحمه الله می‌گوید: “برای این هدف ذبح این حیوانات برای شما مشروع گردانده شده است تا خداوند را در هنگام ذبح آنان به یاد آورید زیرا او خالق و رازق است و به او چیزی از گوشت و خون این قربانی‌ها نمی‌رسد زیرا که خداوند از دیگران بی‌نیاز است.

مردم در دوران جاهلیت هنگامی که قربانی را ذبح می‌نمودند مقداری از گوشت آن را در کنار خدایان خود می‌گذاشتند و مقداری از خون قربانی را بر آن می‌پاشیدند، پس خداوند متعال فرمودند: به خداوند نه گوشت آن‌ خواهد رسید و نه خون آن” پایان سخنان امام ابن کثیر [تفسیر ابن کثیر]

میان روزهای تشریق و خوشی‌های بهشت:

در نهی از روزه گرفتن روزهای تشریق پس از کارهای نیکی که در روزهای دهه‌ی ذی‌الحجه و اعمال حج انجام گرفته است و در بهره گرفتن از پاکی‌هایی که خداوند حلال نموده است، اشاره‌ای است به حال اهل دنیا. زیرا دنیا همه‌اش به مانند روزهای حج، در سفر طی می‌شود و همچنین به مانند حج همه‌اش در احرام [یعنی حرام گردانده شدن] شهوت‌هایی طی می‌شود که خداوند بر انسان حرام گردانده است.

هر که در این مدت سفر بر این احرام صبر پیشه نمود و از پیروی هوای نفس دست کشید به خواسته‌ی خود خواهد رسید و برای ابد در مهمانی خداوند و در جوار او خواهد ماند و برای همین است که به اهل بهشت گفته خواهد شد:

{ کُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِیئاً بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ} [طور: ۱۹]

(بخورید و بیاشامید، گوارایتان باد! به پاداش آنچه انجام می‌دادید)

{ کُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِیئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیَّامِ الْخَالِیَةِ} [حاقه: ۲۴]

(بخورید و بیاشامید و گوارایتان باد به پاداش آنچه در روزهای گذشته انجام می‌دادید)

هر که امروز از شهوت‌هایش روزه گیرد فردای آخرت با آن افطار خواهد کرد، و هر که بر انجام آنچه در دنیا برای وی حرام گردانده شده است عجله ورزد با محروم شدن از نصیب خود در بهشت، تنبیه خواهد شد. برای مثال هر که در دنیا خمر بنوشد در آخرت از آن محروم خواهد شد و هر مردی که در دنیا لباس ابریشم بپوشد در آخرت از پوشیدن آن محروم خواهد گردید. [نگا: لطائف المعارف]

بر مسلمان‌ها لازم است که تقوای خداوند را پیشه سازند و وقت‌های خود را با یاد خداوند و شکر و طاعت وی آباد سازند زیرا این روزهای باارزش هم بر نیکوکار و هم بر کم کار خواهد گذشت هر چند میان اعمال این دو گروه تفاوت بزرگی است. همین گونه نیز دنیا طی خواهد شد و خواهد گذشت.

همانگونه که دنیا برای انسان نیکوکار زودتر از موعدش به پایان نخواهد رسید، برای توبه‌ی فرد گناهکار نیز تاخیر نخواهد کرد، اما انسان مطیع، سختی طاعت و صبری را که برای آن و برای جلوگیری از شهوات متحمل گردیده از یاد خواهد برد و شیرینی اجر و ثواب را به دست خواهد آورد.

همینطور انسان گناهکار خوشی شهوت‌ها را فراموش خواهد کرد و تلخی گناهانی را که به سبب ترک واجبات و ارتکاب گناهان به دست آورده در برابر خود خواهد دید.

خداوند متعال ما را به سوی هدایت خود موفق گرداند و کارهای ما را در راه رضایت خود قرار دهد.

ستایش از آن الله پروردگار جهانیان است وصلى الله على نبینا محمد وعلی آله وصحبه أجمعین.

______________________________________________________

۱-   منظور از ایام تشریق یا همان روزهای تشریق، روزهای یازدهم و دوازدهم و سیزدهم ذی الحجه می‌باشد. این روزها با غروب روز سیزدهم ذی الحجه پایان می‌یابند. در این روزها روزه گرفتن جایز نیست و بر اساس سخن رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) این روزها روزهای خوردن و نوشیدن و ذکر و شکر خداوند است.

۲-     روز قـَرّ:‌ روز یازدهم ذی الحجه و روز استقرار در سرزمین منی است.

مسجد الحرام: جمعه ۱۸ ذوالقعده ۱۴۳۰ برابر با ۱۵ آبان ۱۳۸۸

خطبۀ اول:

ستایش از آن الله است. از آن خداوندی که شعائر اسلام را والا داشته و آن را برای بندگان خود واضح و روشن گرداند… او که میان ماه‌ها و روزها برتری قرار داد و حج را رکنی از ارکان این دین بزرگ گرداند…

وی را سپاس می‌گویم ـ که او پاک و منزه است ـ و شکرش را به جای می‌آورم و عفو زیبایش را می‌خواهم و برای گناهان و معاصی از او آمرزش می‌خواهم و از وی هدایت و توفیق و داخل شدن در زمرۀ کسانی را می‌خواهم که «گفتند پروردگار ما الله است سپس استقامت ورزیدند»…

اما بعد:

{ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ } [حشر: ۱۸]

(اى کسانى که ایمان آورده‏اید از الله پروا دارید و هر کسى باید بنگرد که براى فردا[ى خود] از پیش چه فرستاده است و [باز] الله خدا بترسید در حقیقت‏الله به آنچه مى‏کنید آگاه است)

{ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ یَعْلَمُ مَا فِی أَنفُسِکُمْ فَاحْذَرُوهُ } [بقره: ۲۳۵]

(و بدانید که الله آنچه را در دل دارید مى‏داند پس از [مخالفت] او بترسید)

اوقات خود را حفظ نمایید که این اوقات با قیمت قابل سنجش نیستند و و کارها را با ترازوی شرع بسنجید و نیت‌ها و اهداف خود را درست گردانید و با اخلاص فضیلت این اعمال را به دست آورید و جهان غیب را در حال پنهان و آشکار به یاد داشته باشید که چه خوب است مراقبت نفس و چه باارزش است!

روزهای باارزش خود را پیش از از دست رفتن آن غنیمت شمارید، این روزهایی که خداوند آن‌ها را شرف و فضیلت داده است.

ای مسلمانان: در این روزهای مبارک، مکه به استقابل جمع حاجیان می‌رود و مسجد الحرام مهمانان خداوند را در آغوش می‌گیرد. حاجیانی که از هر بلندی و پستی و از هر دور و نزدیک آمده‌اند تا ندای پروردگار را لبیک گویند و تا دستور خلیل وی (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) را اجابت کنند:

{ وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالاً وَعَلَى کُلِّ ضَامِرٍ یَأْتِینَ مِن کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ ( ۲۷) لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ } [حج: ۲۷-۲۸]

(و در میان مردم براى حج بانگ برآور تا [زایران] پیاده و [سوار] بر هر شتر لاغرى که از هر راه دورى مى‏آیند به سوى تو روى آورند (۲۷) تا شاهد منافع خویش باشند)

حاجیان مشتاقانه و آرزمندانه می‌آیند… در حالی که در مسیر خود بسوی بیت الله می‌روند، شادی آنان را در برگرفته و امید بخشیده شدن گناهان و دستیابی به بهشت‌های خداوندی را دارند رکن پنجم از ارکان دینشان را در مقدس‌ترین نقطۀ روی زمین به انجام می‌رساند.

این است مکۀ مکرمه، تاریخ و خاطرات…

{ إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکاً وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ (۹۶) فِیهِ آیَاتٌ بَیِّـنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَمَن دَخَلَهُ کَانَ آمِناً } [آل عمران: ۹۶-۹۷]

(در حقیقت نخستین خانه‏اى که براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است که در مکه است و مبارک و براى جهانیان [مایۀ] هدایت است (۹۶) در آن نشانه‏هایى روشن است [از جمله] مقام ابراهیم، و هر که در آن درآید در امان است)

پیامبران به سوی این خانه حج کرده‌اند و امام حنفا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) در آن نماز گزارده است… از مکه نور هدایت تابیدن گرفت و رسالت توحید آغاز گردید تا آنکه همۀ زمین را در برگرفت و جهان را تغییر داد و زیباترین و بزرگترین تمدنی را که جهان شناخت پایه گذارد…

مکه مرکز جهان و سمبل وحدت مسلمانان و منبع نور است برای جهانیان… بهترین سرزمین‌هاست نزد خداوند و محبوبترین آن‌هاست نزد رسول خدا ـ صلی الله علیه وسلم ـ

این مکه است (مادر شهرها) که زادگاه بهترین انسان‌هاست… پیامبر ما بر خاک آن رشد یافت و بر زمین آن راه رفت… مکه در عرض نیم قرن زندگی پیامبر خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) را بر خاک خود مشاهده کرد. چه شرفی بالاتر از این شرف است؟ اگر این خاک سخت می‌گفت چه سیرتی را بیان می‌کرد و چه تاریخی را بر می‌شمرد؟!

در این سرزمین جبرئیل امین ـ علیه السلام ـ با وحی نازل شد و در این سرزمین رسول خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) کلمۀ توحید را بر کوه صفا فریاد زد…

اگر کعبه لب می‌گشود و اگر زمزم و مقام ابراهیم سخن می‌گفتند چنین بیان می‌کردند که روزی اینجا ابوبکر بود و عمر بود، عثمان بود و علی بود و دیگر اصحاب بودند… آنان که دنیا را نورانی کردند و زمین را پاک ساختند… و در اینجا بود که توحید با بت پرستی به نبرد پرداخت تا آنکه خداوند دین خود را پیروز ساخت…

اینجا بود که پیامبر (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) در برابر کعبه ایستاد تا آنکه مبادی این دین را بیان نماید و تا آنکه مترقی‌ترین برنامۀ انسانی را طرح بریزد… طرحی که همۀ تمدن‌ها تاکنون از ترسیم آن ناتوان مانده‌اند.

حجاج بیت الله الحرام: رسیدن شما به این خانۀ محترم خداوند مبارک باد… این شعائر و این احساس بر شما مبارک باد… بر شما مبارک باد این زمان شریف و این مکان شریف و این اعمال بس عظیم… خداوند را برای این نعمت‌های حمد و شکر گوید که او اعلام نموده برای شاکران افزون خواهد داد.

خوش آمدید… شما مهمان خداوندید که گرامی‌داشت و احترامش واجب است…

خداوند حجتان را آسان گرداند و شما را از هر گزندی محفوظ بدارد و حجتان را مبرور و تلاشتان را مشکور سازد و از ما و شما اعمالمان را بپذیرد.

ای مسلمانان: قصد نمودن این سرزمین پاک باعث پاک شدن گناهان و از بین رفتن آنان میشود و بلکه بالاتر از این، حج مبرور پاداشی ندارد به جز بهشت… و این سخن پیامبرتان (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) است.

چه اندازه درون‌ها برای مکه مشتاق شده و چقدر قلب‌ها برای آن بی‌تاب گشته اند… و چه انسان‌هایی که در شوق و سوز آن گریسته‌اند… چه انسان‌ها که حسرت دیدن «وادی محسر» را دارند… آرزو دارند شبی در منا بمانند و ساعتی در عرفه توقف کنند یا در شب مزدلفه شریک باشند و در ازدحام جمرات حضور داشته باشند… یا آنکه طواف خانه کنند و اشک بریزند…

و همچنان موکب حجاج از هر راه دور و نزدیک سرازیر است…

چه زیباست صدای لبیک که بر هواپیماها در آسمان و در کشتی‌ها در دریا و در اتوموبیل‌ها در جاده‌ها به گوش می‌رسد…

لبیک اللهم لبیک… لبیک لا شریک لک لبیک… إن الحمد و النعمة لک والملک… لا شریک لک.

مقصد یگانه و هدفی یگانه… این قافله‌های ایمان است… این سفر زندگی است که به جایی که دل‌ها بدان گرایش دارند… بسوی سمبل اسلام و قبلۀ مسلمانان.

ای حجاج بیت الله الحرام… منزلت حج نزد خداوند متعال بس بزرگ است و این شعیره در دین جایگانی عظیم دارد… خداوند این شعیره را با این سخن خود واجب گردانده است که:

{ وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ } [آل عمران: ۹۷]

(و براى الله حج آن خانه بر عهده مردم است کسى که بتواند به سوى آن راه یابد و هر که کفر ورزد یقینا الله از جهانیان بى‏نیاز است)

اما در مورد فضل آن ابوهریره رضی الله عنه روایت کرده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «عمره تا عمره کفاره ای است برای بین آن دو و حج مبرور پاداشی ندارد جز بهشت» [به روایت بخاری و مسلم]

همچنین در صحیح آمده است که از رسول خداوند (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) پرسیده شد: کدام یک از اعمال بهتر است؟ ایشان فرمودند: «ایمان به خداوند عزوجل» سپس پرسیدند: پس از آن چه؟ ایشان فرمود: «جهاد در راه خداوند» باز پرسیده شد: سپس چه عملی؟ فرمود: «حج مبرور».

حج مبرور تجارت دنیا  آخرت و پیروزی در هر دوی آنها است.

از ابن مسعود رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «حج و عمره را در پی هم انجام دهید که آن دو فقر را از بین می‌برند و گناهان را چنان پاک می‌کنند که آتش ناپاکی آهن را پاک می‌سازد» [به روایت احمد و ترمذی با سند صحیح]

و در صحیحین آمده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «هر که حج این خانه را به جای آورد و بد دهانی و گناه نکرد به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورد بر خواهد گشت» یعنی به مانند روز تولد از گناهان پاک خواهد شد… این به همراه چند برابر شدند حسنات و بالا رفتن درجات است.

از جابر رضی الله عنه از رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) روایت است که ایشان فرمودند: «نماز در این مسجد من بافضیلت‌تر است از هزار نماز در دیگر مساجد مگر مسجد الحرام، و نماز در مسجد الحرام صد هزار بار بافضیلت‌تر است از نماز در دیگر مساجد» [به روایت احمد و ابن ماجه با سند صحیح و اصل این حدیث در صحیح است]

این یعنی نماز در مسجد الجرام به اندازۀ نماز ۵۴ سال ارزش دارد.

آیا پس از این کسی برای اینکه دلش هوای حرم کرده است ملامت خواهد شد؟ این جدای از مواقف رحمت در عرفات و مشعر الحرام و منی و طواف خانۀ خدا و سعی بین صفا و مروه و رمی جمرات است، که همۀ این‌ها از مواقف رحمت و اجابت دعایند.

اما عرفات… و تو چه می‌دانی که عرفات چیست! رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) می‌فرماید: «هیچ روزی نیست که خداوند در آن بیشتر از روز عرفات بندگانی را از آتش نجات داده باشد و او در عرفات [به بندگانش] نزدیک می‌شود سپس بخاطر آنان بر ملائکه‌اش فخر مباهات می‌کند و می‌گوید: اینها چه می‌خواهند؟» [به روایت مسلم]

آن‌ها رحمت پروردگار و بهشت او را می‌خواهند… آنها مغفرت گناهانشان و آزادی از آتش را می‌خواهند… آنان از حاهای دور دنیا آمده‌اند… خانواده و سرزمین خود را ترک گفته‌اند  و هر چه را توانسته‌اند خرج کرده‌اند تا به به این مکان‌ها شریفه برسند…

آن هم در زمانه‌ای که می‌بینی برخی از ثروتمندان از ادای این فریضه تنبلی می‌کنند و پول و وقت خود را در راه سفر و تفریح و خوشگذرانی و غفلت هدر می‌دهند و حتی یک بار هم به حج نرفته‌اند.

این‌ها بدانند که رکنی از ارکان اسلام را ترک گفته‌اند… عمر بن خطاب رضی الله می‌گوید: هر که وضع مالی خوبی داشت و حج را به جای نیاورد و مرد، اگر خواست به مانند یهودیان و مسیحیان بمیرد.» و به مانند این سخن از علی بن ابی‌اطلب رضی الله عنه نیز روایت شده است.

پس باید که شخص توانگر تقوای خداوند را پیشه ساخته و پیش از از دست دادن فرصت دست به کار شود و اگر ناتوانی یا مرگ او را غافلگیر ساخت آنگاه عذر آوردن برای او سودی نخواهد داشت.

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

{ وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ } [آل عمران: ۹۷]

(و براى الله حج آن خانه بر عهده مردم است [البته بر] کسى که بتواند به سوى آن راه یابد و هر که کفر ورزد یقینا الله از جهانیان بى‏نیاز است)

خداوند من و شما را به واسطۀ کتابش و سنت پیامبرش، برکت و سود رساند، این سخنم را گفته و برای خود و شما از خداوند متعال مغفرت می‌خواهم.

خطبۀ دوم:

ستایش و سپاس از آن خداوند برای احسان و توفیق وی… و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که یگانه و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر او و دعوتگر بسوی رضوان وی است… درود و سلام و برکات خداوند بر روی و بر آل و اصحاب وی باد.

اما بعد:

ای مومنان… ای حجاج خانۀ خدا. اکنون که خداوند شما را به خانه‌اش رسانده است شعائر او را پاس دارید تا تقوا و ایمانتان افزون گردد:

{ ذَلِکَ وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ } [حج: ۳۲]

(این است [فرایض خدا] و هر کس شعایر الله را بزرگ دارد در حقیقت آن از تقوای دلهاست)

از پاسداشت شعائر خداوندی این است که: عمل را به نیکی انجاکم داده و بر کامل انجام دادن آن حریص بوده و از روش رسول خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) پیروی نماییم. ایشان می‌فرماید: «مناسکتان را از من فراگیرید»

همچنانکه پی گرفتن رخصت‌ها و سهل انگاری در انجام مناسک، زیان است و نقص.. خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَأَتِمُّواْ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ } [بقره: ۱۹۶]

(و براى الله حج و عمره را به پایان رسانید)

همچنین دوری از آنچه باعث نقصان در حج و عمره می‌شود و استفاده از زمان و مکانی که خداوند آن را بزرگ داشته است، ازجملۀ بزرگداشت شعائر الهی است.

همچنین دوری کردن از بحث و جدل و صر و صدا، زیرا قبولی حج و مغفرت گناهان، وابسته به ترک این کارها است. خداوند متعال می‌فرماید:

{ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ فِی الْحَجِّ } [بقره: ۱۹۷]

(حج در ماههاى معینى است پس هر کس در این [ماه]ها حج را [برخود] واجب گرداند [بداند که] در اثناى حج همبسترى و گناه و جدال [روا] نیست)

پیش از این سخن رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) گذشت، آنجا که می‌فرماید: «هر که حج کند و سخن ناروا نگفته و گناه نورزد به مانند روزی که مادرش وی را به دنیا آورد باز خواهد گشت»

پاکسازی درون و ازدیاد ایمان و به دست آوردن تقوا آنگاه خواهد بود که مسلمان با ادب و خشوع به عبادت پروردگارش روی آورد…

چنانکه لازم است پیش از آغاز کارهای حج دربارۀ احکام شرعی آن پرسش شود. چه بسا حاجیانی که بر اساس نادانی به عبادت خداوند می‌پردازند و نه سوال می‌کنند و نه فرا می‌گیرند و چه بسا افرادی که اگر پیش از کار سوال کرده بودند در مشکل واقع نمی‌شدند…

همچنین بر دوش مسئولان و دست اندر کاران مسئولیتی بس بزرگ نهاده شده و باید در این باره تقوای خداوند را در پیش گیرند زیرا همه مسئولند و همه در مورد افراد تحت مسئولیت خود مورد سوال قرار خواهند گرفت.

ای مومنان: همانا اصلی که این خانه بر آن بنا شده است توحید پروردگار جهانیان است. او که در کتابش فرموده است:

{ وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِیمَ مَکَانَ الْبَیْتِ أَن لَّا تُشْرِکْ بِی شَیْئاً } [حج: ۲۶]

(و چون براى ابراهیم جاى خانه را معین کردیم [بدو گفتیم] چیزى را با من شریک مگردان)

و خداوند در خلال آیات خح چنین می‌فرماید:

{ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (۳۰)حُنَفَاء لِلَّهِ غَیْرَ مُشْرِکِینَ بِهِ } [حج: ۳۰-۳۱]

(پس از پلیدى بتها دورى کنید و از گفتار باطل اجتناب ورزید (۳۰) در حالى که گروندگان خالص به الله باشید نه شریک ‏گیرندگان [براى] او)

پس اعمال خود را پاک سازید و در همۀ کارهای شرعی‌تان و در همۀ زندگی به سنت پایبند باشید زیرا شرک، اعمل انسان را باطل می‌سازد و همیشه پایبند به یاد خداوند باشید این ویژگی بارز حج است و این اعلام توحید است و سمبل حج… خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَاذْکُرُواْ اللّهَ فِی أَیَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ } [بقره: ۲۰۳]

(و الله را در روزهایى معین یاد کنید)

و می‌فرماید:

{ فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْکُرُواْ اللّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ } [بقره: ۱۹۸]

(پس چون از عرفات کوچ نمودید الله را در مشعر الحرام یاد کنید)

و همچنین می‌فرماید:

{ فَإِذَا قَضَیْتُم مَّنَاسِکَکُمْ فَاذْکُرُواْ اللّهَ } [بقره: ۲۰۰]

(و چون آداب ویژه حج‏ خود را به جاى آوردید الله را یاد کنید)

و باز می‌فرماید:

{ لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ } [حج: ۲۸]

(تا شاهد منافع خویش باشند و نام الله را در روزهاى معلومى به یاد آورند)

و در پایان درود و سلام فرستید بر بهترین انسان‌ها و پاک‌ترین آنان، رسول خداوند  محمد بن عبدالله…

خداوندا درود و سلام و برکت فرست بر بنده و پیامبرت محمد و بر اهل بیت پاکش و بر صحابۀ نیکوکارش. خداوندا راضی و خشنود باش از امامان هدایتگر، خلفای راشدین، ـ ابوبکر و عمر و عثمان و علی ـ و از دیگر صحابۀ پیامبرت و از همۀ کسانی که بر روش آنان رفته و از سنت آنان پیروی نموده‌اند. ای پروردگار جهانیان.

خداوندا حجاج و معتمرین را حفظ نما و نسک آنان را آسان گردان و حجشان را کامل نما و از ما و آنان بپذیر ای پروردگار جهانیان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار. خداوندا هر که را برای ما و دین ما ارادۀ بد دارد به خود مشغول ساز و مکر او را در نابودی وی قرار ده.

خداوندا ما را در سرزمین‌های ما ایمن بدار و مسئولان و والیان امر ما را اصلاح نما.

خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزله‌ها و سختی‌ها و فتنه‌های بد آشکار و پنهان را از ما دور بدار.

خداوندا اوضاع مسلمانان را اصلاح نما خداوندا اوضاع مسلمانان را در هر جای جهان اصلاح نما. خداوندا آنان را بر حق و هدایت و کتاب و سنت جمع گردان. خداوندا جان آنان را حفظ نما و آنان را در سرزمینشان در امان بدار و زندگی آنان را آسان نما و اوضاع آنان را نیک گردان و دشمانشان را نابود ساز.

خدایا مستضعفان را در هر مکانی یاری ده. خدایا آنان را در فلسطین یاری ده. خداوندا مجاهدان را در بیت المقدس یاری ده. خدایا آنان را بر حق جمع گردان.

خداوندا، دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا مسجد الاقصی و همۀ آن سرزمین مقدس را از تجاوز متجاوزان ناپاک، پاک گردان. خداوندا ای زندۀ پایدار، ای زندۀ پایدار، ای زندۀ پایدار، پناه تو محکم است و ثنای تو جلیل، ای آنکه لشکرش شکست نمی‌پذیرد و وعده‌اش خلاف نمی‌شود. تو پاک و منزهی…

خداوندا شب ستمگران به طول انجامید… خداوندا صهیونیست‌ها در طغیان و تجاوز زیاده‌روی نمودند… خداوندا دستی از حق برای آنان مهیا ساز تا قدرت آنان را بشکند و آنان را نابود سازد. خداوندا عذاب خود را بر آنان نازل ساز.

پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار. خداوندا گناهان ما را بیامرز و عیب‌های ما را بپوشان و کارهای ما را آسان گردان و ما را به آنچه رضایت تو در آن است برسان.

خداوندا تو را برای رحمتت و بارانت شکر می‌گوییم. خداوندا ما باز از فضلت مسالت داریم. خداوندا از رحمت تو بی‌نیاز نیستیم… پروردگارا خیر و رحمت را بر دیگر سرزمین‌های ما نیز فراگیر گردان.

خداوندا تویی آن خدایی که معبودی به حق جز تو نیست. تویی بی‌نیاز و ما نیازمندیم…. باران را بر ما نازل نما و مار از از مایوسان مگردان.خداوندا بندگان و سرزمین‌ها در نیاز و حاجتی هستند که جز تو کسی توانایی رفع آن را ندارد. خداوندا ما را عطا نما و محروممان نگردان و ما افزون ده و از ما کم ننما.

بندگان خداوند:

{إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِیتَاء ذِی الْقُرْبَى وَیَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ وَالْبَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ (۹۰) وَأَوْفُواْ بِعَهْدِ اللّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلاَ تَنقُضُواْ الأَیْمَانَ بَعْدَ تَوْکِیدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللّهَ عَلَیْکُمْ کَفِیلاً إِنَّ اللّهَ یَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ} [نحل: ۹۰-۹۱]

(در حقیقت‏ الله به دادگرى و نیکوکارى و بخشش به خویشاوندان فرمان مى‏دهد و از کار زشت و ناپسند و ستم باز مى‏دارد به شما اندرز مى‏دهد باشد که پند گیرید (۹۰) و چون با الله پیمان بستید به پیمان خود وفا کنید و سوگندهاى [خود را] پس از استوار کردن آنها مشکنید با اینکه الله را بر خود ضامن [و گواه] قرار داده‏اید زیرا الله آنچه را انجام مى‏دهید مى‏داند)

___________________

با تشکر از شبکۀ جهانی نور

http://www.nourtv.net

شیخ محمد حسین یعقوب / ترجمه: صلاح الدین مصلح

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

{وَالْفَجْرِ (۱)وَلَیَالٍ عَشْرٍ (۲)وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ (۳)وَاللَّیْلِ إِذَا یَسْرِ (۴)هَلْ فِی ذَلِکَ قَسَمٌ لِّذِی حِجْرٍ (۵)}

(سوگند به سپیده‏دم (۱) و به شبهاى دهگانه (۲) و به جفت و تاق (۳) و به شب وقتى سپرى شود (۴) آیا در این براى خردمند [نیاز به] سوگندى [دیگر] است  )

بهوش باش ای برادر و خواهر!

این بزرگترین فرصت زندگی توست این پیوند جدیدی با خداوند است اینها بهترین روزهای خداوند هستند

تصور کن ! اینها حتی بافضیلت تراز دهه ی آخر رمضان می باشند !!

رسول الله (صلی الله علیه وسلم ) می فرماید:

« ما من أیام العمل الصالح فیها أحب إلى الله من هذه الأیام»، یعنی أیام العشر ، قالوا : یارسول الله ولا الجهاد فی سبیل الله ؟ قال « ولا الجهاد فی سبیل الله إلا رجل خرج بنفسه وماله فلم یرجع من ذلک بشىء »

( هیچ یک از روزها عمل صالح نزد خداوند دوست داشتنی تر از این روز ها نمی باشد ، یعنی روزهای دهگانه ، گفتند: ای رسول خدا ونه حتی جهاد در راه خدا؟ فرمود: ونه حتی جهاد در راه خدا ، مگر اینکه شخصی با مال وجانش در راه خدا خارج شده وهیچ از آنها را باز نگرداند). [به روایت بخاری ودیگران ]

بنگر که چگونه صحابه تعجب کردند تا جاییکه گفتند: ونه حتی جهاد در راه خدا؟!!

این فرصتی گرانبهاست

فرصتی برای شروع رابطه ای جدید با خداوند

فرصتی برای جمع آوری نیکیهای غیر قابل شمارش که تمام گناهان گذشته را جبران می نماید

فرصتی برای کسب حسناتی برابر با کسی که مال ، زندگی وجانش را در مسیر جهاد در راه خدا تقدیم نموده باشد..

فرصتی برای تجدید ایمان در درون قلبت

براستی برای این ده روز چه آماده کر ده ای وچه برنامه ای داری ؟

اگر قضیه به این مهمی ست که برایت گفتم :

پس بی درنگ باید برنامه های مشخص شده ای برای خودت در نظر داشته باشی تا در پایان این ده روز جزو  برندگان باشی

سستی و دون همتی را رها کرده وهدفت را مشخص نما

این برنامه ها رابه تو تقدیم می کنم ، نه تقدیم کردنی معمولی یلکه آنها را بر تولازم می دانم

سعی کن همه ی آنها را حتی برای همین یک بار که شده در زندگیت عملی کنی:

۱- برنامه ی ختم قرآن

{ وَنُنَزِّلُ مِنَ القُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِینَ وَلاَ یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إِلاَّ خَسَاراً}

(و ما آنچه را براى مؤمنان مایه درمان و رحمت است از قرآن نازل مى‏کنیم و[لى] ستمگران را جز زیان نمى‏افزاید ) [ الإسراء :۸۲]

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« من قرأ حرفا من کتاب الله فله به حسنة والحسنة بعشر أمثالها لا أقول آلم حرف ولکن ألف حرف ولام حرف ومیم حرف»

( هر کس یک حرف از کتاب خدا رابخواند برای او یک نیکی است وهر نیکی ده برابر می شود، نمی گویم الم یک حرف است بلکه الف یک حرف ، لام یک حرف ، ومیم یک حرف می باشد).

لازم است حداقل یک ختم کامل را در این ده روز بدون جدایی انجام دهیم

ودر حالیکه قرآن ر ا تلاوت می کنی ، آیات قرآن داروهای خویش را بر قلبت فرود می آورند

درقرآن به دنبال دارو و شفای قلبت بگرد .. برهر آیه ای تدبر کن .. بر هرکلمه ای تأ مل نما .. وبرهرحرفی توجه کن

وبرای اینکه بتوانی قرآن را دراین ده روزبه پایان رسانی باید سه جزء در روز تلاوت نمایی

وبرای به حرکت درآمدنت بشارتت می دهم که:

سه جزء و ده نیکی برای هر حرف ، برابر با نیم میلیون حسنه در روز است

هان ! برخیز ! نیم میلیون حسنه را روزانه فقط از تلاوت قرآن بدست آور

سپس ارمغان دیگر اینکه در این روزهای مبارک ثواب نیکیها چند برابر می شود

تلاوت قرآن .. ومیلیونها حسنه ی دیگر..برخیز ..بر خیز

۲-برنامه ی پایبندی بر نماز جماعت

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

«من غدا إلى المسجد أو راح أعد الله له نُزُلا فی الجنة کلما غدا أو راح »

(هر کس به مسجد رفته وبرگردد ، در هر رفت وبرگشتی خداوند برای او ولیمه ای را دربهشت آماده می کند)

نُزُل ولیمه ای (وسیله ی پذیرایی ) بوده که برای مهمان آماده کرده می شود

پس با من همراه شو تا برنامه ی ولیمه را تقدیمت کنم :

اینکه حداقل پنج دقیقه قبل از اذان در خانه وضو گرفته ، از آن خارج شوی

سپس به مسجد رفته وکلمات اذان را همراه با مؤذن تکرارنمایی ، سپس ذکر بعد از اذان که دعا برای دادن وسیلة وفضیلة به رسول الله صلی الله علیه وسلم است را بخوانی ، سپس نماز سنت قبلیه را با آرامش وحضور قلب خوانده ، سپس نشسته و دعا کنی زیرا دعای بین اذان واقامه رد نخواهد شد.

وچقدر شیرین است اگر خداوند تورا انتخاب وگزینش کرده واشک را از چشمانت جاری سازد

سپس در صف اول پشت سر امام وسمت راست وی به نماز ایستاده ، نمازی که خنکی چشمانت باشد وبعد از نماز از خداوند آمرزش طلبیده ( سه مرتبه استغفر الله گفتن ) ،اذکار بعد نماز را بجای اورده ودرآخر، نماز سنت بعدیه را بخوان.

اگر تمامی این اعمال را انجام دادی ، پس این پاداشها گیرت میاد :

ثواب ریخته شدن گناهان (صغیره) در مدت وضو گرفتن

هر قدمی که برای رفتن به مسجد برمی داری یک درجه تورا بالا برده وگناهی را از تو می زداید

ثواب تکرار نمودن کلمات اذان که پاک کننده ی گناهان است

ثواب دعاکردن برای رسول الله صلی الله علیه وسلم بعد از اذان که سبب برخورداری از شفاعت وی خواهد شد.

ثواب نمازسنت قبلیه

ثواب انتظار نماز، که مانند ایستادن در نماز است

ثواب دعا نمودن بین اذان واقامه

ثواب تکبیرالاحرام ، نمازجماعت، صف اول، سمت راست صف ایستادن.

ثواب اذکار نماز ، سنت بعدیه ، ماندن در مسجد و…

شما را به خدا آیا این ولیمه نیست؟ شما را به خدا چه کسی است که توان انجامشان را داشته وآنها را از دست بدهد، چنین شخصی را چه می نامید؟

۳-برنامه ی ذکر

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« ما من أیام أعظم عند الله ، ولا أحب إلى الله العمل فیهن من أیام العشر ، فأکثروا فیهن من التسبیح والتحمید والتهلیل والتکبیر»

( هیچ روزهایی با منزلت تر ونه عملی دوست داششتنی تر نزد خداوند متعال ازعمل کردن در این ده روز می باشد ، ، پس درآنها بسیار سبحان الله ، الحمدلله ، لااله الا الله و الله اکبر بگویید) [ به روایت احمد ] .

پس بزرگترین کلمات ذکر در این روزها : سبحان الله ، الحمدلله ، لااله الاالله و الله اکبر می باشد ، واینها از باقیات صالحات می باشند ورسول خدا صلی الله علیه وسلم در مورد آنها به ما اینگونه گفته اند که : برای هر یک از این کلمات درختی در بهشت وجود دارد وثواب به زبان آوردن هرکدام از اینها نزد خداوند به مانند کوه احد می باشد .

و من ای عزیزان اعتقاد دارم همانگونه که ماه مبارک رمضان دوره ی تربیتی فشرده ای بوسیله ی قرآن است ، این دهه ی اول ذی الحجه نیز دوره ی تربیتی فشرده ای با استفاده از ذکر کردن می باشد.

شاید به من بگویی : چه موقع این کلمات را بگویم؟؟

می گویم: خودت راعادت بده ، خودت را عادت بده ، خودت را عادت بده

هنگام راه رفتن به سمت هر مقصدی

وهنگامی که در رختخواب قرار می گیری قبل از خواب

هنگام سخن گفتن ، سخنت را قطع کرده وآنها را زمزمه کن ، ودر میان خوردن

می توانی زود به مسجد رفته وتا قبل از شروع نماز این کلمات را بر زبان آوری .

اگر به تمام انچه گفتم پایبند شده وخودت را به آنها عادت دادی ، غالبا به گمان بنده ذکر کردن تو از هزار مرتبه در روز کمتر

نمی باشد ، یعنی روزانه ۴۰۰۰ درخت دربهشت ، آیا میدانی که اگر تو در هر ده روز به بر این شیوه مواظبت داشته باشی باغهای بهشتت چگونه خواهند بود؟؟

آیا زیانکار نیست کسی که این فرصت را ازدست دهد؟!!

۴- برنامه ی روزه

از هنیده بن خالد از همسرش ازبعضی از همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت شده که گفتند: رسول خدا صلی الله علیه وسلم نه روزاول ذی الحجه ، روز عاشورا ، سه روز از هر ماه ، ودوشنبه وپنج شنبه را روزه می گرفتند) [صحیح أبی داود ۲۱۲۹].

پس تمام این نه روز را روزه بگیر وبرحذرباش از اینکه حتی یکی از انها را از دست دهی

ودرحدیثی که برای تمام روزها عمومیت دارد (مخصوص روزه گرفتن درهر روزغیر از روزهای حرام) رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرمایند:

« من صام یوما فی سبیل الله بعد الله وجهه عن النار سبعین خریفا »

( کسی که یک روز در راه خدا روزه بگیرد خداوند به اندازه ی هفتاد سال صورت اورا از آتش جهمنم دور خواهد ساخت) .

۵- برنامه ی حج وعمره

۵۰ هزار حسنه وبلکه بیشتر بدست آور

با نشستن در مسجد بعد از نماز صبح تا وقت اشراق و سپس خواندن دورکعت نماز ، رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« من صلى الغداة فی جماعة ثم قعد یذکر الله حتى تطلع الشمس ثم صلى رکعتین کانت له کأجر حجة وعمرة تامة تامة تامة »

( کسی که نماز صبح را با جماعت بجا آورده سپس نشسته و خداوند را تا وقت طلوع خورشید ذکر نموده وسپس دو رکعت نماز بخواند برای او مانند ثواب حج وعمره ی کامل کامل کامل می باشد).

و در این نشست اعمال زیررانیز می توانی انجام دهی :

* تلاوت قرآن

* اذکارصبح

* تجدید توبه

* دعا

*در گذر کردن از کسانی که حقی از تو برگردن آنهاست

۶- برنامه ی دارایی های بهشت

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرمایند:

«من قام بعشر آیات لم یکتب من الغافلین ومن قام بمائة آیة کتب من القانتین ومن قام بألف آیة کتب من المقنطرین»

( کسی که ده آیه تلاوت نماید از غافلین نوشته نخواهد شد وکسی که صد آیه تلاوت نماید از جمله ی فرمانبرداران نوشته خواهد شد وکسی که هزار آیه را تلاوت نماید درگروه انسانهای با دارایی فراوان نوشته خواهد شد).

پس اگر شبانگاه برخاستی وصد آیه در نماز قیام خواندی در هر شب دارایی های جدیدی از بهشت گیرت خواهدآمد، واگر ازجمله ی نا توانان بودی وصد آیه خواندی در جمله فرمانبرداران نوشته خواهی شد.

۷- برنامه ی برادری در راه خدا

پیامبر خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« إ ن من عباد الله لأناسا ما هم بأنبیاء ولا شهداء یغبطهم الأنبیاء والشهداء یوم القیامة بمکانهم من الله تعالى »

(همانا از جمله ی بند گان خدا مردمانی هستند که پیامبرنبوده وشهید نیزنیستند اما پیامبران وشهیدان در روز قیامت به مقام آنها نزد خداوند متعال غبطه می خورند) ،

گفتند : ای رسول خدا مارا با خبرکن که آنها چه کسانی هستند ؟

فرمود:

« هم قوم تحابوا بروح الله على غیر أرحام بینهم ولا أموال یتعاطونها فو الله إن وجوههم لنور وإنهم على نور لا یخافون إذا خاف الناس ولا یحزنون إذا حزن الناس وقرأ هذه الآیة { ألا إن أولیاء الله لا خوف علیهم ولا هم یحزنون} »

( آنها گروهی هستند که برای رضای خدا بدون داشتن پیوند خویشاوندی وبدون چشمداشت مالی با همدیگر دوستی می کنند، پس به خدا قسم چهره هایشان نورانی وسوار بر نور بوده، نمی ترسند هنگا می که مرد م هراسناکند وغمگین نمی شوند هنگامی که مردم غمناکند واین آیه را تلاوت نمود: “آگاه باشید که دوستان خدا نه ترسی دارند ونه اندوهگین می شوند”).

حداقل یک بار در روزهای دهگانه دوستانت را برای افطار دعوت کن ، وقبل از مغرب به مدت نیم ساعت ذکر ودعا نموده وبعد از افطار به مدت نیم ساعت مذاکره ی ایمانی داشته باشید ،به قرآن گوش داده یا برنامه ی مفیدی که شما را به یاد خدا اندازد راببینید ، سپس اگر برایت ممکن بود کتاب یا نوارهایی از پیش خودت به آنها هدیه کن

وبا این کار به چنگ آور:

* ثواب افطاردادن روزه دار

* ثواب دعوت الی الله

* ثواب امر به معروف ونهی از منکر

* ثواب یاری کردن بر کار خیر

* ثواب ثابت قدم کردن دیگران در راه بندگی

۸- برنامه ی صله رحم

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« یا أیها الناس أفشوا السلام وأطعموا الطعام وصلوا الأرحام وصلوا باللیل والناس نیام تدخلوا الجنة بسلام»

( ای مردم! سلام را پخش کنید، غذا بدهید، صله ی رحم را بجا آورید وشبانگاهان که مردم خوابیده اند به نماز ایستید ، به سلامت وارد بهشت می شوید )

و در حدیثی دیگر صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« الرحم معلقة بالعرش تقول : من وصلنی وصله الله ومن قطعنی قطعه الله »

( رحم (خویشاوندی نزدیک) به عرش خداوندی معلق بوده ومی گوید: هرکس به من وصل شد خداوند به او وصل شود وهر کس ازمن بُرید خداوند نیز از وی جدا شود).

پس حریص باش براینکه :

روزانه حداقل نیم ساعت یا هراندازه از وقت که برایت فراهم شد نیکی ای در حق پدر ومادر انجام دهی

به زیارت یکی از خویشاوندان روی

همسایه ات را با اکرامی به وی خوشحال کنی

شادمانی را در دل مسلمانی وارد نما یی.

۹- برنامه ی روز عرفه

اول اینکه : ای برادر عزیزم ، آیا اهمیت این روز را می دانی؟ رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید:

«صیام یوم عرفة إنی أحتسب على الله أن یکفر السنة التی قبله والتی بعده»

( روزه روز عرفه ثواب آن را نزد خداوند اینگونه به شمارمی آورم که کفاره گناهان سال قبل و سال بعدش باشد) [به روایت مسلم] .

پس همراه با من آن را حساب کن :

روزه ی ۱۲ساعت = مغفرت ۲۴ماه

عزیزم ، دوباره همراه من حسابش کن : یک روز۲۴ ساعت ، پس هر ساعت در روز= مغفرت یک ماه

یعنی هر ۶۰ دقیقه = ۶۰ روز

بنابراین : هردقیقه = یک روز

پس با این حساب آیا عاقلی پیدا می شود که حتی دقیقه ای را در این روز گرانبها از دست دهد، پس چکار می کنی؟

نیم ساعت قبل از اذان صبح به مسجد برو ونیازمندی وعجزت رابه خداوند عرضه کن تا اینکه بر غنیمت شمردن این روز توفیقت داده و حفظت کند.

نیت روزه بکن

نیت اعتکاف کرده وازمسجد تا غروب آفتاب خارج مشو

در ذکر ودعا کوشا باش .

۱۰- برنامه ی روز عید

بدان که روز عید مطلقا از بهترین روزهای سال می باشد ، بدلیل این حدیث پیامبرخدا صلی الله علیه وسلم که می فرماید:« أفضل الأیام عند الله یوم النحر ویوم القرّ» ( بهترین روزها نزد خداوند روزقربانی ( روزعید قربان ) وروز قرّ(روز استقرار در منی که روز ۱۱ ذی الحجه است ) می باشد) [به روایت ابوداوود ] .

برنامه ات دراین روز:

نماز عید را بخوان وبا مردم مسلمان با خوشرویی وشادمانی برخورد کن

صله ی رحم پدر ومادر، خویشان ونزدیکان را بجا آور

قربانی را فراموش مکن ، میگویی : گران قیمت است ، تو ودوستانت به اندازه ی استطاعت گوسفندی را خریده وقربانی کنید.

این فرصت طلایی را به باد فراموشی مسپار

ساخته شدن یک خانه در بهشت هر روز، اگرفقط ۱۲رکعت از نوافل رابجا آوری ، رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: « ما من عبد مسلم یصلی لله کل یوم ثنتی عشرة رکعة تطوعا غیر فریضة إلا بنی الله له بیتا فی الجنة » ( هیچ بنده ی مسلمانی نیست که روزانه دوازده رکعت نافله غیر از فریضه را بجا آورد مگر اینکه خداوند خانه ای را برای او در بهشت می سازد)

در ۱۰ روز= ۱۰خانه در بهشت .

سوره ی اخلاص ( قل هو الله) ده مرتبه در هر روز بخوان خداوند برایت قصری را در بهشت بنا می کند، رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: « من قرأ قل هو الله أحد عشر مرات بنی له بها قصر فی الجنة » ( هر کس قل هو الله أحد را ده مرتبه بخواند قصری در بهشت برایش ساخته می شود)، پس جزو کسانی باشیم که برای شان باغها و ویلاهای بهشتی آماده کرده می شود

وارد کردن سرور وشادما نی در دل خانواده ی فقیر با پول ، گوشت ولباسی که قبل ازعید در اختیار آنها قرار می دهی ، را فراموش مکن

بکوش این وعده ی رسول الله صلی الله علیه وسلم که هرکس این کارها را در یک روز با هم انجام دهد تمام درهای بهشت به روی او باز می شوند را تحقق بخشی وآن کارها عبارتند از:

روزه گرفتن ، تشییع جنازه ، عیادت بیمار وصدقه دادن .

فقط برای آنان که مشغولند!

بعد از تمام این فرصتها یی که برایت ذکر کردم ، گمان نمی کنم کسی برایم عذر بیاورد که من زیادی

مشغولم ونمی توانم ، اما من نمی خواهم امثال اینها از اجر وپاداش محروم بمانند ، مانند کسانی که مشغول امتحانات نصف سال هستند

چیزی ازشما نمی خواهم جز نیم ساعت قبل از نماز ونیم ساعت بعد از آن ، وساعتی قبل از فجر تا کارهای زیر را انجام دهی :

در نیم ساعت قبل از هر نماز تلاوت قرآن وذکر

روزه ی روزانه ، وبدان که در وقت افطار دعا مستجاب خواهد شد

نمازقیام اللیل در یک ساعت قبل از فجر

” خودت را ازخیر محروم مساز”

هرگز! هرگز! هرگز!

بیاد آور هر ساعتی را دراین ده روز بلکه هر دقیقه ای را

با محاسبه کردن هر دقیقه ای مساوی است با بخشیده شدن گناهان روزی که انسان از اول تا آخرآن در معصیت الله سبحانه وتعالی بوده و ازهیچ دقیقه ای درانجام گناه فروگذار نکرده است ، یا اینکه ۸۶۴۰۰ گناه دریک روز با یک دقیقه طاعت در این روزهای با برکت زدوده خواهد شد

پس درمورد گرا نبهاترین گنج در زندگی مومن ودر بهترین روزهای الله ، دقیقه ای را هم از دست مده .

ترجمه: ابوعامر

الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سید المرسلین…

این از فضل و رحمت الله است که در طی سال برای بندگان صالح خود مواسمی قرار می دهد که در آن به اعمال صالح بپردازند و یکی از این مواسم اسلامی دهه ذو الحجه است…

دهه ذو الحجه

در فضیلت و بزرگی این دهه مبارک ادله بسیاری از قرآن و سنت وارد شده است:

۱- الله سبحانه و تعالی می فرماید: { والفجر ولیال عشر } [الفجر/۲-۱] (قسم به سپیده دم و قسم به شب های دهگانه) ابن کثیر رحمه الله در تفسیر خود می گوید: منظور از این ده شب دهه ذی الحجه است همانطور که ابن عباس رضی الله عنهما و ابن زبیر ـ رضی الله عنهما ـ و مجاهد و دیگران گفته اند. [رواه البخاری]

۲- و همچنین از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که گفت: رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ فرمود: «هیچ ایامی نیست که نزد الله سبحانه و تعالی عمل صالح محبوبتر از این ایام باشد» گفتند: و نه حتی جهاد در راه الله؟ فرمود: «ونه جهاد در راه الله مگر شخصی که با جان و مال خود خارج شود و هیچ کدامشان را برنگرداند»

۳- و الله سبحانه و تعالی می فرماید: {ویذکروا اسم الله فی أیام معلومات} [الحج/۲۸] (ونام الله را یاد کنند در روزهای مشخص) ابن عباس در تفسیر آن می گوید: یعنی روزهای دهگانه ذی الحجه [تفسیر ابن کثیر]

۴- و از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ فرمودند: «هیچ ایامی نیست که عمل صالح در آن محبوبتر از این ایام دهگانه باشد؛ پس در آنها بسیار تهلیل (لا اله الا الله) و تکبیر (الله اکبر) و تحمید (الحمدلله) بگویید» [رواه احمد]

۵- سعید بن جبیر رحمه الله (راوی حدیث دوم از ابن عباس) وقتی که دهه ذی الحجه داخل می شد تا جایی در عبادت تلاش می کرد که توانش به پایان می رسید. [رواه الدارمی]

۶- و همچنین ابن حجر عسقلانی در فتح الباری (شرح صحیح بخاری) می گوید: و آنچه در فضیلت و برتری ایام ذی الحجه نمایان است جمع شدن تمام عبادات در این مناسبت است، یعنی: نماز و روزه و صدقه و حج، و در هیچ مناسبت دیگری چنین نیست.

آنچه در این دهه مستحب است

۱- نماز: در این ایام زود رفتن برای انجام فرائض در مسجد و بسیار انجام دادن نوافل مستحب است زیرا این اعمال از بهترین قربات است. ثوبان ـ رضی الله عنه ـ می گوید: شنیدم رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ فرمود: «بر تو باد بسیار سجده بردن برای الله که تو سجده ای برای الله نمی بری مگر آنکه الله تو را به خاطر آن درجه ای بالا می برد و گناهی از گناهانت پاک می کند» [رواه مسلم] و این فضیلت در تمام سال وجود دارد.

۲- روزه: از هنیده بن خالد ـ رضی الله عنه ـ از همسرش رضی الله عنها از برخی از همسران رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ روایت می کند که «رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ نهم ذی الحجه و روز عاشورا و سه روز از هر ماه را روزه می گرفت». [رواه الامام أحمد و أبوداود و النسائی] امام نووی رحمه الله درباره روزه ایام ده گانه می گوید: روزه آن شدیدا مستحب است.

۳- تکبیر و تهلیل و تحمید: به دلیل آنچه در حدیث ابن عمر رضی الله عنهما که گذشت وارد شده است: «پس در این روزها (روزهای دهگانه) بسیار تهلیل و تکبیر و تحمید بگویید» و امام بخاری رحمه الله می گوید: «ابن عمر و ابوهریره رضی الله عنهما در روزهای دهگانه وارد بازار می شدند و تکبیر می گفتند و مردم به تکبیر آنها تکبیر می گفتند» و همچنین امام بخاری می گوید: «و عمر ین الخطاب ـ رضی الله عنه ـ در قبه اش در منی [منا] تکبیر می گفت و اهل مسجد تکبیر او را می شنیدند و تکبیر می گفتند و مردم در بازار به تکبیر آنها تکبیر می گفتند چنانکه منی بر اثر تکبیر آنها به لرزه می افتاد» و عادت ابن عمر این بود که در این ایام در منا و قبل از نمازها و در رختخوابش و در خیمه اش و در مجلسش و در حال راه رفتنش تکبیر می گفت و مستحب این است که تکبیر به صدای بلند باشد به دلیل فعل عمربن الخطاب و ابن عمر و ابی هریره رضی الله عنهما.

شایسته است ما مسلمانان این سنت فراموش شده را که متاسفانه حتی در بین اهل صلاح و خیر به فراموشی سپرده شده است به مانند آنچه در میان سلف صالحمان بود زنده کنیم.

نحوه تکبیر:

الف) الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر کبیرا
ب) الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله، و الله اکبر، الله اکبر، و لله الحمد.
ج) الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله، و الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، و لله الحمد.

۴- روزه روز عرفه: روزه عرفه به دلیل آنچه از رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ در مورد روزه عرفه به ثبوت رسیده است مستحب است. رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ می فرماید: : «[ثواب] آن را نزد خداوند اینگونه احتساب می کنم که کفاره گناهان سال قبل و سال بعدش باشد» [رواه مسلم] اما هر کس که خود در صحرای عرفه حاضر باشد (یعنی خود حاجی باشد) روزه برایش مستحب نیست زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ در حالی که روزه نبود در عرفه وقوف نمود.

۵- فضیلت روز قربانی (نحر): بسیاری از مسلمانان از عظمت و بزرگی این روز غفلت می ورزند حال آنکه برخی از علما بر این نظر هستند که این روز مطلقا بهترین روز سال است حتی بهتر از روز عرفه. ابن قیم رحمه الله می گوید: «بهترین روزها نزد خداوند روز نحر است که همان روز حج اکبر است» چنانکه در سنن ابی داود از رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ روایت است که فرمود: «بزرگترین ایام نزد الله سبحانه و تعالی روز نحر است و پس از آن روز قَرّ» و روز قر یعنی روز استقرار در منی که روز ۱۱ ذی الحجه است و گفته شده است که روز عرفه بهتر است زیرا روزه اش کفاره گناهان دو سال است و هیچ روزی نیست که خداوند به اندازه روز عرفه انسانها را از آتش آزاد سازد، به این دلیل که در این روز خداوند به بندگانش نزدیک می شود و به خاطر اهل موقف (حجاجی که در عرفات وقوف کرده اند) به فرشتگان مباهات می کند. البته قول اول صحیح تر است زیرا حدیثی که درباره آن آمده معارضی نداردو الله اعلم. و چه روز عرفه بافضیلت تر باشد و یا روز نحر، انسان مسلمان چه حاجی باشد چه مقیم باید در به دست آوردن این فضایل و استفاده از فرصت کوشا باشد…

چگونه به استقبال این مواسم خیر برویم؟

۱- شایسته است انسان مسلمان با توبه نصوح و صادقانه و برگشتن از گناهان و ترک آنها به استقبال این مواسم خیر برود زیرا این گناهان است که انسان را از فضل پروردگار محروم می سازد.

۲- و هنچنین باید با عزم صادق و جدی برای اغتنام این فرصتها از این مواسم مبارک استقبال کنیم و هر که با خداوند صدق ورزد، خداوند نیز او را تصدیق خواهد کرد: {والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا وإن الله لمع المحسنین} [العنکبوت/۶۹] (و کسانی که در راه ما جهاد کردند، قطعا آنها را به راه های خویش هدایت خواهیم کرد) پس برادر و خواهر مسلمان من! تا فرصت هست از آن استفاده ببر. خداوند ما را بر قدردانی این مواسم موفق بدارد.

برخی از احکام قربانی:

اصل در قربانی آن است که برای زنده ها مشروع است چنانکه رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ و اصحابش برای خود و خانواده شان قربانی می کردند اما اینکه برخی از مردم گمان می کنند قربانی تنها برای مرده گان است، صحیح نیست و اصل و اساسی ندارد. اما قربانی برای اموات سه حالت دارد:

۱- به همراه زنده گان برای آنها نیز قربانی شود؛ مانند اینکه فرد برای خود و خانواده اش قربانی کند و قصدش زنده گان و اموات باشد (خویشاوندانش که فوت نموده اند) و دلیل این قول قربانی کردن رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ برای خود و خانواده اش است در حالی که برخی از خانواده او فوت کرده بودند

۲- اینکه فرد بر اساس وصیت متوفی برایش قربانی کند.

۳- اینکه فرد به عنوان صدقه برای اموات بطور مستقل قربانی کند: و این جایز است و فقهای حنبلی تقریر نموده اند که ثواب آن به متوفی می رسد (با قیاس بر صدقه) اما آنچه مشخص است این نوع قربانی سنت و مستحب نیست به دلیل آنکه رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ برای هیچکدام از درگذشتگانش به طور خصوصی قربانی ننموده است. نه برای حمزه سید الشهداء ـ رضی الله عنه ـ و نه برای فرزندانش که قبل از او وفات کردند و نه برای همسرش ام المومنین خدیجه رضی الله عنها که از محبوب ترین همسرانش بود. و از هیچکدام از اصحاب پیامبر رضی الله عنهم اجمعین روایت نشده که برای یکی از بستگان متوفی خود بطور خصوصی قربانی کرده باشند. همچنین کاری که برخی از مردم انجام می دهند و سال اول وفات میت برایش قربانی می کنند و اعتقاد دارند که در این قربانی نباید هیچ کس را شریک نمود، صحیح نیست. شاید اگر آنها می دانستند می توان از طرف خود و خانواده خود چه زنده گان و چه رفتگان قربانی نمود، چنین نمی کردند.

آنچه نباید شخص قربانی کننده انجام دهد:

اگر شخصی نیت قربانی کرد و ماه ذی الحجه (چه با رویت هلال و چه با تکمیل ماه ذی القعده) وارد شد؛ بر او حرام می شود که موی خود را کوتاه کند و یا چیزی از آن کم کند و یا ناخن خود را بگیرد و یا هر چیزی از پوست خود بگیرد تا اینکه قربانی را انجام دهد زیرا در حدیث ام السلمه رضی الله عنها از رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ روایت شده که ایشان فرمودند: «اگر ماه ذی الحجه وارد شد و یکی از شما خواست قربانی کند، مو و ناخن هایش را نگه دارد [کوتاه نکند]» [رواه أحمد و مسلم] و در لفظ دیگر حدیث: «پس چیزی از مو و پوستش نگیرد تا قربانی کند» و اگر در وسط دهه ذی الحجه نیت قربانی کرد از زمان نیت این کارها بر او ممنوع می شود و اگر قبل از نیت مو و یا ناخن خود را کوتاه کرده بر او اشکالی نیست.

حکمت این نهی: از آنجا که قربانی کننده در برخی از اعمال نسک یعنی قربانی برای الله با حاجیان مشارکت کرده است در برخی از خصوصیتهای احرام نیز با آنها شریک می شود مانند ممنوع بودن گرفتن مو و ناخن و … اما خانواده او می توانند این کارها را انجام دهند.

و این حکم خاص قربانی کننده است اما این حکم به خانواده او و کسانی که او از طرف آنها قربانی می کند تعلق نمی گیرد زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ می فرماید: «هر کدام از شما که خواست قربانی کند …» و همچنین از او روایت شده که از طرف اهل بیتش قربانی می کرد اما روایت نشده به آنان دستور امساک از این موارد را داده باشد.

اما اگر شخصی که نیت قربانی دارد چیزی از مو یا ناخن و یا پوستش گرفت گناهکار است و باید به سوی الله توبه نماید و دیگر تکرار نکند و کفاره ای بر او نیست و هیچ امری بر او تعلق نمی گیرد. و اگر از روی فراموشی یا جهل یا بدون قصد این امور از او صورت گرفت گناهی بر او نیست. اما اگر مجبور شد به علتی این امور را انجام دهد گناهی بر او نیست مثلا اگر ناخنش شکست و راهی جز کوتاه کردن آن نبود یا برای مداوای زحم موجود در سر مجبور به تراشیدن سر شد، و اینگونه موارد…

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
————————–
ترجمه بروشور «فضائل العشر من ذی الحجة»
منتشر شده توسط مرکز الکتاب و الشریط الخیری
با اندکی تغییر و تصرف

شیخ موسی بازماندگان

از انس رضی الله عنه روایت است که گفت: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه وسلم به مدینه آمدند دو روز داشتند که به بازی و سرگرمی مشغول می‎شدند و جشن می‎گرفتند، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: خداوند بجای آنها، دو روز بهتری برای شما قرار داده است. روز عید فطر و روز عید قربان ( حدیث صحیح/ سنن نسائی شماره۱۵۵۶)

اذکار و فضائل روز عرفه و ایام التشریق (۱۱ و ۱۲ و ۱۳ ذی‎الحجه)‎

از عبدالله بن عمر رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: هیچ روزی باشکوه‎تر و محبوبتر در انجام اعمال نیک نزد خداوند از ۱۰ روز اول ذی الحجه وجود ندارد پس در این روزها « لا اله إلا الله و الله أکبر و الحمد لله» را زیاد بگویید.

(حدیث صحیح/ مسند احمد شماره ۶۱۵۴)

رسول الله صلی الله علیه وسلم روز اول ذی‎الحجه را روزه می‎گرفتند. (حدیث صحیح/ سنن ابوداود شماره ۲۴۳۷)

پیامبر صلی الله علیه وسلم در مورد روزه‎ی روز عرفه فرمودند: گناهان سال گذشته و سال آینده را محو می‎کند. (صحیح مسلم شماره ۱۱۶۲)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: بهترین چیزی که پیامبران در روز عرفه گفته‎اند و من نیز آن را می‎گویم : « لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیک لَهُ، لَهُ الْمُلْک وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ » می‎باشد. (حدیث حسن/ معجم الطبرانی شماره ۳۲۷۴ – سلسله صحیحه شماره ۱۵۰۳)

روایت است که عبدالله بن عباس رضی الله عنه و دیگر اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم تکبیر عید قربان را بعد از نماز صبح روز عرفه شروع می‎نمودند و بعد از نماز عصر آخرین روز از ایام تشریق به پایان می‎رسانیدند. ( حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره ۶۰۷۲)

ابوهریره، عمر, عبدالله بن مسعود و عبدالله بن عمر رضی الله عنهم در بازار، بعد از نمازها، وقت خواب، نشستن و پیاده رفتن خود را مشغول تکبیر گفتن ‎می‎نمودند. (صحیح بخاری/ شماره۹۷۰ – ۹۶۹)

عبدالله بن عمر رضی الله عنه می‎فرماید که رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه اصحاب در هر دو عید تکبیر گویان با صدای بلند به سوی نماز می‎رفتند. (حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره ۵۹۲۵)

الفاظ تکبیر

الله اکبر الله اکبر ، لا اله الا الله ، والله اکبر الله اکبر ، و لله الحمد. (حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره ۵۹۲۵)

الله اکبر الله اکبر الله اکبر لا اله الا الله والله اکبر الله اکبر و لله الحمد. ( امام مالک و امام شافعی این لفظ را نیز جائز می‎دانند )

آداب و سنتهای عید قربان

از ام سلمه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: هرگاه هلال ماه ذی الحجه را مشاهده نمودید و قصد قربانی کردن را داشتید تا حیوان را قربانی نکرده‎اید چیزی از مو‍‍‍‍‍‍‍‏, ناخن و موهای زاید خود را کوتاه نکنید.(صحیح مسلم شماره ۱۹۷۷)

رعایت نظافت ، استعمال بوی خوش، مسواک زدن و غسل زدن چنانچه در روز جمعه تأکید شده است.

از عبدالله بن عباس رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم در یکی از جمعه‎ها فرمودند: خداوند این روز را برای شما مسلمانان «عید» قرار داده است پس کسی که به نماز جمعه آمد، غسل بزند، و اگر بوی خوش دارد استفاده کند و مسواک بزند. (حدیث صحیح/ سنن ابن ماجه شماره ۱۰۹۸)

بهترین لباس خود را بپوشد. ( صحیح بخاری شماره ۹۴۸)

پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید قربان قبل از نماز چیزی نمی‎خورد تا از نماز برمی‎گشت. (حدیث صحیح/ سنن ترمذی شماره ۵۴۲)

نظر علما بر این است که بعد از نماز عید غذای خود را با گوشت قربانی‎اش شروع کند. (فتح البای شرح حدیث ۹۵۵ صحیح بخاری)

اهمیت نماز عید و تأکید پیامبر به رفتن به نماز عید

از ام عطیه رضی الله عنها روایت است که گفت : رسول الله صلی الله علیه وسلم به ما فرمودند که دختران بکر ( ازدواج نکرده ) و زنان قاعده را به مصلی ببریم تا در کار نیک و دعای مسلمانان شریک باشند و زنان قاعده از مصلی کناره می‎گرفتند. (صحیح بخاری شماره ۳۲۴ )

حال وقتی پیامبر صلی الله علیه وسلم به زنان چنین توصیه می‎کند مطمئناً این اهمیت و تأکید پیامبرصلی الله علیه وسلم شامل حال مردان بیشتر می‎شود.

پیامبر صلی الله علیه وسلم پیاده به مصلی می‎رفتند و بر می‎گشتند . (حدیث حسن/ سنن ابن ماجه شماره ۱۲۹۴ )

پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید از راهی به مصلی می‎رفتند و از راه دیگر باز می‎گشتند . ( صحیح بخاری شماره ۹۸۶ )

برای مأمومین مستحب است که برای نماز عید زود به مصلی بروند اما برای امام سنت است دیرتر به مصلی برود. ( بخاری شماره ۹۵۶)

پیامبرصلی الله علیه وسلم قبل از نماز عید سنتی نمی‎خواند ولی وقتی به منزلشان برمی‎گشتند دو رکعت می‎خواندند.(حدیث حسن/ ابن ماجه شماره۱۲۹۳)

ولی طبق دستور پیامبر صلی الله علیه وسلم وقتی وارد مسجد شدیم می توانیم دو رکعت سنت تحیه مسجد بخوانیم. (صحیح مسلم شماره ۷۱۴)

نماز عید دو رکعت است که بصورت زیر خوانده می‎شود

پس از تکبیرة الحرام دعای استفتاح ( وجهت ) را می‎خوانیم و سپس هفت تکبیر دیگر می‎گوییم، در رکعت دوم بعد از تکبیر انتقال ( بالا آمدن از سجود ) پنج تکبیر دیگر می‎گوییم در هر رکعت پس از تکبیرات دعای تعوذ ( اعوذ بالله … ) و سوره حمد می‎خوانیم – در بین تکبیرات حمد و ثنای خدا را گفته و او را مورد مجد و تعریف قرار می‎دهیم ( سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اکبر ) و بر رسول الله صلی الله علیه وسلم صلوات می‎فرستیم. (حدیث صحیح/ معجم الکبیر الطبرانی شماره ۹۵۱۹ )

کسانی که به نماز عید همراه امام نرسند و همچنین زنانی که در خانه هستند می‎توانند نماز عید را بجا آورند.(صحیح بخاری شماره۹۸۷)

در صورت نرسیدن به نماز جماعت ( نماز عید) تعداد رکعات نماز و چگونگی آن هیچ تغییری نمی‎کند آن طور که از انس رضی الله عنه روایت شده است. (حدیث حسن/ سنن بیهقی شماره ۶۰۳۱)

تبریک و تهنیت گفتن به یکدیگر

از جبیر بن نفیر رضی الله عنه روایت است که: اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم هنگامی که روز عید همدیگر را ملاقات می‎کردند به یکدیگر می‎گفتند: « تَقَبَّلَ اللهُ مِنَّا وَ مِنْک » (خداوند از ما و شما قبول بگرداند) (حدیث حسن/ فتح الباری شرح حدیث ۹۵۲ صحیح بخاری)

آداب اجتماعی روز عید

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: همانا خداوند بلند مرتبه به من وحی نمودند که نسبت به یکدیگر فروتن و متواضع باشید تا یکی بر دیگری ظلم و تعدی ننموده و فخر و تکبر نورزد. (صحیح مسلم شماره۲۸۶۵)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: اگر سوزن آهنی در سر یکی از شما فرو برده شود برای او بهتر از این است که زن نامحرمی را لمس کند. (حدیث حسن/ معجم الکبیرطبرانی شماره ۴۸۶)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: ذلت و حقارت بر کسی قرار داده شده است که با دستور من مخالفت کند و هرکس خود را به قوم و گروهی شبیه کند پس او از همان قوم محسوب می‎شود. (حدیث صحیح/ مسند احمد شماره ۵۱۱۵)

پیامبرصلی الله علیه وسلم مردانی که خود را شبیه زنان و زنانی که خود را شبیه مردان می‎سازند، لعنت نمودند و فرمودند: آنها را از خانه‎هایتان بیرون کنید. (صحیح بخاری شماره ۵۵۴۷)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: زنانی که لباسهای نازک می‎پوشند و نیمه برهنه به نظر می‎رسند و (موی) سرشان ماند کوهان شتر (برآمده) است خودشان منحرف هستند و دیگران را هم منحرف می‎سازند، دوزخیانی هستند که من آنها را ندیده‎ام، وارد بهشت نمی‎شوند و بوی بهشت به مشامشان نمی‎رسد.(صحیح مسلم شماره ۲۱۲۸)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: بخورید، بنوشید، بپوشید، و به یکدیگر صدقه دهید اما اسراف نکنید و تکبر نورزید.(حدیث حسن/ابن ماجه شماره ۳۶۰۵)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: کسی که می‎خواهد روزیش وسیع گردد و بقیه‎ی عمرش پر خیر و برکت باشد باید صله‎ی رحم را بجای آورد. و در روایتی قطع کننده‎ی (ترک کننده) صله‎ی رحم وارد بهشت نمی‎شود. (صحیح مسلم شماره ۲۵۵۷ـ۲۵۵۶)

محمّد العبیدلی / ترجمه: شیخ عبدالرحمن جعفری

تعریف قربانی:

قربانی (اضحیه) در لغت به حیوانی اطلاق می‌شود که قرار است ذبح شود؛یا حیوانی که در ایام عید قربان ذبح می‌شود.

و در اصطلاح: قربانی عبارتست از ذبح حیوانی مخصوص، در زمانی مخصوص، به نیّت نزدیکی و تقرّب به الله عزّوجّل(۱).

یا آنچه که در روزهای قربانی (دهم تا سیزدهم ذی الحجه) بمنظور نزدیکی به خداوند متعال ذبح میشود. و… سبب نامگذاری آن به (أضیحه) برای این است که در وقت ضحی یا چاشت قربانی میشود.

خداوند متعال میفرماید:

{قل إن صلاتی و نسکی و محیای ومماتی لله رب العالمین لا شریک له} [الأنعام: ١۶٢ - ١۶٣]

«بگو همانا نماز و قربانیم و زندگانی و مرگم برای الله عزّوجّل است؛ که هیچ شریکی ندارد… »

خداوند متعال میفرماید:

{وفدیناه بذبح عظیم} [الصافات: ١٠٧]

«ما قربانی بزرگ و ارزشمندی را فدا و بلا گردان او کردیم.»

حکم آن

قربانی بر کسی که توانایی انجام آن را داشته باشد واجب است. دلیل آن حدیثی از ابوهریره (رضی الله عنه) است که پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) فرمود: « مَنْ کَانَ لَهُ سَعَةٌ وَلَمْ یضَحِّ فَلاَ یقْرَبَنَّ مُصَلاَّنَا »(۳)

«هر کس با وجود توانایی مالی، قربانی نکند به مصلّای عید ما نزدیک نشود.»

و همچنین میفرمایند: «مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ یصَلِّىَ فَلْیعِدْ مَکَانَهَا أُخْرَى ، وَمَنْ لَمْ یذْبَحْ فَلْیذْبَحْ »(۴) «هر کس قبل از نماز عید قربانی کرده است، باید بعد از نماز حیوان دیگری را بجای آن قربانی کند؛ و هر کس قربانی نکرده، پس هم اکنون قربانی کند.»

ظاهر این حدیث بر وجوب قربانی دلالت دارد و هیچ دلیلی بر خلاف این حدیث نیز نیامده است. بویژه اینکه – همانطورکه در حدیث بالا گذشت – رسول الله (صلی الله علیه و سلم) دستور به تکرار قربانی میدهند.

ابتدای وقت قربانی

خداوند متعال میفرماید:

{فصل لربک وانحر} [الکوثر: ٢]

«تنها برای پروردگار خود نماز بخوان و قربانی بکن.»

این آیه دلالت بر این دارد که وقت قربانی پس از پایان نماز عید آغاز می‌شود؛ زیرا خداوند متعال در این آیه ابتدا نماز را ذکر نموده وسپس قربانی.(۵)

و امّا حدیثی که در این رابطه وارد شده است…

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ فِى یوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّىَ ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا ، وَمَنْ نَحَرَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ ، لَیسَ مِنَ النُّسْکِ فِى شَىْءٍ »(۶)

«اوّلین وظیفه ما امروز این است که نماز عید را بخوانیم و سپس بازگشته و قربانی کنیم؛ هر کس چنین کند طبق سنّت و روش ما درست عمل کرده است، و هرکس پیش از نماز قربانی کرده است، قربانی او صحیح نیست؛ بلکه آن قربانی تنها بعنوان گوشتی است که برای مصرف خانواده‌اش تدارک دیده است، و قربانی محسوب نمیشود و ثواب قربانی هم ندارد.»

آخرین وقت قربانی

پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « کُلُّ أَیامِ التَّشْرِیقِ ذَبْحٌ »(۷)

«تمامی روزهای تشریق وقت قربانی است.»

طبق این حدیث، قربانی کردن در طول «ایام تشریق» صحیح است؛ ایام تشریق شامل روز عید قربان (۱۰ ذی الحجّه) و سه روز بعد از آن (۱۱ و ۱۲ و ۱۳ ذی الحجّه) میشود.

نظر امام شافعی (رحمه الله) نیز همین است. شیخ آلبانی (رحمه الله) میگوید: «برای قربانی کردن در روزهای تشریق (از ۱۰ الی ۱۳ ذی الحجه) وقت خاصّ وبهتری وجود ندارد. از صبح روز عید قربان (بعد از نماز عید) تا عصر روز چهارم از روزهای عید، تمامی آن وقت قربانی وذبح است.»

وقت قربانی تا غروبِ خورشید روزِ چهارمِ عید قربان ادامه دارد.

شرطهای قربانی

شرط اول:

حیوان قربانی از چهارپایان اهلی باشد؛ که عبارتند از شتر و گاو و گوسفند [و بز]

خداوند متعال میفرماید:

{على ما رزقهم من بهیمة الأنعام} [الحج: ٢٨]

«چهارپایانی را ذبح کنند که خدا به ایشان عطا نموده است.»

شرط دوم:

حیوان قربانی می‌بایست به سنّ معتبر شرعی رسیده باشد.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «لاَ تَذْبَحُوا إِلاَّ مُسِنَّةً(۸) إِلاَّ أَنْ یعْسُرَ عَلَیکُمْ فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً(۹) مِنَ الضَّأْنِ»(۱۰) «ذبح نکنید مگر حیوان بالغی که دندانهای شیری‌اش افتاده باشد؛ اگر برای شما دشوار باشد، پس گوسفندی که یکسال کامل دارد، را قربانی کنید.»

سنّ شرعی برای حیوانات قربانی به ترتیب زیر است:

۱- شتر: فقهاء اتّفاق دارند بر اینکه سن شتر قربانی باید ۵ سال باشد؛ که برای هفت نفر قربانی کننده کفایت میکند.(۱۱)

۲- گاو: باید دو ساله باشد(۱۲)؛ و هفت قربانی کننده را کفایت میکند.

۳- بز: باید یکسال کامل داشته باشد و وارد سال دوم شده باشد.(۱۳) (یعنی بزی که تمام بدنش را مو پوشانده باشد)؛ و برای یک مرد وخانواده‌اش کفایت میکند.

۴- گوسفند: باید یکسال داشته باشد(۱۴)؛ (یعنی گوسفندی که بدنش از پشم پوشیده شده باشد). [در این مورد بین علما اختلاف وجود دارد و برخی فقها ۶ماهه را نیز جایز دانسته اند- مترجم] و برای یک مرد واهل خانه‌اش کفایت میکند.(۱۵)

شرط سوم

حیوان قربانی از هرگونه عیبی که مانع صحّت و قبول قربانی میشود، سالم باشد. عیبهایی که براء بن عازب (رضی الله عنه) در حدیثی از رسول الله (صلی الله علیه و سلم) روایت نموده است؛ براء (رضی الله عنه) میگوید: رسول الله (صلی الله علیه و سلم) روزی در بین ما ایستاد و سپس فرمود: «أَرْبَعٌ لاَ تَجُوزُ فِى الأَضَاحِى الْعَوْرَاءُ بَینٌ عَوَرُهَا وَالْمَرِیضَةُ بَینٌ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ بَینٌ ظَلْعُهَا وَالْکَسِیرُ الَّتِى لاَ تَنْقَى»(۱۶)

«چهار حیوان برای قربانی جایز نیست:

۱- حیوانِ کوری که کور بودنش واضح باشد.

۲- حیوانِ بیماری که بیماریش آشکار باشد.

۳- حیوانِ لنگی که لنگی‌اش آشکار باشد.

۴- حیوانِ عضو شکسته‌ای که بهبود نمی‌یابد.» (استخوانهایش مغز نداشته باشد)

و نزد ترمذی «والعجفاء التی لا تنقی»(۱۷): حیوانی که چنان لاغر وضعیف باشد که استخونهایش مغز نداشته باشند. و در روایتی دیگر…

« أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَینَ وَالأُذُنَ »(۱۸)

«رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) به ما امر نمودندکه هنگام انتخاب حیوان قربانی دقّت کنیم که چشم وگوشِ حیوان سالم باشد.»

پس عیبهایی که مانع صحّت و قبولی قربانی میشوند، بترتیب زیر است:

۱- حیوان کوری که کور بودنش واضح باشد.

شیخ محمد بن صالح العثیمین(۱۹) (رحمه الله) میگوید: « حیوانی که کوری چشمش بخاطر فرورفتگی یا بیرون آمدن و برجستگی آن، مشخّص و واضح باشد، برای قربانی درست نیست؛ اما اگر حیوان کور است ولی کوری آن آشکار و واضح نیست، کفایت میکند؛ امّا بهتر و اولی‌تر است که چشمش کاملاً سالم باشد؛… اما حیوانی که شب‌کوری دارد یا چشمش ضعیف است و روزها می‌بیند امّا شبها نمی‌بیند، شافعی‌ها به صراحت گفته‌اندکه کفایت میکند؛ بخاطر اینکه کوریش واضح وآشکار نیست.»(۲۰)

۲- حیوانِ بیماری که بیماری‌‌اش ظاهر و آشکار باشد.

یعنی حیوان دچار سستی و کسالت و کندی در حرکت و کم خوراکی باشد؛ و بیماری در بنیه و جسم حیوان تأثیر گذاشته و دچار لاغری و ضعف گشته است.

اگر حیوان سر حال و چاق است ولی دچار بیماریهایی چون طاعون و آبله وکورکها و زخمها و امثال آن می‌باشد، باز هم جایز نیست زیرا ممکن است در اثر خوردن گوشتش، بیماری به انسان هم سرایت کند.

۳- حیوانی که لنگ است یا پایش شکسته است.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) شرط کرده است که باید لنگی و شکستگی پایش آشکار و واضح باشد. بصورتیکه حیوان، هنگام راه رفتن و چریدن از سایر حیوانات عقب می‌افتد و بدلیل شکستگی شدید پایش نمیتواند درست راه برود.

امام نووی (رحمه الله) در المجموع (۸/۴۰۰) میگوید: «اگر شکستگی آن کم باشد، بصورتیکه از حیوانات دیگر عقب نمی افتد، این شکستگی اشکال وضرری ندارد.»(مانع قربانی کردن حیوان نمیشود.)

۴٫ حیوان لاغر وضعیفی است که به سبب لاغری و ضعفش استخوانهایش مشخص است.

استفاده از این حیوان در قربانی جایز نیست؛ زیرا بنیه اینگونه حیوانات ضعیف و منظرشان زشت و ناپسند است.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «ولا العجفاء التی لا تنقی» یعنی: «وجایز نیست حیوان لاغری که مغز استخوان ندارد.» لا تنقی: در آن نقی (مغز استخوان) نیست.

۵٫ حیوانی که بیشتر شاخش از نظر طولی وعرضی از بین رفته باشد. استفاده از این حیوان هم برای قربانی صحیح نیست.

حیواناتی که قربانی کردن آنها کراهیت دارد(مکروه است):

۱٫ المقابله :آن حیوانی است که قسمت بالای گوشش قطع شده است و تکّه گوشش آویزان است.

۲٫ المدابره: آن حیوانی است که یک طرف گوشش قطع شده است.

۳٫ الشرقاء: آن حیوانی است که گوشش از نظر طولی پاره شده است

۴٫ الخرقا ء: آن حیوانی است که گوشش به صورت دایره سوراخ شده است

و همه این موارد مقیّد است به قطع شدن یا پاره بودن «نصف گوش یا بیشر از نصف»(۲۱). یعنی اگر گوش بیش از نصف آن پاره باشدیا قطع شده باشد، حیوان معیوب محسوب میشود،و استفاده از آن برای قربانی درست نیست(۲۲). امّا اگر پارگی و بریدگی گوشش کم باشد، جایز است و اشکالی ندارد.

حکم دُم نیز چنین است؛ و قیاس بر آن هر چیزی که سبب کم شدن گوشت بطور آشکار و نقص آشکار در زیبایی خلقت و غیره میشود… والله اعلم.

از عبید بن فیروز روایت است که میگوید: [ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ (رضی الله عنه) حَدِّثْنِى بِمَا کَرِهَ أَوْ نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) مِنَ الأَضَاحِىِّ. فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) هَکَذَا بِیدِهِ وَیدِى أَقْصَرُ مِنْ یدِهِ « أَرْبَعٌ لاَ تُجْزِئُ فِى الأَضَاحِىِّ الْعَوْرَاءُ الْبَینُ عَوَرُهَا وَالْمَرِیضَةُ الْبَینُ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ الْبَینُ ظَلْعُهَا وَالْکَسِیرَةُ الَّتِى لاَ تُنْقِى ». قَالَ فَإِنِّى أَکْرَهُ أَنْ یکُونَ نَقْصٌ فِى الأُذُنِ. قَالَ فَمَا کَرِهْتَ مِنْهُ فَدَعْهُ وَلاَ تُحَرِّمْهُ عَلَى أَحَدٍ.](۲۳)

[ به براء بن عازب(رضی الله عنه) گفتم: حیواناتی را که پیامبر (صلی الله علیه و سلم)برای قربانی کردن دوست نداشت یا از آن نهی میکرد برایمان بگو ،گفت: پیامبر (صلی الله علیه و سلم) با دستش اینگونه اشاره نمود، در حالی که دست من کوتاهتر از دست ایشان است و فرمود: «چهار نوع حیوان برای قربانی جایز نیست:

۱)حیوان کوری که کور بودنش واضح است. ۲)حیوان بیماری که بیماری‌اش آشکار باشد. ۳)حیوان لنگی که لنگی‌اش آشکار باشد. ۴)حیوان عضو شکسته‌ای که بهبود نمی‌یابد.»

عبید میگوید به براء گفتم: من مکروه میدانم که گوش (حیوان قربانی) معیوب و ناقص باشد. براء گفت: هر نقصی را در حیوان ناپسند دیدی آن را رها کن (و از قربانی کردن آن خودداری کن) بدون اینکه آن را بر کس دیگری حرام کنی.]

اموری که قربانی کننده باید در دهه اوّل ذی الحجّه از آنها خودداری کند.

قال رسول الله(صلی الله علیه و سلم): « إِذَا دَخَلَتِ الْعَشْرُ وَأَرَادَ أَحَدُکُمْ أَنْ یضَحِّىَ فَلاَ یمَسَّ مِنْ شَعَرِهِ وَبَشَرِهِ شَیئًا »(۲۴)

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «وقتی دهه‌ی اول ذی الحجّه آغاز شود اگر کسی قصد قربانی را داشت باید تا زمانی که قربانی میکند، از موها و پوست خود چیزی نگیرد.» (موها وناخن‌های خود را کوتاه نکند.)

شخصی که میخواهد قربانی کند، نباید موهای بدن خود را بهر نحو مانند کوتاه کردن و تراشیدن و کندن وغیره بگیرد و این حکم شامل تمامی موهای بدن می شود. همچنین از کوتاه کردن ناخن‌ها یا شکستن آنها خودداری کند. اگر فرد قربانی کننده مرتکب این امور شود، قربانی او درست است؛ امّا از امر خدا و رسول خدا نافرمانی کرده است.

ابن قدامه (رحمه الله) در کتاب المغنی (۱۱/۹۶) میگوید: «اگر این کار را انجام داد (موها وناخن‌ها را گرفت) استغفار کند؛ و اجماع علماء برآن است که هیچ فدیه‌ای بر گردن او نیست، چه عمداً انجام داده باشد و چه سهواً.»

بهترین قربانی

مستحب است که حیوان قربانی، قوچ نر شاخ داری باشد که رنگ آن سفید، و اطراف چشمانش و پاهایش سیاه باشد؛ این بهترین قربانی است که رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) مستحب دانسته و آن را – طبق احادیث صحیح وارد شده- ذبح نموده‌اند.(۲۵)

روش صحیح ذبح کردن

از انس (رضی الله عنه) روایت است که فرمود: « ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) بِکَبْشَینِ أَمْلَحَینِ أَقْرَنَینِ قَالَ وَرَأَیتُهُ یذْبَحُهُمَا بِیدِهِ وَرَأَیتُهُ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا قَالَ وَسَمَّى وَکَبَّرَ.» «رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) را دیدم که دو قوچ شاخ داری که رنگ سیاه و سفید داشتند، با دست خود برای قربانی، ذبح نموده و به هنگام ذبح فرمودند:(بسم الله والله اکبر)» انس (رضی الله عنه) میگوید: «من دیدم که در موقع ذبح پای خود را بر پهلوی گردن آنها گذاشتند و «بسم الله والله اکبر» گفتند.»(۲۶)

همچنین امام مسلم در صحیحش روایت کرده است که همانا رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) به عایشه(رضی الله عنها) فرمودند: (« یا عَائِشَةُ هَلُمِّى الْمُدْیةَ ». ثُمَّ قَالَ « اشْحَذِیهَا بِحَجَرٍ ». فَفَعَلَتْ ثُمَّ أَخَذَهَا وَأَخَذَ الْکَبْشَ فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ ثُمَّ قَالَ « بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنْ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَمِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ». ثُمَّ ضَحَّى بِهِ.) «ای عائشه چاقو را بیاور.» سپس فرمودند: «آن را با سنگ تیز کن.» عایشه (رضی الله عنها) چاقو را تیز کرد. رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) چاقو را برداشتند و قوچ را به پهلو خوابانیدند و ذبح کردند و سپس فرمودند: « بنام الله؛ پروردگار این قربانی را از محمّد وآل محمّد وامّت محمّد بپذیر. » و سپس قربانی کردند.

دو حدیث گذشته نشانگر استحباب بر پهلو خوابانیدن گوسفند در هنگام ذبح هستند. خواباندن گوسفند بر پهلوی چپ و قرار دادن آن بطرف قبله مورد اتّفاق همه علماء است. همچنین این احادیث دلالت بر این دارند که شخص ذبح کننده چاقویش را تیز کند و «بسم الله(۲۷) و الله اکبر» بگوید و به وسیله قطع کردن دو رگ کلفتِ دو طرف گردن، خون قربانی را جاری کند. سپس میگوید: « اللهم تقبل من (فلان) و آل (فلان).» «پروردگارا از این قربانی از (فلانی)و (خانواده فلانی) بپذیر.» و پاهایش را روی کناره گردن حیوان قرار میدهد تا ذبح آسانتر انجام شود.

شیخ ابن عثمین (رحمه الله) میفرماید: «هنگامی که دو رگ کلفت در دو طرف گردن حیوان قطع شد، گوشتِ حیوان حلال گشته است؛ اگر چه حلقوم و نای حیوان قطع نشده باشد. برای اینکه هیچ دلیلی بر لزوم قطع کردن حلقوم و نای نیست.»(۲۸)

و سنّت رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) اینست که ذبح حیوان قربانی در محلّ «مصلی عید» انجام شود.(۲۹)

وکالت دادن در قربانی

گرفتن وکیل و نماینده در سر بریدن حیوان قربانی جایز است،شخص قربانی کننده می تواند شخصی را از طرف خود به عنوان وکیل برای سر بریدن و تقسیم قربانی تعیین کند.(یعنی این کارها را به او محوّل سازد) و این عمل در بین تمامی اهل علم جایز است و هیچ خلافی در آن نیست.

یک نکته مهمّ:

اگر در شکم حیوان قربانی جنینی باشد، حکم آن چیست؟

از ابی سعید (رضی الله عنه) روایت است که فرمود:« سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) عَنِ الْجَنِینِ فَقَالَ « کُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ». وَقَالَ مُسَدَّدٌ قُلْنَا یا رَسُولَ اللَّهِ نَنْحَرُ النَّاقَةَ وَنَذْبَحُ الْبَقَرَةَ وَالشَّاةَ فَنَجِدُ فِى بَطْنِهَا الْجَنِینَ أَنُلْقِیهِ أَمْ نَأْکُلُهُ قَالَ « کُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ فَإِنَّ ذَکَاتَهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ »(۳۰) (از رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) درباره جنین پرسیدم، رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) فرمود: «اگر دوست داشتید آن را بخورید.») و در روایت دیگر (گفتیم: ای رسول خدا همانا ما شتری را نحر یا گاو و گو سفند را ذبح میکنیم و در شکم آنها جنین است؛ آنرا بخوریم یا بیرون بیندازیم؟ فرمود: « اگر خواستید آن را بخورید. همانا ذبح حیوانِ مادر، ذبح جنین هم محسوب میشود.»

چگونگی توزیع گوشت قربانی

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) در ابتدا از ذخیره کردن گوشتهای قربانی بیش از سه روز نهی کرد و سپس آن را جایز دانستند.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « إِنَّمَا نَهَیتُکُمْ مِنْ أَجْلِ الدَّافَّةِ الَّتِى دَفَّتْ فَکُلُوا وَادَّخِرُوا وَتَصَدَّقُوا »(۳۱) «همانا شما را از ذخیره کردن گوشت قربانی بخاطر ورود صحرانشینان فقیر به مدینه نهی کردم،پس (از این به بعد می‌توانید) بخورید و ذخیره کنید و صدقه دهید.»

و در روایتی دیگری: «کلوا و أطعموا وادّخروا» «بخورید و اطعام دهید و ذخیره کنید.» و در روایتی دیگر نزد مسلم، این چنین آمده است: «کلوا و اطعموا واحبسوا و ادّخروا» «بخورید و در راه خدا به نیازمندان بدهید و ذخیره کنید.»

با استناد به این احادیث…

برای خانواده قربانی کننده مستحبّ است که ازگوشت قربانی بخورند و برای خودشان ذخیره کنند و مقداری از آن هدیه بدهند و مقداری از آن به فقرا و نیازمندان صدقه دهند؛ و در شرع هم برای هر کدام از امور بالا ( ذخیره کردن – هدیه دادن – صدقه ) مقدار مشخّصی تعیین نشده است.(یعنی بستگی به خود صاحب قربانی دارد که گوشت آن را چگونه توزیع کند.)

از فروش گوشت قربانی و دادن دستمزد قصّاب از آن نهی شده است.

سیدنا علی (رضی الله عنه) میفرماید:« أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) أَنْ أَقُومَ عَلَى بُدْنِهِ وَأَنْ أَتَصَدَّقَ بِلُحُومِهَا وَجُلُودِهَا وَأَجِلَّتِهَا وَأَنْ لاَ أُعْطِىَ الْجَازِرَ مِنْهَا (شیئاَ). قَالَ « نَحْنُ نُعْطِیهِ مِنْ عِنْدِنَا »(۳۲) «رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) مرا امر نمودند تا کارهای شتر قربانی را انجام دهد و اینکه گوشت و پوست و پشم آن را صدقه دهم و از آن چیزی(دستمزد) به قصاب ندهم.» ومیفرماید: « همانا مزد قصاب را از خود پرداخت میکردیم.»

امام شوکانی(رحمه الله) میفرماید: «از جمله (وأن لا أعطی الجازر منها شیئاً) در این حدیث ممکن است اینگونه برداشت شود که از حیوان قربانی شده بهیچوجه چیزی به قصّاب داده نشود، اما منظور این حدیث، این است که از حیوان قربانی بعنوان دستمزد چیزی به قصّاب داده نشود؛ امّا به غیر از آن (بعنوان صدقه یا هدیه) اشکالی ندارد.»

امام قرطبی(رحمه الله) میفرماید: «با استناد به این حدیث پوست وپشم قربانی فروخته نمیشود؛ چون جزئی از گوشت است و دادن پوست وپشم به قصاب بعنوان دستمزد حکم فروش دارد و اتّفاق همه علماء بر این است که گوشت و پوست و پشم حیوان قربانی فروخته نمیشود و فروش آن ممنو ع است.»(۳۳)

حکم صدقه دادن قیمت حیوان بجای قربانی کردن آن

جایز نیست. از رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) و اصحاب گرامیش روایت نشده است که این کار را انجام داده باشند؛ بلکه همه آنها قربانی میکردند و اگر پرداخت قیمت بجای قربانی بهتر و درست بود، آن را انجام میدادند. و… بهترین هدایتها و راهها، هدایت و راه رسول الله (صلی الله علیه و سلم) است.

حکم انتقال گوشت قربانی وذبح آن خارج از شهر قربانی کننده چیست ؟

هیچ دلیلی بر ممنوعیت انتقال گوشت قربانی و ذبح آن خارج از شهر قربانی کننده از رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) وارد نشده است. و همانطورکه میدانید اکثر مردم در شهر خودشان قربانی میکنند و اگر برخی خارج از شهر خود قربانی کنند، بیم از بین رفتن این عبادت و شعار الهی وجود ندارد.

امام شافعی(رحمه الله) میفرماید: «خوردن گوشت قربانی مستحب و اطعام دادن آن (به دیگران) واجب است.» معلوم است هرگاه مستحبّات با واجبات و مصالح بزرگتر تعارض پیدا کند، همانا جایز است برای رسیدن به مصالح بزرگتر، مستحبّات را ترک کرد و این مسئله نزد اهل علم معروف ومشهور است.

و بدان که همانا بزرگترین هدف دین اسلام از قربانی، اطعام وغذا دادن (به فقرا) است؛ و نهی رسول الله (صلی الله علیه و سلم) از ذخیره کردن قربانی بیش از سه روز به سبب فقر ونیازمندی دیگران دلیلی بر همین امر مهمّ است؛ و هنگامی که فقر برطرف شد، نهی از ذخیره کردن بیش از سه روز نیز برطرف شد. مطمئناً با کمک (و فرستادن گوشت قربانی) به شهرها و روستاهای آسیب‌دیده از زلزله و سیل و طوفان، بیشتر مقصد دین محقّق میشود.

حکم مسلمانی که توانایی قربانی ندارد

رسول الله (صلی الله علیه و سلم)از طرف آن عدّه از امّتش که توانایی و استطاعت ندارند، قربانی نموده‌اند؛ تا آنها هم از اجر و ثواب قربانی بی‌نصیب نمانند.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) در هنگام ذبح یکی از قوچ‌ها فرمودند: « بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَکْبَرُ هَذَا عَنِّى وَعَمَّنْ لَمْ یضَحِّ مِنْ أُمَّتِى»(۳۴) «بسم الله و الله اکبر. پروردگارا ! این از طرف من و هرکس از امّتم که قربانی نکرده است.»

خواننده عزیز…

در ادامه توجه شما را جلب می‌کنم به برخی از سؤالاتی که در این باره از عدّه‌ای از علماء و مشایخ پرسیده شده و ایشان جواب داده‌اند.

سوال اوّل

من و همسرم بهمراه پدرم در یک خانه زندگی می‌کنیم، اگر یک قربانی را در روز عید قربان انجام دهم، آیا برای همه ما کافیست؟

ج: همانطوریکه ذکر کردی، قربانی کردن یک حیوان برای انجام دادن سنّت برای شما و پدرت و هسرت و همسر پدرت و اهل خانواده کافی می باشد.

سؤال دوّم

چند روز بعد از عید میتوان قربانی کرد؟

ج: روزهای قربانی ۴ روز است. روز عید (دهم ذی الحجّه) و سه روز بعد از آن و با غروب روز چهارم وقت قربانی تمام می‌شود.

سؤال سوّم

دارای دو خانواده(همسر) هستم، که هر کدام آنها در خانه‌ای مستقل زندگی می‌کنند، آیا یک قربانی برای هر دو کافیست؟

ج: یک قربانی برای شما کافیست، در صورتیکه صاحب خانه یکی باشد. اگر در هر خانه یک قربانی بطور جداگانه انجام دهی، بهتر است.

سؤال چهارم

آیا شکستن استخوانها و شاخ حیوان قربانی بعد از ذبح جایز است؟

ج: شکستن استخوانها و شاخ‌های حیوان قربانی بعد از ذبح اشکالی ندارد.

سؤال پنجم

آیا جایز است حیوانی که قیمت آن هنوز پرداخت نشده است، ذبح کرد و بعد از مدّتی قیمت آن را پرداخت کرد؟

ذبح کردن آن جایز است. اگرچه پرداخت قیمت آن تا بعد از ذبح به تأخیر بیفتد.

سؤال ششم

برّه‌ای که دُمِ آن از کوچکی قطع شده است، به قصد اینکه بیشتر چاق شود، آیا برای قربانی وعقیقه جایز است؟

ج: قربانی کردن حیوانی که دم آن قطع شده جایز نیست، نه در قربانی نه در عقیقه. امّا اگر از ابتدا دم نداشته باشد، اشکالی ندارد. حکم آن مانند شاخ شکسته و حیوانی که اصلاً شاخ ندارد و حیوانی که گوش آن کوچک یا بدون گوش است، میباشد و حکم تمامی آنها جایز میباشد.

سؤال هفتم

اگر مرد خانه فریضه حجّ را انجام داد وقربانی کرد آیا این قربانی برای خودش و خانوده‌اش که در وطنش هستند، کافیست؟

ج: این قربانی برای خودش کافی می باشد و برای خانواده‌اش قربانی دیگری لازم می‌باشد. امّا اگر همسر ندارد یا اینکه همسر و خانواده‌اش با او در حجّ هستند، این قربانی کافی می‌باشد.

سؤال هشتم

چه کسانی مستحقّ گوشت قربانی هستند؟

ج: صاحب قربانی میتواند برای استفاده خود و خانواده از آن بردارند و سپس به فقرا جهت رفع نیاز روز عید و به اقارب جهت ارتباط خویشاوندی (صله رحم) و به همسایگان و دوستان جهت محکم کردن اخوّت و برادری، بدهند. بهتر است که گوشتها را در همان روز اوّل عید توزیع نماید تا بدینوسیله دل فقرا و دوستان و خویشاوندان را شاد نماید.

سؤال نهم

آیا دادن گوشت قربانی به کافر جایز است؟

ج: بله جایز است.

سؤال دهم

طبق حدیث « من أراد أن یضحی… فلا یأخذ من شعره و لا بشرته و لا اظافره…»کسی که می‌خواهد قربانی کند، نباید مو و ناخن خود را بگیرد، آیا این شامل خانواده او هم میشود؟

ج: این نهی فقط خاص کسی است که قربانی می کند. امّا بر خانواده او لازم نیست. بنابر اصل بر آن جواز است و هیچ دلیلی بر خلاف اصل نیست.

سؤال یازدهم

آیا دادن شکمبه و پوست و دست و پای حیوان به قصّاب جایز است؟

ج: اگر به عنوان دستمزد نباشد، اشکالی ندارد. در صورتی که فقیری مستحقّ‌تر از او هست به آن فقیر داده میشود.

سؤال دوازدهم

آیا برای مرده هم قربانی انجام می‌شود؟

ج: قربانی فقط برای زنده‌ها سنّت است ، و برای مرده سنّت نیست. و رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) برای مرده‌ها قربانی نکرده است. و بدین خاطر این امر مشروعیت ندارد.

*این مطلب، ترجمه کتابچه “احکام الأضحیه” نوشته شیخ محمّد العبیدلی می‌باشد.*

شیخ موسی بازماندگان

قال رسول الله صلی الله علیه وسلم :(من کان له سعة ولم یضح فلا یقربن مصلانا)

«کسیکه توانایی قربانی داشته باشد وقربانی نکند به مصلای مانزدیک نشود.» [ابن ماجه/ حدیث حسن رقم ۳۱۲۳]

قربانی: حیوانی که در روز عید و ایام تشریق به قصد تقرب و نزدیکی به خدا ذبح می‎شود.

۱٫ بهتر است شخصی که می‎خواهد قربانی کند از اول ماه ذی الحجه تا هنگام قربانی کردن موی سر وموهای زاید بدن و ناخن هایش را کوتاه نکند.

ام سلمه رضی الله عنها همسر پیامبر صلی الله علیه وسلم می‎گویدکه پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «کسی که ذبحی دارد و می‎خواهد قربانی کند هنگامی که هلال ذی الحجه دیده شد مو و ناخن هایش را کوتاه نکند تا اینکه قربانی کند.» (صحیح مسلم رقم ۱۹۷۷ )

۲٫ شرایطی که درقربانی کردن باید رعایت شود:

الف) حیوان قربانی باید شتر،گاو،گوسفند و یا بز باشد.

ب) سن حیوان قربانی.

گوسفند یک سال، بز دو سال تمام،گاو دو سال تمام و شتر پنج سال تمام داشته باشد(امام نووی درمجموع (۸/۳۶۵) قول دومی از علما نقل نموده است: برای گوسفند سن شش ماه کامل و برای بز یک سال کامل کافی می‎باشد.)

ج) حیوان قربانی، عیب و نقصی نداشته باشد.

پیامبر صلی الله علیه وسلم درحدیثی چهار عیب را برای قربانی برشمردند که عبارتند از: کوری واضح، بیماری آشکار، لنگی نمایان و لاغری که چربی یا مغزِ استخوان ندارد.(حدیث صحیح/جامع ترمذی رقم ۱۴۹۷)

و علما عیوبی همانند و یا بدتر از آن را بر این حدیث قیاس می‎گیرند.

۳٫ صفات قربانی

الف) حیوان قربانی، رنگ آن سفید یا روشن یا آمیخته‎ای از دو رنگ سیاه و سفید باشد و در صورت نبود می‎توان حیوانی تیره رنگ یا سیاه ، ذبح نمود.(حدیث حسن / مسند احمد رقم ۹۳۹۳ )

پیامبر صلی الله علیه وسلم دو گوسفند شاخ‎دار سفید آمیخته با سیاه را قربانی می‎نمودند. (صحیح بخاری رقم۵۵۶۵ )

ب)چاق بودن قربانی

ابی امامه بن سهل رضی الله عنه می‎گوید: ما و باقی مسلمین در مدینه گوسفندانمان را برای قربانی چاق می‎کردیم.

(صحیح بخاری رقم۵۵۵۳)

ج) یک گوسفند و یا یک بز برای یک فرد و خانواده‎اش و شتر ‎یاگاو برای هفت نفر و خانواده‎هایشان می‎باشد .

تذکر : فرد می‎تواند خانواده خود را در قربانی شریک کند .

ابو ایوب انصاری رضی الله عنه می‎گوید : در زمان پیامبر صلی الله علیه وسلم هر فرد یک گوسفند را برای خود و خانواده اش قربانی می‎کرد. (حدیث صحیح/ سنن ابن ماجه رقم۳۱۴۷ )

جابر بن عبد الله رضی الله عنه می‎گوید : ما همراه پیامبر صلی الله علیه وسلم مراسم حج انجام می‎دادیم و شتر را برای هفت نفر وگاو را نیز برای هفت نفر ذبح کردیم. (صحیح مسلم رقم ۱۳۱۸)

ملاحظات

الف) وقت قربانی بعد از نماز عید است.

جُنْدَب الْبَجَلِی رضی الله عنه می‎گوید: من روز عید اضحی همراه پیامبر صلی الله علیه وسلم نماز خواندم و پیامبر صلی الله علیه وسلم بعد از نماز خطبه‎ای خوانده، سپس فرمودند: کسی که قبل از نماز، قربانی نموده بجای آن دوباره قربانی کند و کسی که قربانی نکرده با نام خدا قربانی کند. (صحیح مسلم رقم ۱۹۶۰)

ب) پایان وقت قربانی، غروب روز سوم از ایام تشریق ( روز ۱۳ ذی الحجه ) است.

ج) انس رضی الله عنه روایت می‎کند که پیامبر صلی الله علیه وسلم هنگام ذبح قربانی می‎فرمودند:« بِاسْمِ اللهِ، وَ الله‏ُ اَکبَر». (صحیح مسلم / ۱۹۶۶ )

د) شخص قربانی کننده از قربانی خودش بخورد( و می‎تواند برای خودش ذخیره کند) و بعد از آن صدقه دهد.

{فَکلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیر} (حج/ ۲۸)

پس خودتان از آن(قربانی) بخورید وبه بینوایان مستمند نیز بدهید.

پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: بخورید و به دیگران صدقه دهید و ذخیره نمایید.(صحیح مسلم رقم ۱۹۷۳)

به همین دلیل بسیاری از علما مستحب می‎دانند که قربانی به سه قسمت تقسیم می‎شود:

یک قسمت برای خوردن، و یک قسمت برای هدیه دادن (به اقوام و دوستان) و یک قسمت برای صدقه دادن (به فقرا و مستمندان). (عمده السالک)

هـ) شخص قربانی کننده اجازه‎ی فروختن پوست و یا گوشت قربانی را ندارد و همچنین نمی‎تواند دستمزد قصاب را از قربانی بپردازد.

از علی رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله صلی الله علیه وسلم به من امر فرمودند: که شتر را قربانی کنم و از گوشت و پوست آن صدقه کنم و چیزی از حیوان قربانی شده (به عنوان دستمزد) به قصاب ندهم و فرمودند: ما دستمزدش(قصاب) را از نزد خودمان می‎دهیم.(صحیح بخاری ۳/ ۱۷۱۸ – صحیح مسلم رقم ۱۳۱۷)

ی) قربانی کردن بهتر از صدقه دادن قیمت قربانی است؛ زیرا قربانی کردن و ریختن خون حیوان در راه خدا از شعائر دینی و سبب تقرب به خدا می‎باشد. { قُل‎‏‎‎ْ إِنَّ صَلاَتِی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَمَاتِی ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِین} (انعام/۱۶۲)

بگو نماز، حج، قربانی، زیستن و مردن من از آنِ خداست که پروردگار جهانیان است.

و «پیامبر صلی الله علیه وسلم با دستان مبارک خویش قربانی می‎نمودند» و هرگز اتفاق نیفتاد که ایشان یا صحابه قیمت قربانی را صدقه دهند.(صحیح بخاری رقم ۵۵۵۸)

«تَقَبَّلَ اللهُ ضَحَایاکم»