مسجد نبوی شریف: جمعه 15 ذوالحجة 1432 برابر با 20 آبان 1390

خطبهٔ اول:

سپاس مخصوص خداوند است برای نعمت اسلام، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و پاداشاه داناست و گواهی می‌دهم که پیامبر ما محمد، بنده و فرستادهٔ اوست؛ بهترین درودها و سلام‌های خداوند بر او باد.

اما بعد، ای مسلمانان: خود و شما را به تقوای الله سفارش می‌کنم که تقوای او سبب رستگاری در دنیا و آخرت است.

ای مسلمانان، حجاج بیت الله:

پایان رساندن مناسک حج با سلامت و عافیت و این آسودگی خاطر بر شما مبارک باد؛ خداوند این نعمت‌ها را برای همهٔ مومنان کامل گرداند و سختی‌ها و مصیبت‌ها را از آنان دور سازد، خداوند حجتان را مبرور و سعیتان را مشکور و گناهانتان را مغفور گرداند.

اما بعد، ای بندگان خداوند:

خداوند به واسطهٔ حج مبرور گناهان را بخشیده و درجات انسان را افزون می‌گرداند و انسان را به بهشت وارد می‌سازد، اما این حج مبرور نشانه‌هایی دارد که با آنها شناخته می‌شود و اهل علم با جستجو در کتاب و سنت برخی از آنها را ذکر نموده‌اند:

نخستین نشانه‌های حج مبرور این است که بنده ـ پس از حج ـ بر طاعت خداوند ـ جل و علا ـ استقامت گزیده و به آخرت راغب شود و در انجام اعمال نیک کمر همت ببندد و تا زنده است بر طاعت خداوند پایبند بماند چنانکه خداوند متعال فرموده است:

{ وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ} [حجر: 99]

(و تا هنگام رسیدن مرگ به عبادت پروردگارت بپرداز)

آری از مهم‌ترین نشانه‌های قبولی طاعات ـ از جمله حج ـ استقامت و پایداری همیشگی بر نیکی و تقوا است و خداوند متعال خطاب به کسی که گناهان گذشته و آینده‌اش آمرزیده شده است و همینطور امت وی می‌فرماید:

{ فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ} [هود: 112]

(پس آن طور که دستور یافته‌ای پایداری پیشه کن و [همچنین] کسانی که همراه تو‌اند و از حد به در نروید که او به آنچه می‌کنید بینا است)

{ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ} [فصلت: 6]

(پس به سوی او استقامت ورزید و از او آمرزش بخواهید و وای بر مشرکان)

مردی نزد رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ آمد و گفت: ای رسول خداوند! برای من در اسلام سخنی بگو که پس از تو از کسی دیگر نپرسم. فرمود: «بگو به الله ایمان آوردم، سپس پایداری کن».

ای مسلمانان:

این استقامتی است که کمال فروتنی در برابر خداوند و کمال محبت او را به همراه صبر بر انجام دستورات و دوری از محرمات، و صبر بر تقدیر و پیروی از زیبایی‌های اخلاق و صفات والا، در خود دارد.

مردی نزد حسن بصری آمد و گفت: پاداش حج مبرور، آمرزش و مغفرت خداوند است. حسن بصری به او گفت: «اما نشانه‌های آن این است که به کارهای بد گذشتهٔ خود باز نگردد».

ابن رجب حنبلی و دیگران نقل کرده‌اند که مردی به حج رفت و سپس شبی با قوم خود در مکه ماند، پس نفسش وی را به انجام گناهی فرا خواند. اینجا بود که هاتفی را شنید که می‌گوید: «ای تو! مگر حج نکرده‌ای؟!» و خداوند این را سببی برای عصمت و دوری او از آن گناه قرارداد.

ای مسلمانان:

گرچه حج از چنین اجر و پاداش عظیمی برخوردار است اما باید این را دانست که بزرگترین هدفی که انسان باید در این دنیا به آن بپردازد محقق ساختن ایمان به خداوند عزوجل است.

از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پرسیده شد که کدام کارها بهتر است؟ فرمود: «ایمان به خداوند، سپس جهاد در راه خدا و سپس حج مبرور» [به روایت بخاری و مسلم]

ایمان به خداوند متعال همان هدفی است که انسان برای آن آفریده شده است:

{ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ} [ذاریات: 56]

(و جن و انس را جز برای این نیافریده‌ام که مرا عبادت کنند)

این ایمانی است که محقق گرداندن توحید یعنی یکی ساختن خداوند در عبادت و ترس و امید و انابت و توکل و دعا را در خود دارد. مومن صادق کسی است که جز الله را عبادت نمی‌کند و جز الله را فرا نمی‌خواند و جز از او چیزی نمی‌خواهد. او دوری از زیان و به دست آوردن سود را جز از خداوند نمی‌خواهد، زیرا خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ} [یونس: 106]

(و به جای الله کسی را که نه سود و نه زیانی برای تو ندارد به دعا مخوان که اگر چنین کردی بی‌تردید از ستمگران خواهی بود)

و آیات در این باب بسیار است.

رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در حدیثی که ابن مسعود از ایشان روایت نموده است می‌فرماید: «هر که بمیرد در حالی که جز خداوند شریکی را فرا می‌خواند به آتش داخل می‌شود» [به روایت بخاری]

و جابر ـ رضی الله عنه ـ از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روایت می‌کند که ایشان فرمودند: «هر که در حالی به ملاقات خداوند برود که چیزی را برای او شریک نیاورده است به بهشت وارد می‌شود و هر که در حالی به ملاقات او رود که چیزی را برای او شریک آورده است به آتش داخل می‌شود» [به روایت مسلم]

و همینطور ایمان به رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ با طاعت او در آنجام امر نموده است و دوری از آنچه نهی نموده و اینکه عبادت خداوند را انجام ندهد جز به همان روشی رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ با سخن یا عمل یا تقریر خود مشروع گردانده است.

و اما بزرگترین مجاهدت و تلاش در راه خداوند، جهاد با نفس بر طاعت خدا و رسول اوست، زیرا امام احمد و ترمذی با سندی حسن و صحیح از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت کرده‌اند که: «مجاهد آن است که با نفس خود در راه خداوند جهاد نماید».

مردی نزد یکی از بزرگان صحابه آمد و گفت: من می‌خواهم به نبرد روم. او گفت: «نخست به نبرد نفس خود برو و آن را فتح کن، و شایسته است در راه خداوند با نفس خود به جهاد بپردازی».

آری؛ از بزرگترین جهادها این است که انسان با نفس خود بر انجام دستورات خداوندی جهاد کند، از جمله: محافظت بر نمازهای فرض به طوری که هیچ چیز او را از نماز فرض باز ندارد و مشغول نسازد مگر عذری موجه.

از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در روایتی که امام مسلم نیشابوری تخریج نموده است، آمده که فرمودند: «آیا شما را به چیزی راهنمایی نکنم که خداوند به واسطهٔ آن گناهان را پاک نموده و درجات انسان را بلند می‌گرداند؟ کامل ساختن وضو در سختی‌ها، و انتظار نمازی پس از نمازی دیگر، و بسیار گام برداشتن به سوی مساجد، که این است جهاد، این است جهاد، این است جهاد».

و از بزرگترین انواع جهاد با نفس این است که انسان دست و زبان و همهٔ اعضای خود را از آزار رساندن به برادران مومن خود باز دارد، زیرا از بزرگترین چیزهایی که باعث از بین رفتن نیکی‌ها می‌شود زیر پا گذاشتن حقوق مخلوقات خداوند است. و پیامبر ما ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در حدیث صحیحی که از وی روایت شده است می‌فرماید: «مهاجر کسی است که آنچه را خداوند نهی نموده است ترک گوید، و مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند».

رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ما را نسبت به ورشکستگی و فقر حقیقی هشدار داده و فرموده است: «آیا می‌دانید بی‌چیز کیست؟» صحابه گفتند: نزد ما بی‌چیز و فقیر کسی است که درهم و دیناری ندارد. فرمود: «مفلس و بی‌چیز کسی است که روز قیامت می‌آید در حالی که این را ناسزا گفته است و این را زده است و مال این را برداشته است، پس این یکی از نیکی‌هایش برمی‌دارد، واین یکی از نیکی‌هایش برمی‌دارد و هنگامی که نیکی‌هایش به پایان رسید از بدی‌های آنان برمی‌دارند و بر دوش او می‌گذارند و در پایان به آتش انداخته می‌شود».

ای مسلمانان:

همچنین از جملهٔ جهاد با نفس این است که انسان دارای همتی بلند و نفسی والا و علاقمند به انجام کارهای نیک باشد، زیرا صحابهٔ پیامبر ما ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ هنگامی که این سخن خداوند متعال را شنیدند که می‌فرماید: {به سوی انجام نیکی‌ها از یکدیگر سبقت گیرید} [بقره: 148] و {به سوی آمرزشی از سوی پروردگارتان بر یکدیگر سبقت گیرید} [حدید: 21] هر کدام از آن‌ها تلاش نمود تا از دیگری در انجام نیکی‌ها پیشی گیرد.

عمر بن خطاب ـ رضی الله عنه ـ می‌گوید: «به سوی هیچ کار نیکی مسابقه ندادیم مگر آنکه ابوبکر در انجام آن بر ما سبقت گرفت».

و رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «حسودی نیست مگر بر دو شخص: شخصی که خداوند به او مالی عطا کرده است و او در پنهان و آشکار از آن انفاق می‌کند، و شخصی که خداوند به او [علم] قرآن داده است و او شب و روز آن را می‌خواند و به دیگران یاد می‌دهد».

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

{ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ} [فصلت: 30]

(آنان که گفتند پروردگار ما الله است سپس استقامت ورزیدند، فرشتگان بر آنان نازل می‌شوند که نترسید و غمگین نباشید و شما را به بهشتی بشارت باد که به آن وعده داده شده بودید)

خداوند برای من و شما در قرآن بزرگ برکت دهد و با آیات و رهنمون‌های آن سود رسانَد، این سخن را گفته و برای خود و شما و دیگر مسلمانان از الله آمرزش می‌خواهم، پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.

خطبهٔ دوم:

ستایش مخصوص الله پروردگار جهانیان است، او که رحمان و رحیم است و مالک روز جزا است. و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و معبود پیشینیان و پسینیان است، و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بندهٔ خداوند و پیامبر اوست، بهترین درود و سلام تا قیامت بر او باد.

اما بعد، ای مردم، خود و شما را به تقوای الله سفارش می‌کنم زیرا این، سفارش خداوند برای پیشینیان و پسینیان است.

عباد الله:

ختام و پایان همهٔ کارهای نیک، استغفار و درخواست آمرزش از خداوند است، از جمله حج زیرا خداوند متعال دربارهٔ آن فرموده است:

{ ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [بقره: 199]

(سپس از از همانجا که مردم روانه می‌شوند شما نیز روانه شوید و از الله آمرزش بخواهید که همانا الله بسیار آمرزنده و مهربان است)

منظور استغفاری است که با قلب و زبان و به همراه توبهٔ نصوح باشد، و گرنه کسی که با زبان خود آمرزش بخواهد و قلبش به گناهان بسته باشد و باز به گناهان برگردد این ترس بر او می‌رود که درِ قبول و اجابت بر او بسته شده باشد.

خداوند جل و علا هنگامی که احکام حج را یاد می‌کند در آخرین آیهٔ مربوط به احکام حج در سورهٔ بقره سفارشی بس عظیم دارد و آن تقوای خداوند در پنهان و آشکار و در همه حال و در همهٔ سخنان و کردارها است:

{ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ} [بقره: 203]

(و پروای الله را داشته باشید و بدانید که شما به سوی او برانگیخته خواهید شد)

سپس بدانید که خداوند عزوجل شما ما را به امری بزرگ فرمان داده است که همانا درود و سلام بر پیامبر بزرگوار اوست.

خداوند بر پیامبر و سرور ما محمد درود و سلام و برکت و نعمت ارزانی دار و از چهار خلیفهٔ راشد وی: ابوبکر و عمر و عثمان و علی، و از دیگر اهل بیت و یاران او و همهٔ کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند راضی و خشنود باش.

خداوند بر بندگان مومنان لطف ارزانی دار، خداوند رحمتی از رحمت‌هایت را بر آنان نازل گردان، که آنان را از جز تو بی‌نیاز گرداند و اوضاع آنان را به صلاح آورد، ای دارای جلال و بزرگواری.

خداوند مسلمانان را در هر جایی که هستند حفظ نما، خداوندا مسلمانان را در هر جایی که هستند حفظ نما، خداوندا آن‌ها را در شام و یمن حفظ نما، خداوندا آنان را در شام و یمن و در دیگر سرزمین‌ها حفظ نما.

خداوندا اوضاع و احوال برادران ما را در مصر و تونس و لیبی سامان بخش و زندگی پاک را نصیب آنان گردان و آنان را بر حق و بر نیکی و تقوا یکی گردان، ای دارای جلال و بزرگواری.

خداوندا مسلمانان را شامل رحمت خود گردان، خداوند آنان را بیامرز، خداوندا ما و آنان را مورد آمرزش خود قرار ده، خداوندا ما و آنان را مورد آمرزش خود قرار ده.

خداوندا مردان و زنان مسلمان، مردان و زنان مومن را مورد مغفرت خود قرار ده.

خداوندا در میان ما هیچ بدبخت و محرومی قرار مده، خداوندا در میان ما هیچ بدبخت و محرومی قرار مده، خداوندا ما را از اهل رستگاری و سعادت بگردان، خداوندا ما را از اهل رستگاری و موفقیت و خوشبختی بگردان، ای حی و ای قیوم.

خداوندا بیماران ما و دیگر بیماران مسلمانان را شفا ده، خداوندا بیماران ما و دیگر بیماران مسلمانان را شفا ده، خداوند حجاج بیت الله را سالم و غنیمت‌یافته، و در حالی که توبه نصیبشان گردیده است به سرزمین‌هایشان بازگردان، ای دارای جلال و بزرگواری.

خداوندا با راه و روش و راهنمایی قرآن ما را سودمند گردان، خداوندا ما را با راه و روش و سنت سرور فرزندان عدنان سود رسان.

خداوندا تو بی‌نیازی و ما نیازمند، خداوندا باران را بر ما نازل گردان، خداوندا باران را بر ما نازل گردان، خداوندا باران را بر ما نازل گردان، خداوندا ما را باران ده ای زنده و ای پایدار.

بندگان خداوند، خداوندا را بسیار یاد کنید و صبحگاه و شام‌گاهاو را تسبیح گویید، و آخرْ سخن اینکه: الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه 13 ذوالحجه 1431 برابر با 28 آبان 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش مخصوص الله است, او که آفرید، و صاحب عزت است و صاحب مُلک… کوه‌های محکم و انسیان و جنیان و فرشتگان در برابر عظمت او خاشعند. زمین را در عین گِرد بودن صاف قرار داد و آسمان را سقف آن گرداند، پس چه زیباست زمین او و چه زیباست سقف آن. او را ثنا و سپاس می‌گویم تا هنگامی که کشتی‌ها در دریاها رفت و آمد می‌کنند و فَلَک در گردش است، و از او آمرزش می‌خواهم، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنهاست و بی‌شریک و پادشاه پادشاهان است.

خداوندا تو را لبیک می‌گویم… تو را لبیک می‌گویم که شریکی نداری و حمد و نعمت تنها از آن توست. هیچ بنده‌ای که به تو امید بست ناامید نگردید و تو در هر حال یاور اویی…

و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر او، و بهترین انسانی است که نماز گزارد و زکات داد و روزه گرفت… درود و سلام و برکات خداوند بر او و بر اهل بیت و اصحاب وی باد.

اما بعد، ای مسلمانان، ای حجاج بیت الله الحرام:

تقوای الله را پیشه سازید و او را اطاعت کنید و امرش را بزرگ دارید و مرتکب معصیت او نشوید، که به زودی گفته می‌شود: “فلانی هم رفت! آه و حسرت برای بدی‌هایی که پیش فرستاد و برای خوبی‌هایی که از دست داد…”

{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ } [حشر: 18]

(ای کسانی که ایمان آورده‌اید تقوای الله را پیشه سازید و هر کس ببیند که برای فردا چه پیش فرستاده است و تقوای الله را پیشه سازید که همانا الله به آنچه می‌کنید آگاه است.)

شمایی که از عرفات رهسپار مزدلفه شدید و شب را در مِنی گذراندید و رمی جمرات را انجام دادید… شمایی که میان زمزم و مقام ابراهیم سیاحت نمودید، اینجا نزولگاه آیات قرآن است و این‌ها نشانه‌های توحیدند، و همینجا بود که شریعت‌ها ختم گردیدند، و خداوند این دین را برای ما پسندید. شما میان این جایگاه‌ها سیر نمودید، این‌ها آثار پیامبران است و اینجا رَحِم امت است که صحابه و فاتحان را به دنیا آورد.

اینجا خواستگاه توحید است و اینجاست که شرک نابود گردید و چندگانه پرستی باطل اعلام شد.

ای حاجیان:

شما هم اکنون و در این زمان بر زمینی ایستاده‌اید که مرکز پیدایش امت است، محل به وجود آمدن امت مسلمانان و عقیده‌ی اسلامی و شریعت. امتی که عاقبت آن به سوی نیکی است و عظمت آن فراتر از عظمت همه‌ی امت‌های دیگر است. اکنون شمایی که قرن‌ها و دوران‌ها با دوران پیدایش امت فاصله دارید، اگر می‌خواهید باری دیگر آن دوره را باز گردانده و دوباره به آن راه برگردید، این است آن راهی که باید بپیمایید.

از این مشاعر مقدس درس گیرید و عوامل نهضت و رستاخیز را از شعیره‌ی حج برگیرید که این توقفی است برای تفکر و تامل در پایان موسم حج.

ای مومنان:

امت اسلامی از یک قرنِ گذشته تا کنون، از هنگامی که در امور دنیا رو به قهقرا و عقب‌گرد نهاد و اجزای آن از هم گسیخته گردید، همیشه افراد آن در رویای وحدت دوباره‌ی آن از نظر جغرافیایی بوده‌اند و اینگونه گمان کرده‌اند که این، تنها راه باز پس گرفتن عظمت گذشته است. در راه این رویا شعرها سروده شده و کتاب‌ها تالیف گردیده و مقالات بسیاری نگاشته شده است و هنوز هم اندیشمندان و نویسندگان با این رویا به خواب رفته و بیدار می‌شوند.

اما متاسفانه در ذهن بسیاری از آنان داروی شفابخشی که امام دارالهجره، امام مالک ـ رحمه الله ـ برای این درد پیچیده است، جایگاهی ندارد. آنجا که می‌فرماید: «آخرِ این امت رو به صلاح نمی‌رود مگر با همان چیزی که اول آن را اصلاح نمود».

در میان داروهای این مصلحان این نکته مورد توجه قرار نگرفته است که آنکه عظمت را به این امت ارزانی داشت و آنان را والا گرداند یعنی رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پیش از آنکه امت را متحد گرداند عقاید آنان را یکی گرداند و در واقع وحدت امت در پی وحدت عقیده به دست آمد.

اگر حق، مسلمانان را یکی نگرداند، بی تردید باطل آن‌ها را از هم جدا خواهد ساخت. اگر عبادت خداوند رحمان آن‌ها را یکپارچه نسازد، بندگی شیطان آنان را پراکنده خواهد ساخت، و اگر بر کلمه‌ی توحید متحد نشوند در سردرگمی خواهند ماند. اما اکنون مسلمانان کجایند و عقیده‌شان کجا؟

مسلمان نخستین هنگامی که این سخن خداوند متعال را می‌شنید که: {همانا مساجد از آن الله است پس به همراه الله کسی را فرا مخوانید} [جن: 18] این سخن خداوند متعال میان آن‌ها و همه‌ی خلق فاصله می‌انداخت و اگر همه‌ی مصیبت‌ها به وی روی می‌آورد هیچ بنده‌ای را از زخم خود آگاه نمی‌کرد و درد خود را جز برای خداوند بازگو نمی‌نمود.

او سخن خداوند متعال را می‌شنید که می‌فرماید: {اگر بندگانت از تو درباره‌ی من پرسیدند پس [بگو] که من نزدیکم [و] دعای دعا کننده را هنگامی که مرا فرا می‌خواند استجابت می‌کنم. پس مرا استجابت کنند و به من ایمان بیاورند؛ باشد که راه یابند} [بقره: 186]

و اینچنین، هرگونه وساطتی را میان خود و پروردگارش نفی کرده و به طور مستقیم با خداوند خود ارتباط برقرار می‌کرد.

ای مسلمانان:

خداوند هیچ نعمتی را کامل‌تر و وسیع‌تر از اینکه مسلمان هستی به تو عطا نکرده است. این اسلام و این ایمان مبارکت باد زیرا که خداوند در زمانه‌ای که بسیاری، راهِ گمراهی رفته‌اند تو را هدایت نموده است. خداوندِ تو الله است و امامت، رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ ، و شریعتت وحی خداوندی، و موعودت بهشت اوست. دینت آسان است و نمازت اجر و پاداش، و قرائتت نور، و زکاتت پاک کننده، و حجت سبب مغفر،ت و روزه‌ات نیز برای خداوند است که پاداش آن حدی ندارد.

وضوی تو پاک کننده‌ی گناهان است و حتی تبسمی که در چهره‌ی برادرت می‌کنی برایت صدقه به حساب می‌آید. نیکی برایت ده برابر به حساب می‌آید و گناهت تنها یکی نوشته می‌شود، و نیکی‌ها باعث از بین رفتن بدی‌هایت می‌شود. کارهایت اندک است و پاداشت بسیار، پس قدر این دین را بدان و به آن چنگ بزن که بسیاری از مردم برخی از احکام آن را نادیده گرفته‌اند و برخی دیگر آن را کامل نمی‌دانند، هر چند خداوند آن را کامل دانسته و در آیات سوره‌ی مائده برای تکمیل این دین بر مردم منت نهاده است. چنین کسانی این سخن خداوند را رد کرده و فضل و منت او را نپذیرفته‌اند.

ای مسلمانان:

شریعت خداوند، رحمت است. اوامر آن آسان است، هر چند که بسیار باشد. آنچه در آن تشریع گردیده دریایی است که ساحل دارد. پس به سنت پایبند باشید و به آن اکتفا کنید و تنها پایبند به مشروع باشید که برایتان کافی است و از بدعت برحذر باشید که هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی در آتش است. آنچه را خداوند اجازه نداده است در دین وارد نکنید و از نظر شخصی در امر دین دوری کنید که این دین، دینِ پیشینیانی بهتر از شما نیز بوده است اما آنان نه چیزی به آن افزودند و نه اضافه کردند.

خطر بدعت گذاری در دین آنگاه خود را نشان می‌دهد که چهره‌ی اسلامی که محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ برای ما آورد را آنگونه تغییر می‌دهد که در گذر زمان به مانند ادیان اهل کتاب خواهد شد، که آنان، آن را چنان تغییر دادند که خداوند آن را منسوخ گرداند. اینچنین، چهره‌ی دین روز به روز و کم کم تغییر نموده و مردم به دینی پایبند خواهند شد که پیامبرمان، محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ آن را نیاورده، و نه ابوبکر و عمر چنین دینی را خواهند شناخت و نه دیگر صحابه‌ی اهل هدایت.

شخصی از سوی خود چیزی را مستحب می‌گرداند و دیگری بر اساس نظر خود شعیره‌ای به آن می‌افزاید، و دیگری رفتاری را می‌پسندد و به آن رنگ دین می‌دهد و دیگران نیز عبادتی به آن می‌افزایند، و ما در برابر اسلامی قرار خواهیم گرفت که تنها اسمش اسلام است و نه رسمش. دینی که از آسمان نیامده بلکه از عقل و دلخواه مردم برخواسته است!

پس ای بندگان خداوند، به اصل و اساس دینتان و اول و آخر آن پایبند باشید که همانا: شهادت دادن به یگانگی الله در عبادت و پیامبری محمد، ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ است. معنای آن را بدانید و آن، و اهلش را دوست بدارید و آنان را برادران و خواهران خود بدانید، هر چند از شما دور باشند.

پس ای مسلمانان، بر توحید و بر سنت پیامبرمان با یکدیگر متحد شوید زیرا این همان وحدتی است که شیطان را به خشم آورده و طرح و نقشه‌ی لشکریان او را در هم می‌ریزد و بدانید که کافران با شما خواهند جنگید تا آنکه اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند.

ای مسلمانان:

احساس هم‌بستگی در میان مسلمانان و شرکت جستن آن‌ها در دردها و امیدهای مشترک، و در پنهان و آشکار و در آسانی و سختی از مهم‌ترین فرازهای وحدت است. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «مثال مومنان در محبت و مهربانی و عطوفتی که میان هم دارند به مانند بدنی است واحد، که اگر عضوی از آن به درد آید همه‌ی دیگر اعضا با بی‌خوابی و تب با آن عضو همدردی می‌کنند» [به روایت مسلم]

بندگان خداوند:

ملت‌های مسلمان از نظر ثروت و فقر و توانایی و ناتوانی و دانش و جهل با هم متفاوتند. شایسته نیست که این تفاوت باعث تکبر و فخر فروشی قدرتمندان شود. لازم است که حسن ظن و گمان نیک نزد همه‌ی آحاد امت مقدم باشد و قدرتمند بر ضعیف، دلسوز و مهربان باشد.

{ وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ } [نساء: 32]

(و آن چیزی را که الله به واسطه‌ی آن برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است آرزو نکنید)

باشد که تکامل میان ملت‌های مسلمان، تبدیل به دلمشغولی حکام آنان شود و همکاری میان آنان در راه پیشرفت، غم حکیمان آنان، و یکدل شدن و همدردی، در اندیشه‌ی خردمندانشان قرار گیرد.

منافع مشترک، ملت‌هایی را که یک زبان و یک نژاد نبودند و تا گذشته‌ای نه چندان دور جنگ‌ها و درگیری‌های بزرگی با هم داشتند، را با یکدیگر متحد ساخت. این تاریخ سیاه اختلاف باعث نشد آنان برای این اهداف مشترک و آینده‌ای بهتر، صفحه‌ی گذشته را نبندند و آن کینه‌ها و دشمنی‌ها را کنار ننهند.

آیا این اخلاق برای ما مسلمانان شایسته‌تر نیست؟ اختلاف و کینه کافی است! تفرقه و تهمت زدن به یکدیگر کافی است! ما در مرحله‌ای قرار داریم که ادامه یافتن آن قابل تحمل نیست. دیگران، مراحل بسیار دوری را طی کرده‌اند اما ما در میان دیگر ملت‌ها در جایگاهی قرار داریم که هرگز به حساب نمی‌آید و در مسابقه‌ی میان تمدن‌ها جایگاهی نداریم.

ما از آن روز که از تغییر خود ناتوان شدیم از تاثیر گذاشتن بر دیگران هم عاجز گردیدیم و سنت خداوندی است که تا ملتی خود را تغییر ندهند او نیز حال آن‌ها را تغییر نخواهد داد. مطئمن باشید خداوند به این وضعیتی که در آن به سر می‌بریم راضی نیست! او ما را به عنوان بهترین امت نام برده است. برای امت ما که گرامی‌ترین امت‌هاست چنین جایگاهی شایسته نیست.

نهضت و رستاخیز این امت بر افراد آن واجب است، و این ممکن نیست مگر هنگامی که ما رابطه‌ی خود را با خداوند اصلاح نماییم و سپس با اخلاص و جدیت دست به کار شویم و در مرحله‌ی سوم توانایی‌های موجود میان مسلمانان را برای کامل نمودن تلاش یکدیگر به کار اندازیم:

{ وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ } [مومنون: 52]

(و این امت شما امتی است واحد و من پروردگار شمایم پس از من پروا کنید)

{ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ } [انفال: 46]

(و با هم نزاع نکنید که سست شده و هیبت شما از بین می‌رود؛ و صبر کنید که الله با صابران است)

خداوند برای من و شما در کتاب و سنت برکت نهاده و با آیات و ذکر حکیم سود رسانَد. سخن خویش را گقته و برای خود و شما از خداوند متعال آمرزش می‌خواهیم.

خطبه‌ی دوم:

ستایش تنها مخصوص خداوند است. خداوندی که با نعمت او نیکی‌ها به کمال می‌رسد. ستایش مخصوص اوست، به پُری آسمان‌ها و زمین…

خداوندا تو را سپاس می‌گوییم که حج را برای ما آسان گرداندی و ما را برای کامل نمودن آن یاری نمودی، و تو را برای نعمت‌ها و توفیق و هدایت و امنیتی که به ما عطا نمودی سپاس‌گذاریم.

و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام و برکات خداوند بر او بر اهل بیت و یاران وی باد.

اما بعد، ای مسلمانان:

امروز حاجیان رمی جمرات را انجام می‌دهند و با غروب خورشید، ایام تشریق نیز به پایان می‌رسند و وقت ذبح قربانی نیز پایان می‌یابد.

هنگامی که شخص حاجی قصد بازگشت به سرزمینش را نمود بر وی لازم است که طواف وداع را به جای آورد و برای وداع با مکه نه سعی میان صفا و مروه بر وی لازم است و نه تراشیدن سر.

گر چه این روزهای بزرگ و با فضیلت به پایان رسیده است، اما عمر مومن همه‌اش خیر است و نیکی و همه‌اش مزرعه‌ای است برای کاشتن نیکی‌ها و طاعات، و عمر مومن جز نیکی برای او چیزی ندارد و عبادت خداوند نیز محدود به زمان یا مکان خاصی نیست. چه بسا عابدی که در کوه‌های “سِند” است و به خداوند نزدیکتر از کسی است که در کنار کعبه عبادت پروردگارش را به جای می‌آورد و چه بسا نمازگزاری که در “جبل طارق” نمازی می‌خواند که نمازگزاری که در روضه‌ی شریفه هست نیز به آن دست نمی‌یابد؛ زیرا معیار قبولی عمل، اخلاص است و پیروی از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و فضل خداوندی نیز وسیع است و گسترده.

از نشانه‌های قبولی کار نیک، ادامه داشتن نیکی‌ها پس از پایان آن است و علامت حج مبرور این است که بهتر از آنی که بودی به سرزمینت باز گردی و کسی که کارنامه‌ی عملش با مغفرت پاک شده است باید از بازگشت به کثیفی گناهان بر حذر باشد زیرا عقب نشینی، از زخم، بدتر است و شایسته است که پس از بازگشت از حج بسیار کار نیک انجام دهد که این از نشانه‌های قبول حج است.

و در پایان درودهای پاک و سلامی همیشگی می‌فرستیم بر بهترینِ خلق خداوند، محمد، پیامبر خدا و بر اهل بیت پاک وی و بر صحابه‌ی نیک او… خداوندا راضی و خشنود باش از آن امامان هدایت‌گر، خلفای پیامبرت، ابوبکر و عمر و عثمان و علی، و از دیگر صحابه‌ی پیامبرت و از کسانی که راه آنان را پیموده و از سنت آنان پیروی نمایند.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت بخش و شرک و مشرکان را خوار بگردان و دشمنان دین را نابود ساز و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان در امن و امان بدار، و مسئولان و والیان امر ما را اصلاح نما. خداوندا همه‌ی کسانی را که در خدمت به حاجیان تلاش نمودند نیکی و پاداش عطا کن.

خداوندا از حاجیان حجشان را بپذیر و دعایشان را مورد استجابت قرار بده. خداوندا حجشان را مبرور بگردان و تلاششان را مشکور، و گناهانشان را مورد مغفرت قرار ده و آنان را با سلامتی به سرزمینشان باز گردان. خداوندا از ما و آن‌ها بپذیر و ما را بر حق و هدایت ثابت قدم بدار و عاقبت ما را خیر بگردان.

خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزله و بحران‌ها و فتنه‌های بد آشکار و پنهان را از ما دور بگردان.

خداوندا اوضاع مسلمانان را در هر جایی که هستند اصلاح نما. خداوندا آنان را بر حق و هدایت یکی بگردان. خداوندا آنان و دیگر مستضعفان مسلمان را در هر جایی که هستند یاری ده. خداوندا آنان را در فلسطین یاری ده و کلمه‌ی آنان را بر حق متحد بگردان.

خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا دشمنان دین را نابود ساز که آنان یارای ناتوان گرداندن تو را ندارند.

{ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } [بقره: 201]

خداوندا گناهان ما را بیامرز و عیوب ما را بپوشان و کارهای ما را آسان گردان و ما را به آن آرزوهایمان که باعث خشنودیت هست برسان. پروردگارا ما و پدران و مادران ما را مورد مغفرت قرار ده که تو شنونده‌ی دعا مایی.

خداوندا حمد و سپاس مخصوص توست، خداوندا تو را برای بارانی که بر ما ارزانی داشتی شکر می‌گوییم. خداوندا بارانی را که نازل نمودی برای ما نیرویی قرار ده تا در طاعت تو صرف نماییم…

خداوندا رحمت خویش را بر تمام سرزمین‌های مسلمان نازل گردان؛ ای زنده‌ی پایدار، ای دارای جلال و بزرگواری.

پروردگارا از ما بپذیر که همانا تو شنوا و دانایی و بر ما توبه پذیر که تو بسیار توبه پذیر و مهربانی.

پاک است و منزه پروردگارت از هرگونه وصفی که به دروغ به او نسبت می‌دهند، و سلام بر پیامبران و الحمدلله رب العالمین.

مسجد الحرام: جمعه 6 ذوالحجه 1431 برابر با 21 آبان 1389

خطبه‌ی اول:

سایش شایسته‌ی خداوند است که حج را برای رحمت و سعادت بندگانش مشروع ساخت، و از روی توحید و اطاعت گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است، و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بنده و پیامبر او و بهترین و پاک‌ترین انسان‌هاست. درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران او باد که پاک‌دل‌ترین افراد این امتند و دوست‌دارترین آن‌ها در بین هم هستند، و همچنین بر تابعین و همه‌ی آنانی به نیکی و با امید سعادت از آنان پیروی نمایند…

اما بعد:

ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید، ای حجاج بیت الله تقوای او را پیشه سازید که تقوای خداوندی بهترین وسیله برای رسیدن به هدف، و بهترین سپر برای جلوگیری از گناهان است. پس با آن، قلب‌هایتان را آباد کنید و با بهره گرفتن از شرف زمان و مکان و مناسبت، طاعات و عباداتی را که تاکنون از دست داده‌اید جبران نمایید.

{ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى } [بقره: 197]

(و توشه برگیرید که بهترین توشه تقوا است)

برادران و خواهران مسلمان، حجاج بیت الله الحرام:

این موسم زیبای حج و روز بزرگ آن است که آسمان امت را نورانی ساخته و شب و روز آن را منور گردانده است. گل‌های آن بوی خوش بشارت می‌دهند و ثمرات آن پر خیر است و پر برکت، و فضایل و آثار آن بر قلب حاجیان تابیدن گرفته است…

خداوند، درخواست و امیدتان را برآورده سازد… مردم و مسئولان سرزمین حرمین را شرفیاب ساختید که آنان با آمدن شما مهمانان گرامی و عزیز، یکدیگر را بشارت می‌دهند زیرا که خدمتگذاری شما تاجی است بر سر اهل این سرزمین و مدال افتخاری است بر سینه‌ی آنان، زیرا که شعار شما لبیک گفتن برای پروردگار است:

لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك.

حجاج بیت الله الحرام:

اینک این شمایید که در رحاب حرمین شریفین هستید و در جوی روحانی و در بزرگ‌ترین آیین جهانی اسلام به سر می‌برید. چه زیباست برادری و مهربانی شما! و چه زیباست که برای خشنودی خداوند همیار هم هستید و خود را در معرض نسیم ایمان قرار داده‌اید و برای رسیدن به هدف بزرگتان، زینت لباس و افتخار به نسب و لقب و حسب را پشت سر گذاشته‌اید.

ای کسانی که بدن‌ها را خسته کردید و فرزندان و سرزمین‌هایتان را ترک گفتید و سختی‌ها و خطرها را به جان خریدید و آب و هوا را در نوردیدید و با لباس احرام و با نفسی خاشع و برای اجابت امر خداوند حرکت نمودید؛ در حالی که ایمان گام‌هایتان را به حرکت وا داشته و اشتیاقی پنهان شما را می‌برد تا کمر شوق را در گرامی‌ترین سرزمین خداوند خم نمایید تا آنکه وارد حرم چه کسی شوید؟ حرم آن واحد دَیّان:

{ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا } [آل عمران: 97]

(و هر که وارد آن شود در امان خواهد بود)

که این، خود تاکیدی است بر اهمیت پاس داشتن امنیت این سرزمین حرام و نظم آن… پس خوش آمدید و دیدار سرزمینی که محبوبمان ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در آن زندگی نمود و در آن نور رسالت تابیدن گرفت، سرمه‌ی چشمانتان باد…

پس سعی کنید تا این مناسبت باعث تقویت ایمان و جمع شدن عزم و بالا رفتن همت‌هایتان شود.

آری ای وفود مبارک! خداوند، خواسته‌ی شما را برآورده نمود و شما را به آنچه می‌خواستید رساند و بالاخره این خانه‌ی پاک و این مکان زیبا را به چشمان خود دیدید و زبان حالتان نه پنهان بلکه آشکارا چنین می‌گوید که: برای رسیدن به سرزمینی که به سختی به آن رسیدیدم و از هر پستی و بلندی به آن روی آوردیم آمده‌ایم…

ای حجاج بیت الله الحرام:

در این موکب‌های باعظمت و این جمع مبارک که در یک زمان و مکان و یک مراسم و یک احساس با هم متحد گردیده‌اند، اسلام یکی از منافع بزرگ حج را نمایان می‌سازد و آن اساس وحدت اسلامی و روحیِ محکمی است که همه‌ی سختی‌ها و دردهای امت در آن به پایان می‌رسد. خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید:

{ وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ } [مومنون: 52]

(و اینکه این امت شما امتی است واحد و من پروردگار شمایم پس از من پروا دارید)

برادران و خواهران ایمانی، مهمانان خداوند:

بزرگترین قضیه‌ای که رکن بزرگ حج، و بلکه همه‌ی طاعات و عبادات بر آن بنا شده است، خالص گرداندن توحید برای خداوند است، زیرا که توحید حق خداوند بر بندگان است یعنی خالص گرداندن همه‌ی عبادت‌ها تنها برای الله سبحانه و تعالی. بر این اساس، بزرگترین اهداف حج و منافع آن محقق ساختن توحید خالص برای خداوند است. خداوند متعال چنین می‌فرماید:

{ قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (162) لَا شَرِيكَ لَهُ } [انعام: 162-163]

(بگو همانا نماز و دیگر عبادت‌های من و زندگی و مرگ من برای الله پروردگار جهانیان است (162) که شریکی ندارد)

این لبیک گویی، که بر زبان حاجیان جاری است و این سرزمین امین با آن به لرزه می‌افتد چیزی نیست جز شعار توحید و ایمان، و نشانه‌ای است برای طاعت و فرمانبرداری و برای همین توحید است که در همان آغاز پایه‌های این خانه‌ی بزرگوار بر افراشته گردید زیرا که خداوند متعال فرموده است:

{ وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا } [حج: 26]

(و چون برای ابراهیم جای خانه‌ی کعبه را معین کردیم [بدو گفتیم] چیزی را با من شریک مگردان)

علاوه بر این اصل بزرگ، اصل بزرگ دیگری به نام محبت و پیروی از رسول گرامی خداوند ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به میان می‌آید، زیرا محبت رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ اقتدا و پیروی از اوست، نه ادعای توخالی، خداوند سبحان می‌فرماید:

{ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا } [حشر: 7]

(و هر آنچه پیامبر برای شما آورد آن را بر گیرید از آنچه شما را باز داشت باز ایستید)

و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «مناسک حجتان را از من فرا بگیرید»

و همچنین لازم است که انسان مسلمان عظمت این فریضه‌ی بزرگ و اهداف بلند آن را احساس نماید و مگر این رکن پنجم از ارکان اسلام و یکی از شعایر بزرگ آن نیست؟

در صحیحین از حدیث ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت شده که فرمودند: «حج مبرور پاداشی ندارد به جز بهشت» [به روایت بخاری و مسلم]

و همچنین در صحیحین بخاری و مسلم روایت شده است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «هر که حج نماید و [در حج خود] همبستری نکرده و دچار گناه نشود به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده [از حج] باز می‌گردد»

ای امت مسلمان:

شعیره‌ی حج در جوهرِ بی‌نظیر و مظهر زیبایش ما را به سوی این فرا می‌خواند که آن را به عنوان تغییری عملی و جدی برا پذیرش مسئولیت‌هایمان قرار دهیم؛ اختلاف و جدایی دیگر کافی است! دشمنی و دوری تا کی؟ اکنون وقت آن است که شرف زمان و مکان را برای بررسی و معالجه‌ی دردهای امت و اختلافات آن، از نظر اقلیمی و جهانی غنیمت شماریم تا اینکه این اجتماع ربانی میزانی باشد برای بررسی کارهایی که انجام گرفته و جلوبرنده‌ای باشد برای آرزوهای امت و پیمانی باشد برای یاری همدیگر و محکم کردن پیمان‌های برادری و تاکید بر آن:

{ وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا } [آل عمران: 103]

(و به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید)

به ویژه در مورد قضایای بزرگ امتمان: قضیه‌ی برادران و خواهرانمان در سرزمین مبارک فلسطین و مسجد الاقصی که محاصره‌ی اقتصادی و مشکلات فراوان و دو دستگی برادران، آنان را زخمی ساخته است، و همینطور برادران و خواهرانمان در سرزمین عراق که مصیبت‌ها و جنگ‌ها آن‌ها را مجروح گردانده است.

این شعیره‌ی مبارک، مناسبتی است بزرگ تا به سوی همه‌ی جهانیان بزرگترین هدایای ربانی و رحمت‌های مصطفوی را که پیام آورنده‌ی حق و عدل و امنیت و صلح است و آورنده‌ی رحمت و تسامح و صفا و همبستگی است و ستم و فساد و خشونت و ترور را ـ به هر سببی که باشد ـ نفی می‌کند، تقدیم بداریم.

ای حجاج گرامی:

در محافظت از این عَرَصات پاک و مقدس و این نعمت فراگیر کوشا باشید و در بزرگداشت این سرزمین شریف با ادب و احترام و پاک نگه داشتن آن پیش قدم باشید زیرا که:

{ ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ } [حج: 32]

(اینچنین است و هر که شعائر خداوند را گرامی بدارد پس آن از تقوای قلب‌هاست)

از هر آنچه باعث به هم زدن امنیت و آرامش و استقرار این سرزمین است دوری کنید و به اخلاق گرامی زینت یابید و از هرگونه آزار رسانی و خصلت‌های ناپسند بر حذر باشید، زیرا حج هم عبادت است و هم امنیت، و هم یک رفتار متمدنانه، و خداوند متعال می‌فرماید:

{ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ } [بقره: 197]

(حج در ماه‌های معینی است پس هر کس در این [ماه]ها حج را [بر خود] واجب گرداند [بداند که] در اثنای حج هم‌بستری و گناه و جدال [روا] نیست)

و از همین جا به همه‌ی تلاشگران در زمینه‌ی آسایش حاجیان تشکر و خسته نباشید می‌گوییم و به آنان می‌گوییم این شرف بزرگ و مکانت والا مبارکتان باد و همواره موفقیت و اخلاص همراهتان…

و خدمت به حاجیان بزرگوار نیز می‌گوییم مجموعه‌ی خدمات و پروژه‌های بزرگی که در اختیارتان قرار گرفته است گوارایتان باد و از جمله خدماتی که امسال مورد بهره‌برداری قرار گرفته است می‌توان به پروژه‌ی بزرگ قطار حرمین و مشاعر مقدس اشاره کرد که خداوند آن را در ترازوی نیکی‌ها قرار دهد.

و در آغاز و پایان امر از خداوند متعال چنین می‌خواهیم که حجاج بیت الله الحرام را موفق ساخته و آنان را در ادای مناسکشان یاری دهد و حجشان را مبرور گردانده و تلاششان را مشکور، و گناهانشان را مورد مغفرت قرار دهد و آنان را سالم و باغنیمت و پاداش‌یافته و بدون گناه به سرزمین‌هایشان بازگرداند که او بسیار بخشنده و بزرگوار است.

خداوند بزرگ من و شما را به واسطه‌ی قرآن و سنت برکت داده و با آیات و ذکر حکیم سود رسانَد. این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و دیگر مسلمانان از خداوند بزرگ از هر گناهی آمرزش می‌طلبم پس از او آمرزش بخواهید و به سوی او توبه کنید که پروردگارم بسیار آمرزنده و بسیار مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

ستایش مخصوص خداوندی است که حج را رکنی از ارکان دین قرار داد و اجر ناسکان را چه معتمر باشند و چه حاجی، بزرگ گرداند، و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بنده‌ی خداوند و رسول اوست… خداوندا بر او و بر اهل بیت و یاران او و تابعین و آنانی که تا قیامت با امید نزدیکی به خداوند از وی پیروی نمایند درود و سلام بسیار فرست.

اما بعد:

ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید، ای حجاج خانه‌ی خدا تقوای او را پیشه سازید و اوقات گرانبهای خود را با طاعات آباد سازید و در این دهه‌ی مبارک به او نزدیکی جویید.

ای دوست‌داران در راه الله:

از جمله‌ی فضل و احسان خداوندی و نعمت‌های وافرش این روزهای گرامی دهه‌ی اول ذی الحجه است، که خداوند، شَأن آن را والا گردانده و قدر آن را افزون نموده است.

بخاری در صحیح خود از حدیث ابن عباس از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت نموده است که ایشان فرمودند: «هیچ روزی نیست که کار نیک در آن نزد خداوند محبوبتر از این روزها ـ یعنی روزهای دهه‌ی اول ذی الحجه ـ باشد» گفتند: ای رسول خداوند! و نه حتی جهاد در راه خدا؟ فرمود: «و نه حتی جهاد در راه خداوند، مگر مردی که با جان و مالش برای جهاد خارج شود و هیچ کدام از آن‌ها را بر نگرداند»

الله اکبر! چه فضیلت بزرگی! و عجب موسم با خیر و برکتی! پس ای حاجیان این فرصت گرانبها را غنیمت شمارید که چه با فضیلت است این روزهای اندک زیرا که اجرها در آن بزرگ است، پس سعی کنید از این فرصت مبارک با ذکر و تسبیح و تحمید و تهلیل و تکبیر بهره ببرید…

الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله، الله أكبر الله، ولله الحمد.

هنگامی که روز هشتم ذی الحجه فرا می‌رسد برای حاجیان مستحب است که به سوی منی خارج شوند و شب نهم را در آنجا بمانند و پس از طلوع آفتاب روز نهم به سوی عرفه بروند و با زوال خورشید در آن موقف بزرگ مشغول ذکر و دعا شوند زیرا که هیچ روزی بیش از عرفه نیست که خداوند در آن بنده‌ای را از آتش آزاد می‌سازد، سپس بعد از غروب خورشید، حاجیان رو به سوی مزدلفه می‌آورند و شب عید را در آنجا می‌مانند و در صبح روز عید، جمره‌ی عَقَبه را با هفت سنگریزه به جا آورده و سپس بقیه‌ی مناسک را از جمله ذبح و تراشیدن یا کوتاه کردن سر و طواف را به جا می‌آورند. خداوند متعال می‌فرماید:

{ ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ } [حج: 29]

(سپس باید آلودگی خود را بزدایند و به نذرهای خود وفا کنند و بر گرد آن خانهی کهن طواف به جای آورند)

پس ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و سعی در یادگیری احکام مناسک نمایید و در مسائلی که برایتان آشکار نیست از اهل علم بپرسید زیرا خداوند متعال می‌فرماید:

{ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ } [نحل: 43]

(پس از آگاهان بپرسید اگر نمی‌دانید)

همچنین لازم است اهل علم و فتوا بر اساس قاعده‌ی آسانگیری و رفع حرج با حجاج رفتار نمایند زیرا این روشی نبوی است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ بر اساس آن رفتار می‌نمود.

خداوند متعال از حاجیان حجشان را بپذیرد و آن را مبرور قرار داده و تلاش آنان را مشکور و گناهانشان را مغفور گرداند و آنان را سالم و غانم و ماجور و بی‌گناه به خانه‌هایشان برگرداند که او بهترین سوال شونده است.

و درود و سلام فرستید بر پیامبر مصطفی و رسول مجتبی ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ که او بهترین کسی است که مناسک را به جای آورده و احکام حج را برای هر ناسکی تبیین کرده است زیرا پروردگارتان شما را به این کار امر نموده و در آیات محکم کتابش فرموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

(همانا الله و ملائکه‌اش بر پیامبر درود می‌فرستند؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید بر او درود و سلام فرستید)

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت بخش، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت بخش، خداوندا اسلام را عزت بخش و مسلمانان را یاری رسان و حاجیان و معتمران را در امن و سلامت بدار و از حوزه‌ی دین محافظت نما و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان در امان بدار، خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان در امان بدار و مسئولان و والیان امر ما را اصلاح کن و همه‌ی والیان و مسئولان مسلمان را برای تحکیم شریعتت و پیروی از سنت پیامبرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ توفیق ده و آنان را رحمتی برای بندگان مومنت بگردان.

خداوندا تو یاری دهنده‌ی برادران مستضعف ما در همه‌ی جا باش خداوندا مسجد الاقصی را نجات ده، خداوندا مسجد الاقصی را نجات ده، خداوندا مسجد الاقصی را از چنگال صهیونیست‌های متجاوز اشغالگر نجات ده و آن را تا روز قیامت سربلند و عزیز بگردان.

خداوندا مسلمانان را به سوی آنچه باعث خشنودی توست توفیق ده، خداوندا مرده‌گان آنان را بیامرز و بیمارانشان را شفا ده. خداوندا بیماران آن‌ها را شفا ده ای مهربان‌ترین مهربانان. ای زنده‌ی پایدار ای دارای جلال و بزرگی. خداوندا آن‌ها را به سوی راه‌های بهشت راهنمایی کن و از فواحش و فتنه‌های ظاهر و آشکار در امان بدار ای داری جلال و بزرگواری و ای نعمت‌دهنده…

{ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } [بقره: 201]

(پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از عذاب آتش دور بدار)

خداوندا نیروهای امنیتی ما را موفق گردان، خداوندا نیروهای امنیتی ما را موفق گردان، خداوندا نیروهای امنیتی ما را موفق گردان. خداوندا آنان را برای تلاش‌هایی که برای خدمت به حجاج و معتمرین مصروف می‌کنند ماجور گردان.

خداوندا به ما باران عطا کن، خداوندا ما را باران عطا کن، خداوندا تویی آن الله که معبودی به حق نیست جز تو، تو بی‌نیازی و ما نیازمندانیم، باران را بر ما نازل کن و ما را از نومیدان مگردان، باران را بر ما نازل کن و ما را از مایوسان قرار مده.

خداوندا ما از تو آمرزش می‌خواهیم که تو بسیار آمرزنده‌ای، پس باران را از آسمان بر ما نازل کن.

خداوندا از ما بپذیر که تو بسیار شنوا و دانایی و بر ما توبه پذیر که تو بسیار توبه‌پذیر و مهربانی و ما و پدر و مادر ما و دیگر مسلمانان را ـ چه زنده‌گان و چه رفته‌گان ـ مورد مغفرت خویش قرار ده.

پاک است و بی‌عیب، پروردگار تو، پروردگار عزت از آنچه به دروغ وصفش می‌کنند و سلام بر پیامبران والحمدلله رب العالمین.

مسجد نبوی شریف: جمعه 28 ذوالقعده 1431 برابر با 14 ٱبان 1389

خطبه‌ی اول:

حمد و سپاس مخصوص الله است. او را ستایش گفته و از وی آمرزش خواسته و از وی هدایت می‌جوییم. و از بدی‌های نفس خویش و کارهای ناشایستمان به الله پناه می‌بریم. الله هر که را هدایت کند او گمراه‌گری نخواهد داشت و هر که را گمراه سازد او هدایتگری نخواهد یافت. و شهادت می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که تنها و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام بسیار خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران وی باد.

اما بعد، ای بندگان خداوند، تقوای او را آنگونه که شایسته است پیشه سازید و به اسلام که همان ریسمان محکم الهی است چنگ زنید.

ای مسلمانان، مواسم خیر و نیکی که شرف زمان و مکان را یکجا با خود دارند پی در پی می‌آیند و قلب مسلمانان به سوی خانه‌ای پر می‌کشد که هر روز بارها به سوی آن رو می‌کنند:

{ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ } [بقره: 144]

(پس روی خود را به سوی مسجد الحرام کن)

چشم‌هایی با شوق و محبت به سوی سرزمینی مبارک می‌نگرند. سرزمینی که عبرت‌ها و اندرزهایش همیشگی است. خداوند متعال چنین فرموده‌اند:

{ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ } [آل عمران: 97]

(در آن نشانه‌هایی آشکار است)

و سود آن سرزمین برای همه است:

{ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ } [حج: 28]

(تا شاهد منافعی برای خود باشند)

روزی، به سوی آن فرو ریز است و نعمت‌های آن پی در پی:

{ أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ } [قصص: 57]

(آیا آنان را در حرمی امن جای ندادیم که محصولات هر چیزی که رزقی از جانب ماست به سوی آن سرازیر می‌شود ولی بیشترشان نمی‌دانند)

حجاج، رو به سوی بیت الله آورده‌اند و امید به وعده‌ی الهی دارند. آنان طاعتی را پیش رو دارند که از بزرگترین عبادات و رکنی از ارکان دن است: حج خانه خدا؛ خانه‌ای برای پاک شدن گناهان. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ خطاب به عمرو بن عاص ـ رض الله عنه ـ پس از آنکه اسلام آورد چنین فرمود: «آیا نمی‌دانی که اسلام آوردن، هر آنچه را که پیش از آن بوده از بین می‌برد؟ و اینکه هجرت آنچه را که پیش از آن بوده از بین می‌برد؟ و حج نیز هر آنچه را که پیش از آن بوده نابود می‌کند؟» [به روایت مسلم]

حج، شوینده‌ی ناپاکی‌های گناهان است. رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «هر که حج کند و [در حج خود] همبستری نکند و دچار گناه نشود به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است از حج بر می‌گردد» [متفق علیه] و پاداش چنین حجی بهشت‌های پرنعمت است. پیامبرمان ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین فرموده است: «حج مبرور پاداشی ندارد جز بهشت» [به روایت مسلم]

حج دارای منافع و عبرت‌های بسیاری است از جمله:

توحید خداوند و خالص گرداندن عبادت‌ها برای وی که این نشان حج و آغازگر مناسک آن است:

لبیك اللهم لبيك. که به معنای استجابت دستور خداوند است. بزرگترین دستوری که خداوند به آن امر نموده است. جابر بن عبدالله ـ رضی الله عنه ـ می‌گوید: «پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ حج خود را با توحید آغاز نمود» [به روایت مسلم]

لبیك لا شريك لك لبيك: یعنی باطل دانستن شرک و اقرار به توحید، زیرا توحید اساس دین و اصل آن و شرط قبولی اعمال است.

إن الحمد والنعمة لك: که یاد آوری نعمت‌ها و ثنای بر منعم است تا آنکه همه‌ی اعمال تنها برای او انجام گیرد. و هر که پروردگارش را در سرزمین حرام لبیک گوید با او اینگونه پیمان بسته است که همیشه و همه جا تنها او را عبادت کند.

همچنین ترک لباس دوخته شده و پوشیدن لباس احرام یادآور پوشیدن کفن پس از سفر از این دنیا و ارشادی است به سوی تواضع و زیر پا نهادن تکبر. همه تنها یک ازار و یک ردا پوشیده‌اند و سرها همه در برابر خداوند به زیر افتاده است.

منظره‌ی خانه‌ی کعبه یاد آور خالص نمودن اعمال برای خداوند است. آنجا که دو پیامبر بزرگوار، خلیل خدا و فرزندنش شریف‌ترین و گرامی‌ترین خانه را بنا می‌کنند اما با این حال از خداوند می‌خواهند کار آن‌ها را مورد قبول قرار دهد:

{ وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } [بقره: 127]

(و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه‌ی [کعبه] را بالا می‌بردند [می‌گفتند] ای پروردگار ما از ما بپذیر که در حقیقت تو شنوای دانايی)

واجب است شخص حاجی در همه‌ی اعمال حج و دیگر کارهای خود اخلاص را رعایت نماید و نباید در کاری که انجام می‌دهد نیت ریا و خودنمایی و مباهات و فخر فروشی نماید زیرا خداوند چنین فرموده است که:

{ وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ } [بقره: 196]

(و برای الله حج و عمره را به پایان رسانید)

تنها برای رضایت خداوند و بخشیده شدن گناهان.

طواف خانه‌ی امن خداوند نیز دارای تاثیر خود بر قلب‌هاست زیرا هیچ جایی در زمین وجود ندارد که با طواف آن بتوان به خداوند نزدیک گردید به جز خانه‌ی کعبه:

{ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ } [حج: 29]

(و بر گرد آن خانه‌ی عتیق طواف به جای آورند)

بوسیدن حجر الاسود نیز نشان‌دهنده‌ی گردن نهادن به شرع خداوند است حتی اگر حکمت آن برای ما آشکار نباشد. عمر بن خطاب ـ رضی الله عنه ـ خطاب به حجر الاسود چنین فرمود: «به خدا سوگند که من می‌دانم تو سنگی بیش نیستی که نه سودی می‌رسانی و نه زیانی، و اگر من ندیده بودم که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ تو را می‌بوسد هرگز تو را نمی‌بوسیدم» [متفق علیه]

مناسک حج درس بزرگی است در پایبندی و به سنت و پیروی از پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین می‌فرماید: «مناسک خود را از من [فرا] بگیرید» [به روایت مسلم]

برای مسلمان لازم است که در هر طاعت و قربتی از پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پیروی نماید و در حج و دیگر عبادت‌ها صرفا به دنبال رخصت‌ها نباشد:

{ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا } [حشر: 7]

(و هر آنچه را که پیامبر برای شما آورد آن را بپذیرید و از آنچه شما را باز داشت از آن دست کشید)

روز عرفه روز مبارکی است، و روز به هم رسیدن مسلمانان و روز امید و خشوع و خضوع در برابر پروردگار است. آن، روز بزرگی برای مسلمانان است. شیخ السلام ابن تیمیه ـ رحمه الله ـ می‌گوید: «در پایان روز عرفه چنان ایمان و رحمت و نوری بر قلب حاجیان نازل می‌گردد که نمی‌توان آن را بیان نمود».

و دعا نیز بسیار گرانقدر و دارای شان و عظمت است. حاجیان در چنین موقعیتی نیاز‌های خود را به سوی پروردگار خود عرضه می‌کنند و از کرم وی مسالت می‌دارند. و باید دانست که پافشاری در دعا از پروردگار و مایوس نشدن از تاخیر استجابت، باعث قبولی دعاست. و بهترین دعا، دعای روز عرفه است.

ابن عبدالبَرّ ـ رحمه الله ـ می‌گوید: «دعای روز عرفه غالبا مستجاب می‌گردد».

همچنین بهترین سخنی که در این روز گفته می‌شود کلمه‌ی تقوا است به همراه دانستن معنای آن و عمل بر اساس آن. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «بهترین دعا، دعای روز عرفه است و بهترین سخنی که من و پیامبران پیش از من گفته‌اند این سخن است: لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد، وهو على كل شيء قدير» [به روایت ترمذی]

روزی که بسیاری از بندگان خداوند از آتش نجات می‌یابند و خداوند با بندگانش بر فرشتگان مقربش مباهات می‌کند. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «روزی بیش از عرفه نیست که خداوند در آن بنده‌ای را از آتش آزاد کند، و او [در آن روز] به بندگانش نزدیک می‌شود سپس با آن‌ها بر ملائکه‌اش مباهات می‌کند و می‌گوید: این بندگان من چه می‌خواهند؟…» [به روایت مسلم]

ابن عبدالبَرّ ـ رحمه الله ـ می‌گوید: «و این نشان دهنده‌ی این است که آنان مورد مغفرت قرار گرفته‌اند زیرا خداوند با اهل گناهان مباهات نمی‌کند مگر پس از توبه و مغفرت».

جمع شدن مردم در عرفه یاد آور روز حشر است که میان مردم داوری می‌شود تا آنکه به سوی منازل خود رهسپار شود، یا بسوی بهشت و یا به سوی دوزخ.

قربانی نیز عبادتی است که فقط مخصوص خداوند است و مسلمانان به وسیله‌ی آن به خداوند نزدیک می‌شوند:

{ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ } [حج: 37]

(هرگز [نه] گوشت‌های آنها و نه خون‌هايشان به الله نخواهد رسید ولی [این] تقوای شماست که به او می‌رسد)

و تراشیدن سر یا کوتاه کردن آن نشان دهنده‌ی تسلیم در برابر سلطه‌ی خداوندی و خضوع در برابر عظمت اوست.

ذکر خداوند نیز زندگی قلب است و بسیار یاد نمودن خداوند در مشاعر یکی از اهداف شعائر حج و باعث نزدیک‌تر شدن آن به قبولی و خالص‌تر شدن آن می‌شود. خداوند عزوجل فرموده است:

{ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ } [حج: 28]

(تا شاهد منافع خویش باشند و نام الله را در روزهای معلومی به یاد آورند)

و همچنین فرموده است:

{ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ }‌[بقره: 198]

(پس چون از عرفات کوچ نمودید الله را در مشعر الحرام یاد کنید)

و همچنین فرموده است:

{ وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } [بقره: 203]

(و الله را در روزهایی چند، یاد کنید)

زیرا اساسا شعائر حج برای ذکر خداوند مشروع شده‌اند زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید: «همانا طواف خانه‌ی خدا و سعی میان صفا و مروه و رمی جمرات برای برپا داشته شدن ذکر خداوند قرار داده شده‌اند» [به روایت ترمذی]

نزدیک‌ترین حاجیان به خداوند نیز آنانی هستند که بیشتر یاد او را می‌کنند. ابن قیم ـ رحمه الله ـ می‌گوید: «در هر عبادتی آن‌ها که بیشتر ذکر و یاد خداوند را می‌کنند بهترین کسانی هستند که آن را عبادت را به جا آورده‌اند. بهترین روزه‌داران آنانی هستند که در روزه‌شان بیشتر یاد خداوند را می کنند و بهترین صدقه دهنده‌گان آنانی هستند که در حال صدقه بیشتر به یاد الله هستند و بهترین حاجیان آنانی هستند که بیشتر یاد خداوند را می‌کنند».

با پایان حج نیز تا می‌توانی از خداوند مغفرت بخواه و استغفار کن نیز استغفار پایان هر کاری است و استغفار بنده، کار ناقص را به سوی کمال می‌برد و بنده را از مقامی پایین به مقام و منزلتی بالاتر می‌برد و هر که حج خود را به نیکی انجام دهد و از نواقص آن دوری نماید با بهترین حالت از آن باز می‌گردد.

از جمله نشانه‌های قبولی عمل نیز انجام کار نیک پس از کار نیک است و شایسته است که شخص حاجی پس از بازگشت از حج در سرزمین خود الگویی در استقامت و دعوت به سوی الله باشد.

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم: { وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ (27) لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ } [حج: 27-28]

خداوند متعال برای من و شما در قرآن بزرگ برکت دهد و با آیات و ذکر حکیم سود رساند. آنچه را شنیدید گفتم، و از خداوند متعال برای خود و شما و دیگر مسلمانان از هر گناهی آمرزش می‌طلبم پس از او آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده و مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

خداوند را برای احسانش ستایش می‌کنیم و او را برای توفیق و منتش سپاس می‌گوییم و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر اوست. درود و سلام خداوند بر او و بر اهل بیت و یاران وی باد.

ای مسلمانان:

روزهای دهه‌ی اول ذی الحجه روزهایی است مبارک، و انجام کارهای نیک در این روزها فضل بسیاری دارد. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرمایند: «هیچ روزی نیست که کار نیک در آن نزد خداوند محبوبتر از این روزها ـ یعنی روزهای دهه‌ی اول ذی الحجه ـ باشد» گفتند: ای رسول خداوند! و نه حتی جهاد در راه خدا؟ فرمود: «و نه حتی جهاد در راه خداوند، مگر مردی که با جان و مالش برای جهاد خارج شود و هیچ کدام از آن‌ها را بر نگرداند» [به روایت بخاری]

پس سعی کنید در این روزها بسیار تکبیر و تحمید گویید و صله‌ی رحم و نیکی به پدر و مادر و صدقه را بیشتر انجام دهید و تا می‌توانید نسبت به رفع نیاز دیگران و از بین بردن مشکلات آن‌ها و دیگر انواع طاعات و نیکی‌ها بکوشید.

صحابه ـ رضی الله عنهم ـ در دهه‌ی ذی الحجه سنت تکبیر را میان مردم زنده می‌کردند. این عمر و ابوهریره ـ رضی الله عنهما ـ در روزهای دهه‌ی اول ذی الحجه به بازار می‌رفتند و تکبیر می‌گفتند و مردم نیز با تکبیر آن‌ها تکبیر می‌گفتند. [به روایت بخاری]

با ذبح قربانی در روز عید قربان و همینطور ایام تشریق، خیر ادامه می‌یابد و رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ دو قوچ شاخدار سفید را که کمی سیاهی در پشمشان وجود داشت را پس از آنکه بسم الله و الله اکبر گفت با دستان خویش قربانی نمود. [متفق علیه]

بهترین قربانی، گرانقیمت‌ترین و مرغوب‌ترین آن است و یک گوسفند برای یک نفر و خانواده‌ی وی کفایت می‌کند همچنین برای کسی که نیت قربانی دارد حرام است تا پیش از قربانی چیزی از ناخن یا مویش را بردارد.

برای کسانی که در سرزمینشان هستند و به حج نرفته‌اند سنت است که روز عرفه را روزه گیرند. رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ می‌فرماید:‌ «روزه‌ی عرفه را بر خداوند چنین احتساب می‌کنم که کفاره‌ی گناهان سال قبل و بعد آن می‌باشد». [به روایت مسلم]

پس این مواسم عبادت را پیش از آنکه از دست روند غنیمت شمارید که همه‌ی زندگی غنیمت است و روزهای آن انگشت‌شمار است و عمرها کوتاه…

و سپس بدانید که خداوند شما را به درود و سلام بر پیامبرش امر نموده و در آیات محکم کتابش چنین فرموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ } [احزاب: 56]

خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد درود و سلام فرست و راضی و خشنود باش از خلفای راشدین، آنانی که به حق حکم می‌نمودند: ابوبکر و عمر و عثمان و علی، و از دیگر صحابه‌ی پیامبرت و همچنین از ما با عفو و کرم خویش راضی باش ای گرامی‌ترین گرامیان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار گردان و دشمنان دین را نابود ساز و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار.

خداوندا حاجیان و معتمران را مورد مغفرت خویش قرار ده. خداوندا حجاج خانه‌ات را حفظ نما و حجشان را مبرور و تلاششان را مشکور و عملشان را مقبول گردان.

خداوندا ما از تو بهشت را می‌خواهیم و هر سخن و کرداری را که باعث نزدیکی به آن شود و از آتش و هر گفتار و کرداری که ما را به آن نزدیک سازد به تو پناه می‌بریم.

خداوندا ما به تو پناه می‌بریم از اینکه خواسته به تو شریکی قائل شویم و از تو آمرزش می‌خواهیم اگر ناخواسته به تو شریکی قرار داده‌ایم.

خداوندا ما از تو فردوس را که بالاترین درجه‌ی بهشت است خواهانیم. خداوندا پوست و گوشت ما را بر آتش حرام بگردان.

بندگان خداوند: {همانا الله به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان امر کرده و از فحشا و منکر و تجاوزپیشه‌گی باز می‌دارد. او شما را چنین پند می‌دهد، باشد که یادآور گردید} [نحل: 90]

پس الله بزرگ و جلیل را یاد کنید تا شما را یاد کند و او را برای نعمت‌هایش شکر گویید تا شما را افزون دهد و همانا یاد الله بزرگتر است و الله به آنچه می‌کنید آگاه است.

مسجد الحرام: جمعه 21 ذوالقعده 1431 برابر با 7 آبان 1389

خطبه‌ی اول:

ستایش مخصوص خداوندی است که حج خانه‌ی حرامش را بر بندگان واجب گرداند؛ او را سپاس می‌گویم که پاداش حج مبرور را بهشت قرار داد، و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که واحد و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که سرور و پیامبر ما محمد، بنده و پیامرسان او، سرور انسان‌ها و پیامبر رحمت است. خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد و بر اهل بیت و یارانش، آن امامان نیکوکار و بزرگوار درود و سلام فرست.

اما بعد: ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و اعمال خویش را برای او خالص گردانید و همیشه او را ناظر بر اعمال خویش بدانید.

آخرین و بزرگترین هدف و آرزوی خردمندان وارد شدن به بهشت و نظر انداختن به چهره‌ی پروردگار بزرگوار است، و این ثوابی است از سوی خداوند که آن را برای کسانی قرار داده که ایمان آورند و کار نیک انجام دهند و امید نزدیکی به خداوند و پایان نیک داشته باشند.

یکی از بزرگترین و با ارزش‌ترین اعمال، حج مبرور است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ پاداش آن را در حدیثی که بخاری و مسلم در صحیح خود روایت کرده‌اند چنین بیان نموده است:

ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ روایت می‌کند که ایشان فرمودند: «عمره تا عمره کفاره‌ای است برای [آنچه] میان آن دو [رخ داده است] و حج مبرور پاداشی ندارد جز بهشت».

بی‌تردید این پاداشی است بزرگ، که همت خردمندان را به جوش آورده و متقیان را برای قدم برداشتن به سوی آن تشویق می‌کند و باعث می‌شود که آنان در شناخت حقیقت “حج مبرور” تلاش نمایند.

حج مبرور یعنی حج پذیرفته شده‌ای که به هیچ گناهی آلوده نشده باشد و کاملا همانگونه به جای آورده شود که از یک مسلمان خواسته شده است که این ممکن نیست مگر با خالص گرداندن نیت برای خداوند و پیروی از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در روش آن.

اقتضای چنین حجی این است که قلب شخص تنها به خداوند تعلق داشته و یقین داشته باشد که همه‌ی کارها به دست خداوند است و اوست که بخشنده و باز دارنده و سود رساننده و ضرر رساننده و زنده کننده و میراننده است، و غیر از او هیچ کس دیگر برای خود نیز صاحب سود و زیان نیست و مرگ و زندگی و رستاخیز را نیز مالک نمی‌باشد.

{يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ (13) إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ} [فاطر: 13-14]

(شب را به روز درمی‌آورد و روز را به شب در می‌آورد و خورشید و ماه را تسخیر کرده است [که] هر یک تا هنگامی معین روانند این است الله پروردگار شما، فرمانروایی از آن اوست و کسانی را که بجز او می‌خوانید مالک پوست هسته‌ی خرمایی [هم] نیستند (13) اگر آن‌ها را بخوانید دعای شما را نمی‌شنوند و اگر [فرضاً] بشنوند اجابتتان نمی‌کنند و روز قیامت ‏شرک شما را انکار می‌کنند و [هیچ کس] چون [خدای] آگاه تو را خبردار نمی‌کند)

چنین بنده‌ای کاملا رو به سوی خداوند آورده و همه‌ی انواع عبادت‌ها را تنها برای او به جای می‌آورد و این را می‌داند که روی آوردن به سوی غیر الله با هر نوعی از انواع عبادت‌ها شرکی است که اعمال نیک را از بین می‌برد، و این سخن پروردگار را به یاد می‌آورد که درباره‌ی مشرکان می‌فرماید:

{ وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا } [فرقان: 23]

(و به هر گونه کاری که کرده‌اند می‌پردازیم و آن را [چون] گردی پراکنده می‌سازیم)

چه مقام و جایگاهی برای ذکر خداوند و اعلام توحید شایسته‌تر است از جایگاهی که حجاج بیت الله در کنار خانه‌ی او دارند؟ و چه حالتی بهتر از حالت حج؟ و چه چیز بهتر از متابعت رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و پیروی از سنت او و مقدم داشتن سخن او بر سخن هر فرد دیگری هر چند بزرگ و گرامی باشد، آنگونه که خداوند متعال ما را امر نموده است که:

{ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا } [حشر: 7]

(و آنچه را که رسول [خدا] به شما داد بگیرید و از آنچه شما را بازداشت دست نگه دارید)

و آنچنانکه می‌فرماید:

{ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا } [نور: 54]

(و اگر از او اطاعت کنید هدایت می‌شوید)

با چنین متابعتی است که شخص حاجی از درستی اعمال حج خود مطمئن می‌شود زیرا رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در حجة الوداع مناسک حج را برای امت خویش به طور واضحی بیان فرمودند که هیچ پوشیده‌ای در آن باقی نماند، و چنانکه در حدیثی که جابر بن عبدالله انصاری ـ رضی الله عنه ـ در وصف حج پیامبر روایت کرده است چنین آمده که آن حضرت ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ فرمودند: «مناسک خود را از من فرا بگیرید» [به روایت مسلم و دیگران]

با چنین پیروی و متابعتی، شخص حاجی از وقوع در هر چیزی که حج او را ناقص ساخته یا باعث کم شدن اجر آن شود اجتناب می‌ورزد، به خصوص اگر بزرگی اجر آنانی را که حج خود را از هر گونه اشکال مصون داشته‌اند بداند. آن پاداشی که بخاری و مسلم در صحیح خود از ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت نموده‌اند که ایشان از رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ چنین روایت کرده‌اند که فرمودند: «هر که حج کند و [در حج خود] دچار “رَفَث” و “فِسق” نشود به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است [از حج] باز می‌گردد»

رَفَث یعنی لذت بردن از همسر و همه‌ی کارهایی که به این منظور انجام می‌شود، فسق نیز شامل همه‌ی کارهای فاسقانه و گناه و سخنان حرام مانند دروغ و غیبت و سخن‌چینی و دشنام و جدال از روی دشمنی است به خصوص اگر به همراه بلند کردن صدا باشد.

اگر حاجی در هر قدمی که در این راه بر می‌دارد و در هر یک از مناسکی که در این مکان شریف به جا می‌آورد، در این موقعیت بزرگ که در آن شرف مکان و زمان و شرف شعائر یکجا گردیده است بیاندیشد، به یقین می‌رسد که در چنین موقعیتی هیچ جایی برای رَفَث و فسوق و جدال نیست و سعی می‌کند همه‌ی روزهای حجش را در طاعت پروردگار و تلاوت و ذکر و نماز و طواف و انفاق و نیکی صرف کند زیرا حتی خرجی که انسان در راه حج متحمل می‌شود برای او باقی می‌ماند.

چنانکه در حدیثی که “حاکم نیشابوری” در “مستدرک” خویش با سند صحیح از عایشه‌ی صدیقه ـ رضی الله عنها ـ روایت نموده است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ خطاب به وی چنین فرمود: «همانا تو به اندازه‌ی تلاش و خرجی که می‌کنی اجر خواهی برد» البته اگر این خرج از مال حلال باشد، زیرا الله ـ سبحانه و تعالی ـ پاک است و جز پاکی چیزی را نمی‌پذیرد و شخص هر چه رو به سوی پروردگار بیاورد و برای به دست آوردن رضایت پروردگارش تلاش کند، در مقابل، لذت و شادی و محبت خدا و رسول و دین خداوند را به دست می‌آورد.

او در حالی به سرزمین خویش باز می‌گردد که بهتر از گذشته است که این نزد بسیاری از علما، نشانه‌ی حج مبرور است. پس ای بندگان خداوند پروای خداوند را داشته باشید و سعی کنید با پذیرش دستور خداوند حجی مبرور داشته باشید که این مدار قبولی اعمال است. و همچنین با پیروی از رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و پیش گرفتن راه و روش وی و مقدم داشتن سخن او بر سخن هر کس دیگر و کسب مال حلال و به دور بودن از ریا و فخرفروشی و اجتناب از رفث و فسوق و جدل و هر آنچه با مقصود حج منافات دارد و یا باعث کم شدن اجر آن می‌شود و یا آن را از هدف خود دور می‌گرداند و یا آنکه آن را از روشی که خداوند قرار داده و پیامبرش آن را تبیین نموده است دور می‌گرداند اجتناب نمایید، تا آنکه سختی سفر حج و هزینه‌های آن و دوری از خانواده و وطن بیهوده به هدر نرود.

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم: {الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ} [بقره: 197]

(حج در ماه‌هاى مشخصی است پس هر کس در این [ماه]ها حج را [بر خود] واجب گرداند [بداند که] در اثنای حج هم‌بستری و گناه و جدال [روا] نیست و هر کار نیکی انجام می‌‏دهيد الله آن را می‌داند و برای خود توشه برگیرید که در حقیقت بهترین توشه پرهیزگاری است و ای خردمندان از من پروا کنید)

خداوند من و شما را با راه و روش کتاب و سنت سود رسانَد؛ این سخن خویش را گفته و برای خود و شما و همه‌ی مسلمانان از هر گناهی از خداوند آمرزش می‌خواهم که او بسیار آمرزنده و بسیار مهربان است.

خطبه‌ی دوم:

حمد و سپاس مخصوص الله است، او را ستایش گفته و از او یاری جسته و از وی آمرزش می‌خواهیم، و از بدی‌های نفس خویش و کارهای ناشایست به او پناه می‌بریم، الله هر که را هدایت کند او گمراه‌گری نخواهد داشت و هر که را گمراه سازد وی هدایتگری نخواهد یافت و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که یگانه است و شریکی ندارد و گواهی می‌دهم که محمد بنده و پیامبر اوست، خداوندا بر بنده و پیامبرت محمد و بر اهل بیت و یاران وی درود و سلام فرست.

اما بعد، ای بندگان خداوند:

سختی‌های سفر آنگونه است که رسول الله ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ در حدیثی چنین بیان فرموده‌اند که: «سفر تکه‌ای از عذاب است و یکی از شما را از غذا و نوشیدنی و خوابش باز می‌دارد»‌[به روایت بخاری و مسلم] منظور این است که سفر باعث می‌شود انسان از غذا و نوشیدنی و استراحتی که به آن عادت دارد و خو گرفته است باز بماند.

همینطور سختی دوری از خانواده و فرزندان و دوری از وطن و سختی قربانی کردن مال برای مخارج حج و دیگر سختی‌ها که با شدت محبت خداوندی و نیروی ایمانی که حاجی در قلب خویش احساس می‌کند، برای او آسان می‌شود. پس هنگامی که شخص حاجی نفس خود را از لغو و رفث و گناه و جدل و آزار و اذیت باز دارد و آن را به نیک‌رفتاری و احسان در همه‌ی امور وا داشته و غذا و نوشیدنی و لباس و همه‌ی هزینه‌هایش از مال حلال باشد و مناسک حج خویش را خالصانه برای خداوند و بر اساس پیروی از پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ به جای آورد مستحق این پاداش بزرگی خواهد شد که رسول گرامی خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ آن را چنین بیان نموده‌اند:

« هر که حج کند و [در حج خود] دچار “رَفَث” و “فِسق” نشود به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است [از حج] باز می‌گردد » [به روایت بخاری و مسلم]

چه بزرگ است این اجر و چه بزرگوارانه است چنین پاداشی! و چه خوش بخت است آنکه بدان دست یابد؛ زیرا چنین کسی پیروزی بزرگی را نزد خداوند به دست آورده است! پس ای بندگان خداوند تقوای او را پیشه سازید و برای به دست آوردن این پیروزی تلاش کنید تا از جمله‌ی رستگاران شوید.

و همیشه به یاد داشته باشید که خداوند شما را به درود و سلام بر بهترین انسان‌ها امر نموده و فرموده است:

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا } [احزاب: 56]

خداوندا درود و سلام فرست بر بنده و پیامبرت محمد و راضی و خشنود باش از چهار خلیفه‌ی وی ابوبکر و عمر و عثمان و علی و از دیگر اهل بیت و یاران وی و از تابعین و همه‌ی کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی نمایند و همچنین از ما با عفو کَرَم خویش راضی و خشنود باش از بهترین بخشنده‌گان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده، و حوزه‌ی دین را حفظ نما و دشمنان دین و دیگر مفسدان و طاغیان را نابود ساز و میان قلوب مسلمانان الفت ایجاد کن و صف آنان را یکپارچه بساز و رهبران آن‌ها را اصلاح نما و کلمه‌ی آنان را بر حق، یکی بگردان.

خداوندا دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت محمد ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ و بندگان مومن مجاهد صادقت را یاری ده.

خداوندا ما را در سرزمین‌هایمان ایمن بگردان و امامان و والیان امر ما را اصلاح نما. خداوندا عاقبت ما را در همه‌ی امور نیک بگردان و ما را از خواری دنیا و عذاب آخرت نجات ده.

خداوندا دین ما را که نگهدارنده‌ی امر ماست و دنیای ما را که زندگی ما در آن است، و آخرت ما را که بازگشت‌گاه ماست اصلاح نما، و زندگی را برای ما باعث زیادی خیر و مرگ را عاملی برای آسودگی از همه‌ی بدی‌ها بگردان.

خداوندا تو ما را از دشمنانمان و دشمنانت حفظ نما، خداوندا همانگونه که مشیئت توست ما را از شر دشمنانمان حفظ نما.

خداوندا ما از زوال نعمتت و تغییر یافتن عافیتت و از خشم ناگهانیت به تو پناه می‌بریم.

خداوندا بیماران ما را شفا ده و مردگان ما را بیامرز.

خداوندا نفس ما را متقی بگردان و آن را پاک بساز که تو بهترین پاک کننده‌ی آنی و تو ولی و مولای آنی.

خداوندا حج ما را از ما بپذیر و آن را حجی مبرور قرار ده ای پروردگار جهانیان.

{ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ } [اعراف: 23]

{ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } [بقره: 201]

و درود و سلام خداوند بر بنده و پیامبرش محمد، و بر اهل بیت و یاران وی و الحمدلله رب العالمین.

ذکر خداوند متعال از بهترین انواع عبادات و گرامی‌ترین آنهاست تا جایی که معاذ بن جبل رضی الله عنه آن را مطلقا بهترین عبادت می‌داند و می‌گوید:

“فرزند آدم کاری نجات‌بخش‌تر از ذکر خداوند انجام نداده است” به او گفتند ای ابوعبدالرحمن حتی جهاد در راه خدا؟ گفت: “حتی جهاد در راه خدا، مگر آنکه اینقدر با شمشیرش ضربه بزند که بشکند، زیرا خداوند متعال می‌فرماید: {ولذکر الله اکبر} (به تحقیق ذکر خداوند بزرگتر است)”

زیرا در ذکر خداوند متعال زندگی قلب و آرامش آن نهفته است چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ } [رعد: 28]

(آگاه باشید که با یاد الله دل‌ها آرام می‌گیرد)

هر که خداوند را در همه حال یاد کند دنیا و آنچه در آن است برایش آسان خواهد شد و در آن راه بدبختی نخواهد پیمود، زیرا او خالق این دنیا را یاد می‌کند و می‌داند که آنچه نزد خداوند است بهتر و ماندگارتر است.

آنکه ذکر خداوند می‌کند از مخلوق نخواهد ترسید و از هیچ چیز هراسی نخواهد داشت زیرا یاد خداوند متعال در قلب وی شجاعت و قدرت اقدام قرار خواهد داد و از وی ترس و تردید سر نخواهد زد و این راز نیروی مجاهدان در راه خدا است که گاه دشمنانی را که از نظر تعداد و اسلحه بر آنان برتری دارند شکست می‌دهند، و این راز نیروی علما و مصلحانی است که به معروف امر می‌کنند و از منکر بازمی‌دارند و حق را می‌گویند و در راه خداوند از سرزنش هیچ کس هراسی ندارند. زیرا گمان بر این است که آنان بیشترین کسانی‌اند که خداوند را یاد می‌کنند.

این روزها، روزهای ذکر و شکر است:

روزهای تشریق (1) روزهای ذکر خداوند متعال و روزهای شکرگذاری اوست، گرچه حق این است که همیشه یاد خداوند و شکر او به جای آورده شود اما در این روزها ذکر و شکر او بیشتر مورد تاکید است.

نبیشه هذلی رضی الله عنه از رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) روایت کرده است که ایشان فرمودند: “روزهای تشریق، روزهای خوردن و نوشیدن و ذکر خداوند است” [به روایت امام مسلم] و در روایت امام احمد آمده است که فرمودند: “هر که روزه‌دار بود افطار کند که این روزها روزهای خوردن و نوشیدن است”

این روزها روزهایی است معدود که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها می‌فرماید:

{ وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } [بقره: 203]

(خداوند را در روزهایی معدود یاد کنید)

و در حدیث عبدالله بن قرط آمده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: “بهترین روزها نزد خداوند متعال روز قربانی است و سپس روز قـَرّ (2)”‌ [به روایت امام احمد]

از آنجا که این روزها، آخرین روزهای این موسم بافضیلت هستند، و در این روزها حجاج حج خود را کامل می‌کنند و دیگر مردم نیز آن را با تقرب به خداوند متعال و قربانی به پایان می‌رسانند مستحب است که این ایام با ذکر خداوند متعال توسط حاجیان و دیگر مردم پایان داده شود.

و این سنتی است که خداوند متعال در پایان هر عبادتی قرار داده است. مثلا در مورد نماز، ذکر پس از آن مشروع گردیده شده است چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِكُمْ} [نساء: 103]

(پس هنگامی که نماز را به پایان رساندید خداوند را ایستاده و نشسته و بر پهلوهای خود یاد کنید)

و در مورد ذکر پس از نماز جمعه می‌فرماید:

{فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} ‌[جمعه: 10]

(پس هنگامی که نماز [جمعه] به پایان رسید در زمین منتشر شوید و از فضل و نعمت الهی بجویید و الله را بسیار یاد کنید تا آنکه رستگار شوید)

و پس از ذکر حج خداوند متعال چنین می‌فرماید:

{فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً} [بقره: 200]

(پس هنگامی که مناسک خود را کامل نمودید الله را آنگونه که پدرانتان را یاد می‌نمود یا بیشتر از آن یاد نمایید)

برای ذاکر شایسته است که در معنای ذکری که می‌کند تدبر نماید و معنای آن را بداند زیرا این بیشتر باعث ایجاد خشوع و تاثیر گذاری آن و سپس صلاح قلب خواهد شد.

ابن قیم رحمه الله می‌گوید: “بهترین نوع ذکر و سودمندترین آن، ذکری است که در آن، قلب و زبان با یکدیگر همراه باشند و از اذکار نبوی بوده و شخص ذاکر نیز معانی و مقاصد آن را درک نماید”

اذکار مورد تاکید در روزهای تشریق:

در این روزهای مبارک گفتن تکبیر در پی نمازهای فرض و همچنین تکبیر مطلق تا غروب روز سیزدهم برای حجاج و دیگران مورد تاکید است.

ابن عمر رضی الله عنهما در این روزها در سرزمین منی و در پی نمازها و در بستر خواب و در خیمه و مجلسش و در هنگام راه رفتن تکبیر می‌گفت.

ام المومنین میمنونه رضی الله عنها در روز نحر (قربانی) تکبیر می‌گفت و زنان  در پشت سر أبان بن عفان و عمر بن عبدالعزیز در شب‌های تشریق، به همراه مردان در مساجد تکبیر می‌گفتند [به روایت بخاری]

بلکه اهمیت این تکبیرها در پی نمازهای فرض تا جایی است که علما می‌گویند: اگر شخص آن را فراموش کرد می‌تواند آن را قضا نماید و اگر فراموش نمود که آن را به دنبال نماز بگوید می‌تواند آن را هنگامی که به یاد آورد به جای بیاورد حتی اگر بی‌وضو باشد یا از مسجد خارج شده باشد؛ البته اگر فاصله‌ی میان تکبیر و نماز طولانی نشده باشد.

همچنین تکبیر مطلق در بازار و خانه و مسجد و در راه، به هدف بزرگ داشتن خداوند و برای آشکار گرداندن شعائر وی مشروع می‌باشد.

اجتماع لذت قلب و لذت بدن:

در روزهای تشریق برای مومنان میان لذت بدن با خوردن و نوشیدن و لدت قلب با ذکر و شکر یکجا شده و اینچنین لذت و خوشی به کمال خود می‌رسد. هر چه آنان برای نعمت شکر کنند خود این شکر نیر نعمتی دیگر است که خود نیاز به شکری دیگر دارد و شکر هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد.

کمک گرفتن از نعمت برای طاعت:

حافظ ابن رجب رحمه الله تعالی می‌گوید: “در این سخن رسول الله صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید: “این روزها، روزهای خوردن و آشامیدن و ذکر خداوند است” اشاره به این است که از این روزهای عید و آشامیدن برای ذکر و یاد خداوند متعال کمک جسته می‌شود و این از کمال شکر نعمت‌های الهی است که از این نعمت‌ها برای طاعات کمک گرفته شود. خداوند متعال نیز در کتابش به خوردن از پاکی‌ها و شکر آن امر نموده است و هر که از نعمت‌های الهی در معصیت او بهره ببرد نسبت به نعمت‌های او کفر ورزیده است.

به ویژه نعمت خوردن از گوشت چهارپایان، چنانکه در روزهای تشریق چنین است. زیرا این چارپایان حیواناتی زبان بسته‌اند که از الله اطاعت نموده و معصیت وی را نمی‌کنند و تسبیح وی را به جای می‌آورند چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍإلا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ } ‌[اسراء: 44]

(و هیچ چیز نیست مگر آنکه به ستایش او تسبیح گوی است)

و این آفریدگان برای خداوند سجده می‌برند:

{ وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلائِكَةُ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ} [نحل49]

(و برای الله هر آنچه از جنبندگان و فرشتگان در آسمان و زمین است سجده می‌برند و آنان تکبر نمی‌ورزند)

و چه بسا این حیوانات بیشتر از بسیاری از انسان‌ها یاد خداوند می‌کنند، و در مسند بصورت مرفوع روایت شده که: “چه بسا چارپایی که بهتر از آنی است که سوارش است و بیشتر از وی ذکر خداوند را به جای می‌آورد” [مسند احمد]

و خداوند متعال در کتابش چنین خبر داده است که بسیاری از جن‌ها و انسان‌ها به مانند چارپایان و بلکه بدتر از آنانند.

خداوند متعال با این وجود ذبح این چارپایان ـ مطیع و ذکر گذار ـ را برای بندگان مومن خود مباح گردانده تا بدین وسیله بدن‌های آنان قوی گردد و لذت آنان با خوردن گوشت به کمال برسد زیرا گوشت از بهترین غذاها و خوشمزه‌ترین آنهاست و با این وجود که بدن‌ انسان با دیگر غذاهای غیرگوشتی مانند گیاهان و دیگر غذاها زنده می‌ماند اما نیرو و عقل و لذت، جز با خوردن گوشت به کمال نمی‌رسد و بر این اساس خوردن گوشت کمکی خواهد شد برای به دست آوردن علوم سودمند و اعمال نیکی که بنی آدم به واسطه‌ی آن بر حیوانات برتری دارند و همچنین برای آنکه برای ذکر خداوند قوی گردند…

برای همین برای شخص مومن لایق نیست جز این که این نعمت‌ها را با شکرگذاری پاسخ گوید و از آن‌ها در طاعت خداوند عزوجل سود جوید زیرا خداوند فرزندان آدم را بر بسیاری از مخلوقات برتری داده و این حیوانات را در تسخیر آنان قرار داده است. خداوند متعال می‌فرماید:

{ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} [حج: 36]

(از گوشت آنها بخوريد و به مستمند (غير گدا) و به فقير (گدا پيشه) بخورانيد. اين گونه (كه می‌‌بينيد ) شتران را رام و مطيع شما كرده‌ايم تا اين كه  سپاسگزاری كنيد.‏)

اما کسی که این حیوانات فرمانبردار و ذاکر خداوند را کشته و سپس از گوشت آنان در راه معصیت او سود برد و یاد خداوند را فراموش نماید در واقع کفر نعمت کرده و این چارپایان بهتر از او و فرمانبردارتر از اویند.” پایان سخنان امام ابن رجب [لطائف المعارف]

درباره‌ی مسخر گردانده شدن این چارپایان، خداوند متعال می‌فرماید:

{وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} [حج: 36]

(ما (ذبح) شتران  را (در حجّ) برای شما از جمله مراسم و مناسک الهي قرار داده‌ايم، و در چنين حيواناتي خير شما است. پس در حالی كه به صف ايستاده‌اند نام الله را بر آنها ببريد، و هنگامی كه بر پهلوهايشان افتادند، خودتان از گوشت آنها بخوريد و به مستمند (غير گدا) و به فقير (گدا پيشه) بخورانيد. اين گونه  شتران را رام و مطيع شما كرده‌ايم تا اين كه سپاسگزاری كنيد.‏)

ابن کثیر رحمه الله درباره‌ی این سخن خداوند متعال می‌گوید: “خداوند متعال می‌فرماید: برای این،‌ این چارپایان را به تسخیر شما درآوردیم،‌ یعنی آنها را تحت فرمان و مطیع شما گرداندیم، اگر خواستید سوار آن‌ها می‌شوید و اگر خواستید شیر آن‌ها را می‌دوشید و اگر خواستید آن‌ها را ذبح می‌کنید.” چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَاماً فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ(71) وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ (72) وَلَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلا يَشْكُرُونَ}‌ [یس: 71-73]

(آیا نمی‌بینند که از آنچه ما با دستان خود برای آنان آفریدیم چارپایانی است که آنان مالک آنند؟ (71) و ما آن را مطیع آنان ساختیم برخی از آنها را مركب خود می‌‌سازند، و از برخی ديگر تغذيه می‌‌كنند ‏ (72) و از آن سودهایی می‌برند و از آن نوشیدنی‌هایی به دست می‌آورند. آیا نباید شکرگذار باشند؟)

ابن کثیر در تفسیر آیه‌ی {كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} می‌گوید: “خداوند متعال این حیوانات را آفرید در حالی که نه به آنها نیازمند است و نه به بندگانش، اما آنان را برای این آفرید که در تسخیر بندگانش باشند و تا با ریختن خون آن‌ها در این روزهای بافضیلت به خداوند نزدیکی جویند.” چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

{ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ}‌[حج: 37]

(نه گوشت آن (قربانی‌ها) به الله خواهد رسید و نه خون آن، بلکه تقوای شما به او خواهد رسید. اینچنین این (چارپایان) را مسخر شما گرداندیم تا الله را به سبب آنکه شما را هدایت نموده است بزرگ دارید، و نیکوکاران را بشارت ده.)

ابن کثیر رحمه الله می‌گوید: “برای این هدف ذبح این حیوانات برای شما مشروع گردانده شده است تا خداوند را در هنگام ذبح آنان به یاد آورید زیرا او خالق و رازق است و به او چیزی از گوشت و خون این قربانی‌ها نمی‌رسد زیرا که خداوند از دیگران بی‌نیاز است.

مردم در دوران جاهلیت هنگامی که قربانی را ذبح می‌نمودند مقداری از گوشت آن را در کنار خدایان خود می‌گذاشتند و مقداری از خون قربانی را بر آن می‌پاشیدند، پس خداوند متعال فرمودند: به خداوند نه گوشت آن‌ خواهد رسید و نه خون آن” پایان سخنان امام ابن کثیر [تفسیر ابن کثیر]

میان روزهای تشریق و خوشی‌های بهشت:

در نهی از روزه گرفتن روزهای تشریق پس از کارهای نیکی که در روزهای دهه‌ی ذی‌الحجه و اعمال حج انجام گرفته است و در بهره گرفتن از پاکی‌هایی که خداوند حلال نموده است، اشاره‌ای است به حال اهل دنیا. زیرا دنیا همه‌اش به مانند روزهای حج، در سفر طی می‌شود و همچنین به مانند حج همه‌اش در احرام [یعنی حرام گردانده شدن] شهوت‌هایی طی می‌شود که خداوند بر انسان حرام گردانده است.

هر که در این مدت سفر بر این احرام صبر پیشه نمود و از پیروی هوای نفس دست کشید به خواسته‌ی خود خواهد رسید و برای ابد در مهمانی خداوند و در جوار او خواهد ماند و برای همین است که به اهل بهشت گفته خواهد شد:

{ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ} [طور: 19]

(بخورید و بیاشامید، گوارایتان باد! به پاداش آنچه انجام می‌دادید)

{ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ} [حاقه: 24]

(بخورید و بیاشامید و گوارایتان باد به پاداش آنچه در روزهای گذشته انجام می‌دادید)

هر که امروز از شهوت‌هایش روزه گیرد فردای آخرت با آن افطار خواهد کرد، و هر که بر انجام آنچه در دنیا برای وی حرام گردانده شده است عجله ورزد با محروم شدن از نصیب خود در بهشت، تنبیه خواهد شد. برای مثال هر که در دنیا خمر بنوشد در آخرت از آن محروم خواهد شد و هر مردی که در دنیا لباس ابریشم بپوشد در آخرت از پوشیدن آن محروم خواهد گردید. [نگا: لطائف المعارف]

بر مسلمان‌ها لازم است که تقوای خداوند را پیشه سازند و وقت‌های خود را با یاد خداوند و شکر و طاعت وی آباد سازند زیرا این روزهای باارزش هم بر نیکوکار و هم بر کم کار خواهد گذشت هر چند میان اعمال این دو گروه تفاوت بزرگی است. همین گونه نیز دنیا طی خواهد شد و خواهد گذشت.

همانگونه که دنیا برای انسان نیکوکار زودتر از موعدش به پایان نخواهد رسید، برای توبه‌ی فرد گناهکار نیز تاخیر نخواهد کرد، اما انسان مطیع، سختی طاعت و صبری را که برای آن و برای جلوگیری از شهوات متحمل گردیده از یاد خواهد برد و شیرینی اجر و ثواب را به دست خواهد آورد.

همینطور انسان گناهکار خوشی شهوت‌ها را فراموش خواهد کرد و تلخی گناهانی را که به سبب ترک واجبات و ارتکاب گناهان به دست آورده در برابر خود خواهد دید.

خداوند متعال ما را به سوی هدایت خود موفق گرداند و کارهای ما را در راه رضایت خود قرار دهد.

ستایش از آن الله پروردگار جهانیان است وصلى الله على نبينا محمد وعلی آله وصحبه أجمعين.

______________________________________________________

1-   منظور از ایام تشریق یا همان روزهای تشریق، روزهای یازدهم و دوازدهم و سیزدهم ذی الحجه می‌باشد. این روزها با غروب روز سیزدهم ذی الحجه پایان می‌یابند. در این روزها روزه گرفتن جایز نیست و بر اساس سخن رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) این روزها روزهای خوردن و نوشیدن و ذکر و شکر خداوند است.

2-     روز قـَرّ:‌ روز یازدهم ذی الحجه و روز استقرار در سرزمین منی است.

مسجد الحرام: جمعه 18 ذوالقعده 1430 برابر با 15 آبان 1388

خطبۀ اول:

ستایش از آن الله است. از آن خداوندی که شعائر اسلام را والا داشته و آن را برای بندگان خود واضح و روشن گرداند… او که میان ماه‌ها و روزها برتری قرار داد و حج را رکنی از ارکان این دین بزرگ گرداند…

وی را سپاس می‌گویم ـ که او پاک و منزه است ـ و شکرش را به جای می‌آورم و عفو زیبایش را می‌خواهم و برای گناهان و معاصی از او آمرزش می‌خواهم و از وی هدایت و توفیق و داخل شدن در زمرۀ کسانی را می‌خواهم که «گفتند پروردگار ما الله است سپس استقامت ورزیدند»…

اما بعد:

{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ } [حشر: 18]

(اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از الله پروا داريد و هر كسى بايد بنگرد كه براى فردا[ى خود] از پيش چه فرستاده است و [باز] الله خدا بترسيد در حقيقت‏الله به آنچه مى‏كنيد آگاه است)

{ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ } [بقره: 235]

(و بدانيد كه الله آنچه را در دل داريد مى‏داند پس از [مخالفت] او بترسيد)

اوقات خود را حفظ نمایید که این اوقات با قیمت قابل سنجش نیستند و و کارها را با ترازوی شرع بسنجید و نیت‌ها و اهداف خود را درست گردانید و با اخلاص فضیلت این اعمال را به دست آورید و جهان غیب را در حال پنهان و آشکار به یاد داشته باشید که چه خوب است مراقبت نفس و چه باارزش است!

روزهای باارزش خود را پیش از از دست رفتن آن غنیمت شمارید، این روزهایی که خداوند آن‌ها را شرف و فضیلت داده است.

ای مسلمانان: در این روزهای مبارک، مکه به استقابل جمع حاجیان می‌رود و مسجد الحرام مهمانان خداوند را در آغوش می‌گیرد. حاجیانی که از هر بلندی و پستی و از هر دور و نزدیک آمده‌اند تا ندای پروردگار را لبیک گویند و تا دستور خلیل وی (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) را اجابت کنند:

{ وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ( 27) لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ } [حج: 27-28]

(و در ميان مردم براى حج بانگ برآور تا [زايران] پياده و [سوار] بر هر شتر لاغرى كه از هر راه دورى مى‏آيند به سوى تو روى آورند (27) تا شاهد منافع خويش باشند)

حاجیان مشتاقانه و آرزمندانه می‌آیند… در حالی که در مسیر خود بسوی بیت الله می‌روند، شادی آنان را در برگرفته و امید بخشیده شدن گناهان و دستیابی به بهشت‌های خداوندی را دارند رکن پنجم از ارکان دینشان را در مقدس‌ترین نقطۀ روی زمین به انجام می‌رساند.

این است مکۀ مکرمه، تاریخ و خاطرات…

{ إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ (96) فِيهِ آيَاتٌ بَيِّـنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَن دَخَلَهُ كَانَ آمِناً } [آل عمران: 96-97]

(در حقيقت نخستين خانه‏اى كه براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است كه در مكه است و مبارک و براى جهانيان [مايۀ] هدايت است (96) در آن نشانه‏هايى روشن است [از جمله] مقام ابراهيم، و هر كه در آن درآيد در امان است)

پیامبران به سوی این خانه حج کرده‌اند و امام حنفا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) در آن نماز گزارده است… از مکه نور هدایت تابیدن گرفت و رسالت توحید آغاز گردید تا آنکه همۀ زمین را در برگرفت و جهان را تغییر داد و زیباترین و بزرگترین تمدنی را که جهان شناخت پایه گذارد…

مکه مرکز جهان و سمبل وحدت مسلمانان و منبع نور است برای جهانیان… بهترین سرزمین‌هاست نزد خداوند و محبوبترین آن‌هاست نزد رسول خدا ـ صلی الله علیه وسلم ـ

این مکه است (مادر شهرها) که زادگاه بهترین انسان‌هاست… پیامبر ما بر خاک آن رشد یافت و بر زمین آن راه رفت… مکه در عرض نیم قرن زندگی پیامبر خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) را بر خاک خود مشاهده کرد. چه شرفی بالاتر از این شرف است؟ اگر این خاک سخت می‌گفت چه سیرتی را بیان می‌کرد و چه تاریخی را بر می‌شمرد؟!

در این سرزمین جبرئیل امین ـ علیه السلام ـ با وحی نازل شد و در این سرزمین رسول خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) کلمۀ توحید را بر کوه صفا فریاد زد…

اگر کعبه لب می‌گشود و اگر زمزم و مقام ابراهیم سخن می‌گفتند چنین بیان می‌کردند که روزی اینجا ابوبکر بود و عمر بود، عثمان بود و علی بود و دیگر اصحاب بودند… آنان که دنیا را نورانی کردند و زمین را پاک ساختند… و در اینجا بود که توحید با بت پرستی به نبرد پرداخت تا آنکه خداوند دین خود را پیروز ساخت…

اینجا بود که پیامبر (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) در برابر کعبه ایستاد تا آنکه مبادی این دین را بیان نماید و تا آنکه مترقی‌ترین برنامۀ انسانی را طرح بریزد… طرحی که همۀ تمدن‌ها تاکنون از ترسیم آن ناتوان مانده‌اند.

حجاج بیت الله الحرام: رسیدن شما به این خانۀ محترم خداوند مبارک باد… این شعائر و این احساس بر شما مبارک باد… بر شما مبارک باد این زمان شریف و این مکان شریف و این اعمال بس عظیم… خداوند را برای این نعمت‌های حمد و شکر گوید که او اعلام نموده برای شاکران افزون خواهد داد.

خوش آمدید… شما مهمان خداوندید که گرامی‌داشت و احترامش واجب است…

خداوند حجتان را آسان گرداند و شما را از هر گزندی محفوظ بدارد و حجتان را مبرور و تلاشتان را مشکور سازد و از ما و شما اعمالمان را بپذیرد.

ای مسلمانان: قصد نمودن این سرزمین پاک باعث پاک شدن گناهان و از بین رفتن آنان میشود و بلکه بالاتر از این، حج مبرور پاداشی ندارد به جز بهشت… و این سخن پیامبرتان (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) است.

چه اندازه درون‌ها برای مکه مشتاق شده و چقدر قلب‌ها برای آن بی‌تاب گشته اند… و چه انسان‌هایی که در شوق و سوز آن گریسته‌اند… چه انسان‌ها که حسرت دیدن «وادی محسر» را دارند… آرزو دارند شبی در منا بمانند و ساعتی در عرفه توقف کنند یا در شب مزدلفه شریک باشند و در ازدحام جمرات حضور داشته باشند… یا آنکه طواف خانه کنند و اشک بریزند…

و همچنان موکب حجاج از هر راه دور و نزدیک سرازیر است…

چه زیباست صدای لبیک که بر هواپیماها در آسمان و در کشتی‌ها در دریا و در اتوموبیل‌ها در جاده‌ها به گوش می‌رسد…

لبیک اللهم لبیک… لبیک لا شریک لک لبیک… إن الحمد و النعمة لک والملک… لا شریک لک.

مقصد یگانه و هدفی یگانه… این قافله‌های ایمان است… این سفر زندگی است که به جایی که دل‌ها بدان گرایش دارند… بسوی سمبل اسلام و قبلۀ مسلمانان.

ای حجاج بیت الله الحرام… منزلت حج نزد خداوند متعال بس بزرگ است و این شعیره در دین جایگانی عظیم دارد… خداوند این شعیره را با این سخن خود واجب گردانده است که:

{ وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ } [آل عمران: 97]

(و براى الله حج آن خانه بر عهده مردم است كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد و هر كه كفر ورزد يقينا الله از جهانيان بى‏نياز است)

اما در مورد فضل آن ابوهریره رضی الله عنه روایت کرده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «عمره تا عمره کفاره ای است برای بین آن دو و حج مبرور پاداشی ندارد جز بهشت» [به روایت بخاری و مسلم]

همچنین در صحیح آمده است که از رسول خداوند (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) پرسیده شد: کدام یک از اعمال بهتر است؟ ایشان فرمودند: «ایمان به خداوند عزوجل» سپس پرسیدند: پس از آن چه؟ ایشان فرمود: «جهاد در راه خداوند» باز پرسیده شد: سپس چه عملی؟ فرمود: «حج مبرور».

حج مبرور تجارت دنیا  آخرت و پیروزی در هر دوی آنها است.

از ابن مسعود رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «حج و عمره را در پی هم انجام دهید که آن دو فقر را از بین می‌برند و گناهان را چنان پاک می‌کنند که آتش ناپاکی آهن را پاک می‌سازد» [به روایت احمد و ترمذی با سند صحیح]

و در صحیحین آمده است که رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) فرمودند: «هر که حج این خانه را به جای آورد و بد دهانی و گناه نکرد به مانند روزی که مادرش او را به دنیا آورد بر خواهد گشت» یعنی به مانند روز تولد از گناهان پاک خواهد شد… این به همراه چند برابر شدند حسنات و بالا رفتن درجات است.

از جابر رضی الله عنه از رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) روایت است که ایشان فرمودند: «نماز در این مسجد من بافضیلت‌تر است از هزار نماز در دیگر مساجد مگر مسجد الحرام، و نماز در مسجد الحرام صد هزار بار بافضیلت‌تر است از نماز در دیگر مساجد» [به روایت احمد و ابن ماجه با سند صحیح و اصل این حدیث در صحیح است]

این یعنی نماز در مسجد الجرام به اندازۀ نماز 54 سال ارزش دارد.

آیا پس از این کسی برای اینکه دلش هوای حرم کرده است ملامت خواهد شد؟ این جدای از مواقف رحمت در عرفات و مشعر الحرام و منی و طواف خانۀ خدا و سعی بین صفا و مروه و رمی جمرات است، که همۀ این‌ها از مواقف رحمت و اجابت دعایند.

اما عرفات… و تو چه می‌دانی که عرفات چیست! رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) می‌فرماید: «هیچ روزی نیست که خداوند در آن بیشتر از روز عرفات بندگانی را از آتش نجات داده باشد و او در عرفات [به بندگانش] نزدیک می‌شود سپس بخاطر آنان بر ملائکه‌اش فخر مباهات می‌کند و می‌گوید: اینها چه می‌خواهند؟» [به روایت مسلم]

آن‌ها رحمت پروردگار و بهشت او را می‌خواهند… آنها مغفرت گناهانشان و آزادی از آتش را می‌خواهند… آنان از حاهای دور دنیا آمده‌اند… خانواده و سرزمین خود را ترک گفته‌اند  و هر چه را توانسته‌اند خرج کرده‌اند تا به به این مکان‌ها شریفه برسند…

آن هم در زمانه‌ای که می‌بینی برخی از ثروتمندان از ادای این فریضه تنبلی می‌کنند و پول و وقت خود را در راه سفر و تفریح و خوشگذرانی و غفلت هدر می‌دهند و حتی یک بار هم به حج نرفته‌اند.

این‌ها بدانند که رکنی از ارکان اسلام را ترک گفته‌اند… عمر بن خطاب رضی الله می‌گوید: هر که وضع مالی خوبی داشت و حج را به جای نیاورد و مرد، اگر خواست به مانند یهودیان و مسیحیان بمیرد.» و به مانند این سخن از علی بن ابی‌اطلب رضی الله عنه نیز روایت شده است.

پس باید که شخص توانگر تقوای خداوند را پیشه ساخته و پیش از از دست دادن فرصت دست به کار شود و اگر ناتوانی یا مرگ او را غافلگیر ساخت آنگاه عذر آوردن برای او سودی نخواهد داشت.

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

{ وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ } [آل عمران: 97]

(و براى الله حج آن خانه بر عهده مردم است [البته بر] كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد و هر كه كفر ورزد يقينا الله از جهانيان بى‏نياز است)

خداوند من و شما را به واسطۀ کتابش و سنت پیامبرش، برکت و سود رساند، این سخنم را گفته و برای خود و شما از خداوند متعال مغفرت می‌خواهم.

خطبۀ دوم:

ستایش و سپاس از آن خداوند برای احسان و توفیق وی… و گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله که یگانه و بی‌شریک است و گواهی می‌دهم که محمد، بنده و پیامبر او و دعوتگر بسوی رضوان وی است… درود و سلام و برکات خداوند بر روی و بر آل و اصحاب وی باد.

اما بعد:

ای مومنان… ای حجاج خانۀ خدا. اکنون که خداوند شما را به خانه‌اش رسانده است شعائر او را پاس دارید تا تقوا و ایمانتان افزون گردد:

{ ذَلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ } [حج: 32]

(اين است [فرايض خدا] و هر كس شعاير الله را بزرگ دارد در حقيقت آن از تقوای دلهاست)

از پاسداشت شعائر خداوندی این است که: عمل را به نیکی انجاکم داده و بر کامل انجام دادن آن حریص بوده و از روش رسول خدا (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) پیروی نماییم. ایشان می‌فرماید: «مناسکتان را از من فراگیرید»

همچنانکه پی گرفتن رخصت‌ها و سهل انگاری در انجام مناسک، زیان است و نقص.. خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَأَتِمُّواْ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ } [بقره: 196]

(و براى الله حج و عمره را به پايان رسانيد)

همچنین دوری از آنچه باعث نقصان در حج و عمره می‌شود و استفاده از زمان و مکانی که خداوند آن را بزرگ داشته است، ازجملۀ بزرگداشت شعائر الهی است.

همچنین دوری کردن از بحث و جدل و صر و صدا، زیرا قبولی حج و مغفرت گناهان، وابسته به ترک این کارها است. خداوند متعال می‌فرماید:

{ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ } [بقره: 197]

(حج در ماههاى معينى است پس هر كس در اين [ماه]ها حج را [برخود] واجب گرداند [بداند كه] در اثناى حج همبسترى و گناه و جدال [روا] نيست)

پیش از این سخن رسول الله (صلی الله علیه وعلی آله وسلم) گذشت، آنجا که می‌فرماید: «هر که حج کند و سخن ناروا نگفته و گناه نورزد به مانند روزی که مادرش وی را به دنیا آورد باز خواهد گشت»

پاکسازی درون و ازدیاد ایمان و به دست آوردن تقوا آنگاه خواهد بود که مسلمان با ادب و خشوع به عبادت پروردگارش روی آورد…

چنانکه لازم است پیش از آغاز کارهای حج دربارۀ احکام شرعی آن پرسش شود. چه بسا حاجیانی که بر اساس نادانی به عبادت خداوند می‌پردازند و نه سوال می‌کنند و نه فرا می‌گیرند و چه بسا افرادی که اگر پیش از کار سوال کرده بودند در مشکل واقع نمی‌شدند…

همچنین بر دوش مسئولان و دست اندر کاران مسئولیتی بس بزرگ نهاده شده و باید در این باره تقوای خداوند را در پیش گیرند زیرا همه مسئولند و همه در مورد افراد تحت مسئولیت خود مورد سوال قرار خواهند گرفت.

ای مومنان: همانا اصلی که این خانه بر آن بنا شده است توحید پروردگار جهانیان است. او که در کتابش فرموده است:

{ وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً } [حج: 26]

(و چون براى ابراهيم جاى خانه را معين كرديم [بدو گفتيم] چيزى را با من شريک مگردان)

و خداوند در خلال آیات خح چنین می‌فرماید:

{ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (30)حُنَفَاء لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ } [حج: 30-31]

(پس از پليدى بتها دورى كنيد و از گفتار باطل اجتناب ورزيد (30) در حالى كه گروندگان خالص به الله باشيد نه شريک ‏گيرندگان [براى] او)

پس اعمال خود را پاک سازید و در همۀ کارهای شرعی‌تان و در همۀ زندگی به سنت پایبند باشید زیرا شرک، اعمل انسان را باطل می‌سازد و همیشه پایبند به یاد خداوند باشید این ویژگی بارز حج است و این اعلام توحید است و سمبل حج… خداوند متعال می‌فرماید:

{ وَاذْكُرُواْ اللّهَ فِي أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ } [بقره: 203]

(و الله را در روزهايى معين ياد كنيد)

و می‌فرماید:

{ فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُواْ اللّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ } [بقره: 198]

(پس چون از عرفات كوچ نموديد الله را در مشعر الحرام ياد كنيد)

و همچنین می‌فرماید:

{ فَإِذَا قَضَيْتُم مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُواْ اللّهَ } [بقره: 200]

(و چون آداب ويژه حج‏ خود را به جاى آورديد الله را یاد کنید)

و باز می‌فرماید:

{ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ } [حج: 28]

(تا شاهد منافع خويش باشند و نام الله را در روزهاى معلومى به یاد آورند)

و در پایان درود و سلام فرستید بر بهترین انسان‌ها و پاک‌ترین آنان، رسول خداوند  محمد بن عبدالله…

خداوندا درود و سلام و برکت فرست بر بنده و پیامبرت محمد و بر اهل بیت پاکش و بر صحابۀ نیکوکارش. خداوندا راضی و خشنود باش از امامان هدایتگر، خلفای راشدین، ـ ابوبکر و عمر و عثمان و علی ـ و از دیگر صحابۀ پیامبرت و از همۀ کسانی که بر روش آنان رفته و از سنت آنان پیروی نموده‌اند. ای پروردگار جهانیان.

خداوندا حجاج و معتمرین را حفظ نما و نسک آنان را آسان گردان و حجشان را کامل نما و از ما و آنان بپذیر ای پروردگار جهانیان.

خداوندا اسلام و مسلمانان را عزت ده و شرک و مشرکان را خوار بگردان و این سرزمین و دیگر سرزمین‌های مسلمان را در امن و امان بدار. خداوندا هر که را برای ما و دین ما ارادۀ بد دارد به خود مشغول ساز و مکر او را در نابودی وی قرار ده.

خداوندا ما را در سرزمین‌های ما ایمن بدار و مسئولان و والیان امر ما را اصلاح نما.

خداوندا گرانی و وبا و ربا و زنا و زلزله‌ها و سختی‌ها و فتنه‌های بد آشکار و پنهان را از ما دور بدار.

خداوندا اوضاع مسلمانان را اصلاح نما خداوندا اوضاع مسلمانان را در هر جای جهان اصلاح نما. خداوندا آنان را بر حق و هدایت و کتاب و سنت جمع گردان. خداوندا جان آنان را حفظ نما و آنان را در سرزمینشان در امان بدار و زندگی آنان را آسان نما و اوضاع آنان را نیک گردان و دشمانشان را نابود ساز.

خدایا مستضعفان را در هر مکانی یاری ده. خدایا آنان را در فلسطین یاری ده. خداوندا مجاهدان را در بیت المقدس یاری ده. خدایا آنان را بر حق جمع گردان.

خداوندا، دینت را و کتابت را و سنت پیامبرت و بندگان مومنت را یاری ده.

خداوندا مسجد الاقصی و همۀ آن سرزمین مقدس را از تجاوز متجاوزان ناپاک، پاک گردان. خداوندا ای زندۀ پایدار، ای زندۀ پایدار، ای زندۀ پایدار، پناه تو محکم است و ثنای تو جلیل، ای آنکه لشکرش شکست نمی‌پذیرد و وعده‌اش خلاف نمی‌شود. تو پاک و منزهی…

خداوندا شب ستمگران به طول انجامید… خداوندا صهیونیست‌ها در طغیان و تجاوز زیاده‌روی نمودند… خداوندا دستی از حق برای آنان مهیا ساز تا قدرت آنان را بشکند و آنان را نابود سازد. خداوندا عذاب خود را بر آنان نازل ساز.

پروردگارا ما را در دنیا و آخرت نیکی عطا کن و از آتش دوزخ دور بدار. خداوندا گناهان ما را بیامرز و عیب‌های ما را بپوشان و کارهای ما را آسان گردان و ما را به آنچه رضایت تو در آن است برسان.

خداوندا تو را برای رحمتت و بارانت شکر می‌گوییم. خداوندا ما باز از فضلت مسالت داریم. خداوندا از رحمت تو بی‌نیاز نیستیم… پروردگارا خیر و رحمت را بر دیگر سرزمین‌های ما نیز فراگیر گردان.

خداوندا تویی آن خدایی که معبودی به حق جز تو نیست. تویی بی‌نیاز و ما نیازمندیم…. باران را بر ما نازل نما و مار از از مایوسان مگردان.خداوندا بندگان و سرزمین‌ها در نیاز و حاجتی هستند که جز تو کسی توانایی رفع آن را ندارد. خداوندا ما را عطا نما و محروممان نگردان و ما افزون ده و از ما کم ننما.

بندگان خداوند:

{إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (90) وَأَوْفُواْ بِعَهْدِ اللّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلاَ تَنقُضُواْ الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلاً إِنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ} [نحل: 90-91]

(در حقيقت‏ الله به دادگرى و نيكوكارى و بخشش به خويشاوندان فرمان مى‏دهد و از كار زشت و ناپسند و ستم باز مى‏دارد به شما اندرز مى‏دهد باشد كه پند گيريد (90) و چون با الله پيمان بستيد به پيمان خود وفا كنيد و سوگندهاى [خود را] پس از استوار كردن آنها مشكنيد با اينكه الله را بر خود ضامن [و گواه] قرار داده‏ايد زيرا الله آنچه را انجام مى‏دهيد مى‏داند)

___________________

با تشکر از شبکۀ جهانی نور

http://www.nourtv.net

شیخ محمد حسین یعقوب / ترجمه: صلاح الدین مصلح

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

{وَالْفَجْرِ (1)وَلَيَالٍ عَشْرٍ (2)وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ (3)وَاللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ (4)هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِّذِي حِجْرٍ (5)}

(سوگند به سپيده‏دم (1) و به شبهاى دهگانه (2) و به جفت و تاق (3) و به شب وقتى سپرى شود (4) آيا در اين براى خردمند [نياز به] سوگندى [ديگر] است  )

بهوش باش اي برادر و خواهر!

این بزرگترین فرصت زندگی توست این پیوند جدیدی با خداوند است اینها بهترین روزهای خداوند هستند

تصور کن ! اینها حتی بافضیلت تراز دهه ی آخر رمضان می باشند !!

رسول الله (صلی الله علیه وسلم ) می فرماید:

« ما من أيام العمل الصالح فيها أحب إلى الله من هذه الأيام»، يعني أيام العشر ، قالوا : يارسول الله ولا الجهاد في سبيل الله ؟ قال « ولا الجهاد في سبيل الله إلا رجل خرج بنفسه وماله فلم يرجع من ذلك بشىء »

( هیچ یک از روزها عمل صالح نزد خداوند دوست داشتنی تر از این روز ها نمی باشد ، یعنی روزهای دهگانه ، گفتند: ای رسول خدا ونه حتی جهاد در راه خدا؟ فرمود: ونه حتی جهاد در راه خدا ، مگر اینکه شخصی با مال وجانش در راه خدا خارج شده وهیچ از آنها را باز نگرداند). [به روایت بخاری ودیگران ]

بنگر که چگونه صحابه تعجب کردند تا جاییکه گفتند: ونه حتی جهاد در راه خدا؟!!

این فرصتی گرانبهاست

فرصتی برای شروع رابطه ای جدید با خداوند

فرصتی برای جمع آوری نیکیهای غیر قابل شمارش که تمام گناهان گذشته را جبران می نماید

فرصتی برای کسب حسناتی برابر با کسی که مال ، زندگی وجانش را در مسیر جهاد در راه خدا تقدیم نموده باشد..

فرصتی برای تجدید ایمان در درون قلبت

براستی برای این ده روز چه آماده کر ده ای وچه برنامه ای داری ؟

اگر قضیه به این مهمی ست که برایت گفتم :

پس بی درنگ باید برنامه های مشخص شده ای برای خودت در نظر داشته باشی تا در پایان این ده روز جزو  برندگان باشی

سستی و دون همتی را رها کرده وهدفت را مشخص نما

این برنامه ها رابه تو تقدیم می کنم ، نه تقدیم کردنی معمولی یلکه آنها را بر تولازم می دانم

سعی کن همه ی آنها را حتی برای همین یک بار که شده در زندگیت عملی کنی:

1- برنامه ی ختم قرآن

{ وَنُنَزِّلُ مِنَ القُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلاَّ خَسَاراً}

(و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مى‏كنيم و[لى] ستمگران را جز زيان نمى‏افزايد ) [ الإسراء :82]

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« من قرأ حرفا من كتاب الله فله به حسنة والحسنة بعشر أمثالها لا أقول آلم حرف ولكن ألف حرف ولام حرف وميم حرف»

( هر کس یک حرف از کتاب خدا رابخواند برای او یک نیکی است وهر نیکی ده برابر می شود، نمی گویم الم یک حرف است بلکه الف یک حرف ، لام یک حرف ، ومیم یک حرف می باشد).

لازم است حداقل یک ختم کامل را در این ده روز بدون جدایی انجام دهیم

ودر حالیکه قرآن ر ا تلاوت می کنی ، آیات قرآن داروهای خویش را بر قلبت فرود می آورند

درقرآن به دنبال دارو و شفای قلبت بگرد .. برهر آیه ای تدبر کن .. بر هرکلمه ای تأ مل نما .. وبرهرحرفی توجه كن

وبرای اینکه بتوانی قرآن را دراین ده روزبه پایان رسانی باید سه جزء در روز تلاوت نمایی

وبرای به حرکت درآمدنت بشارتت می دهم که:

سه جزء و ده نیکی برای هر حرف ، برابر با نیم میلیون حسنه در روز است

هان ! برخیز ! نیم میلیون حسنه را روزانه فقط از تلاوت قرآن بدست آور

سپس ارمغان دیگر اینکه در این روزهای مبارک ثواب نیکیها چند برابر می شود

تلاوت قرآن .. ومیلیونها حسنه ی دیگر..برخیز ..بر خیز

2-برنامه ی پایبندی بر نماز جماعت

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

«من غدا إلى المسجد أو راح أعد الله له نُزُلا في الجنة كلما غدا أو راح »

(هر کس به مسجد رفته وبرگردد ، در هر رفت وبرگشتی خداوند برای او ولیمه ای را دربهشت آماده می کند)

نُزُل ولیمه ای (وسیله ی پذیرایی ) بوده که برای مهمان آماده کرده می شود

پس با من همراه شو تا برنامه ی ولیمه را تقدیمت کنم :

اینکه حداقل پنج دقیقه قبل از اذان در خانه وضو گرفته ، از آن خارج شوی

سپس به مسجد رفته وکلمات اذان را همراه با مؤذن تکرارنمایی ، سپس ذکر بعد از اذان که دعا برای دادن وسیلة وفضیلة به رسول الله صلی الله علیه وسلم است را بخوانی ، سپس نماز سنت قبلیه را با آرامش وحضور قلب خوانده ، سپس نشسته و دعا کنی زیرا دعای بین اذان واقامه رد نخواهد شد.

وچقدر شیرین است اگر خداوند تورا انتخاب وگزینش کرده واشک را از چشمانت جاری سازد

سپس در صف اول پشت سر امام وسمت راست وی به نماز ایستاده ، نمازی که خنکی چشمانت باشد وبعد از نماز از خداوند آمرزش طلبیده ( سه مرتبه استغفر الله گفتن ) ،اذکار بعد نماز را بجای اورده ودرآخر، نماز سنت بعدیه را بخوان.

اگر تمامی این اعمال را انجام دادی ، پس این پاداشها گیرت میاد :

ثواب ریخته شدن گناهان (صغیره) در مدت وضو گرفتن

هر قدمی که برای رفتن به مسجد برمی داری یک درجه تورا بالا برده وگناهی را از تو می زداید

ثواب تکرار نمودن کلمات اذان که پاک کننده ی گناهان است

ثواب دعاکردن برای رسول الله صلی الله علیه وسلم بعد از اذان که سبب برخورداری از شفاعت وی خواهد شد.

ثواب نمازسنت قبلیه

ثواب انتظار نماز، که مانند ایستادن در نماز است

ثواب دعا نمودن بین اذان واقامه

ثواب تکبیرالاحرام ، نمازجماعت، صف اول، سمت راست صف ایستادن.

ثواب اذکار نماز ، سنت بعدیه ، ماندن در مسجد و…

شما را به خدا آیا این ولیمه نیست؟ شما را به خدا چه کسی است که توان انجامشان را داشته وآنها را از دست بدهد، چنین شخصی را چه می نامید؟

3-برنامه ی ذکر

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« ما من أيام أعظم عند الله ، ولا أحب إلى الله العمل فيهن من أيام العشر ، فأكثروا فيهن من التسبيح والتحميد والتهليل والتكبير»

( هیچ روزهایی با منزلت تر ونه عملی دوست داششتنی تر نزد خداوند متعال ازعمل کردن در این ده روز می باشد ، ، پس درآنها بسیار سبحان الله ، الحمدلله ، لااله الا الله و الله اکبر بگویید) [ به روایت احمد ] .

پس بزرگترین کلمات ذکر در این روزها : سبحان الله ، الحمدلله ، لااله الاالله و الله اکبر می باشد ، واینها از باقیات صالحات می باشند ورسول خدا صلی الله علیه وسلم در مورد آنها به ما اینگونه گفته اند که : برای هر یک از این کلمات درختی در بهشت وجود دارد وثواب به زبان آوردن هرکدام از اینها نزد خداوند به مانند کوه احد می باشد .

و من ای عزیزان اعتقاد دارم همانگونه که ماه مبارک رمضان دوره ی تربیتی فشرده ای بوسیله ی قرآن است ، این دهه ی اول ذی الحجه نیز دوره ی تربیتی فشرده ای با استفاده از ذکر کردن می باشد.

شاید به من بگویی : چه موقع این کلمات را بگویم؟؟

می گویم: خودت راعادت بده ، خودت را عادت بده ، خودت را عادت بده

هنگام راه رفتن به سمت هر مقصدی

وهنگامی که در رختخواب قرار می گیری قبل از خواب

هنگام سخن گفتن ، سخنت را قطع کرده وآنها را زمزمه کن ، ودر میان خوردن

می توانی زود به مسجد رفته وتا قبل از شروع نماز این کلمات را بر زبان آوری .

اگر به تمام انچه گفتم پایبند شده وخودت را به آنها عادت دادی ، غالبا به گمان بنده ذکر کردن تو از هزار مرتبه در روز کمتر

نمی باشد ، یعنی روزانه 4000 درخت دربهشت ، آیا میدانی که اگر تو در هر ده روز به بر این شیوه مواظبت داشته باشی باغهای بهشتت چگونه خواهند بود؟؟

آیا زیانکار نیست کسی که این فرصت را ازدست دهد؟!!

4- برنامه ی روزه

از هنیده بن خالد از همسرش ازبعضی از همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت شده که گفتند: رسول خدا صلی الله علیه وسلم نه روزاول ذی الحجه ، روز عاشورا ، سه روز از هر ماه ، ودوشنبه وپنج شنبه را روزه می گرفتند) [صحيح أبي داود 2129].

پس تمام این نه روز را روزه بگیر وبرحذرباش از اینکه حتی یکی از انها را از دست دهی

ودرحدیثی که برای تمام روزها عمومیت دارد (مخصوص روزه گرفتن درهر روزغیر از روزهای حرام) رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرمایند:

« من صام يوما في سبيل الله بعد الله وجهه عن النار سبعين خريفا »

( كسي كه يك روز در راه خدا روزه بگیرد خداوند به اندازه ی هفتاد سال صورت اورا از آتش جهمنم دور خواهد ساخت) .

5- برنامه ی حج وعمره

50 هزار حسنه وبلکه بیشتر بدست آور

با نشستن در مسجد بعد از نماز صبح تا وقت اشراق و سپس خواندن دورکعت نماز ، رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« من صلى الغداة في جماعة ثم قعد يذكر الله حتى تطلع الشمس ثم صلى ركعتين كانت له كأجر حجة وعمرة تامة تامة تامة »

( کسی که نماز صبح را با جماعت بجا آورده سپس نشسته و خداوند را تا وقت طلوع خورشید ذکر نموده وسپس دو رکعت نماز بخواند برای او مانند ثواب حج وعمره ی کامل کامل کامل می باشد).

و در این نشست اعمال زیررانیز می توانی انجام دهی :

* تلاوت قرآن

* اذکارصبح

* تجدید توبه

* دعا

*در گذر کردن از کسانی که حقی از تو برگردن آنهاست

6- برنامه ی دارایی های بهشت

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرمایند:

«من قام بعشر آيات لم يكتب من الغافلين ومن قام بمائة آية كتب من القانتين ومن قام بألف آية كتب من المقنطرين»

( کسی که ده آیه تلاوت نماید از غافلین نوشته نخواهد شد وکسی که صد آیه تلاوت نماید از جمله ی فرمانبرداران نوشته خواهد شد وکسی که هزار آیه را تلاوت نماید درگروه انسانهاي با دارایی فراوان نوشته خواهد شد).

پس اگر شبانگاه برخاستی وصد آیه در نماز قیام خواندی در هر شب دارایی های جدیدی از بهشت گیرت خواهدآمد، واگر ازجمله ی نا توانان بودی وصد آیه خواندی در جمله فرمانبرداران نوشته خواهی شد.

7- برنامه ی برادری در راه خدا

پیامبر خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« إ ن من عباد الله لأناسا ما هم بأنبياء ولا شهداء يغبطهم الأنبياء والشهداء يوم القيامة بمكانهم من الله تعالى »

(همانا از جمله ی بند گان خدا مردمانی هستند که پیامبرنبوده وشهید نیزنیستند اما پیامبران وشهیدان در روز قیامت به مقام آنها نزد خداوند متعال غبطه می خورند) ،

گفتند : ای رسول خدا مارا با خبرکن که آنها چه کسانی هستند ؟

فرمود:

« هم قوم تحابوا بروح الله على غير أرحام بينهم ولا أموال يتعاطونها فو الله إن وجوههم لنور وإنهم على نور لا يخافون إذا خاف الناس ولا يحزنون إذا حزن الناس وقرأ هذه الآية { ألا إن أولياء الله لا خوف عليهم ولا هم يحزنون} »

( آنها گروهی هستند که برای رضای خدا بدون داشتن پیوند خویشاوندی وبدون چشمداشت مالی با همدیگر دوستی می کنند، پس به خدا قسم چهره هایشان نورانی وسوار بر نور بوده، نمی ترسند هنگا می که مرد م هراسناکند وغمگین نمی شوند هنگامی که مردم غمناکند واین آیه را تلاوت نمود: “آگاه باشید که دوستان خدا نه ترسی دارند ونه اندوهگین می شوند”).

حداقل یک بار در روزهای دهگانه دوستانت را برای افطار دعوت کن ، وقبل از مغرب به مدت نیم ساعت ذکر ودعا نموده وبعد از افطار به مدت نیم ساعت مذاکره ی ایمانی داشته باشید ،به قرآن گوش داده یا برنامه ی مفیدی که شما را به یاد خدا اندازد راببینید ، سپس اگر برایت ممکن بود کتاب یا نوارهایی از پیش خودت به آنها هدیه کن

وبا این کار به چنگ آور:

* ثواب افطاردادن روزه دار

* ثواب دعوت الی الله

* ثواب امر به معروف ونهی از منکر

* ثواب یاری کردن بر کار خیر

* ثواب ثابت قدم کردن دیگران در راه بندگی

8- برنامه ی صله رحم

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« يا أيها الناس أفشوا السلام وأطعموا الطعام وصلوا الأرحام وصلوا بالليل والناس نيام تدخلوا الجنة بسلام»

( ای مردم! سلام را پخش کنید، غذا بدهید، صله ی رحم را بجا آورید وشبانگاهان که مردم خوابیده اند به نماز ایستید ، به سلامت وارد بهشت می شوید )

و در حدیثی دیگر صلی الله علیه وسلم می فرماید:

« الرحم معلقة بالعرش تقول : من وصلني وصله الله ومن قطعني قطعه الله »

( رحم (خویشاوندی نزدیک) به عرش خداوندی معلق بوده ومی گوید: هرکس به من وصل شد خداوند به او وصل شود وهر کس ازمن بُرید خداوند نیز از وی جدا شود).

پس حریص باش براینکه :

روزانه حداقل نیم ساعت یا هراندازه از وقت که برایت فراهم شد نیکی ای در حق پدر ومادر انجام دهی

به زیارت یکی از خویشاوندان روی

همسایه ات را با اکرامی به وی خوشحال کنی

شادمانی را در دل مسلمانی وارد نما یی.

9- برنامه ی روز عرفه

اول اینکه : ای برادر عزیزم ، آیا اهمیت این روز را می دانی؟ رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید:

«صيام يوم عرفة إني أحتسب على الله أن يكفر السنة التي قبله والتي بعده»

( روزه روز عرفه ثواب آن را نزد خداوند اينگونه به شمارمی آورم كه كفاره گناهان سال قبل و سال بعدش باشد) [به روایت مسلم] .

پس همراه با من آن را حساب کن :

روزه ی 12ساعت = مغفرت 24ماه

عزیزم ، دوباره همراه من حسابش کن : یک روز24 ساعت ، پس هر ساعت در روز= مغفرت یک ماه

یعنی هر 60 دقیقه = 60 روز

بنابراین : هردقیقه = یک روز

پس با این حساب آیا عاقلی پیدا می شود که حتی دقیقه ای را در این روز گرانبها از دست دهد، پس چکار می کنی؟

نیم ساعت قبل از اذان صبح به مسجد برو ونیازمندی وعجزت رابه خداوند عرضه کن تا اینکه بر غنیمت شمردن این روز توفیقت داده و حفظت کند.

نیت روزه بکن

نیت اعتکاف کرده وازمسجد تا غروب آفتاب خارج مشو

در ذکر ودعا کوشا باش .

10- برنامه ی روز عید

بدان که روز عید مطلقا از بهترین روزهای سال می باشد ، بدلیل این حدیث پیامبرخدا صلی الله علیه وسلم که می فرماید:« أفضل الأيام عند الله يوم النحر ويوم القرّ» ( بهترین روزها نزد خداوند روزقربانی ( روزعید قربان ) وروز قرّ(روز استقرار در مني كه روز 11 ذي الحجه است ) مي باشد) [به روایت ابوداوود ] .

برنامه ات دراین روز:

نماز عید را بخوان وبا مردم مسلمان با خوشرویی وشادمانی برخورد کن

صله ی رحم پدر ومادر، خویشان ونزدیکان را بجا آور

قربانی را فراموش مکن ، میگویی : گران قیمت است ، تو ودوستانت به اندازه ی استطاعت گوسفندی را خریده وقربانی کنید.

این فرصت طلایی را به باد فراموشی مسپار

ساخته شدن یک خانه در بهشت هر روز، اگرفقط 12رکعت از نوافل رابجا آوری ، رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: « ما من عبد مسلم يصلي لله كل يوم ثنتي عشرة ركعة تطوعا غير فريضة إلا بني الله له بيتا في الجنة » ( هیچ بنده ی مسلمانی نیست که روزانه دوازده رکعت نافله غیر از فریضه را بجا آورد مگر اینکه خداوند خانه ای را برای او در بهشت می سازد)

در 10 روز= 10خانه در بهشت .

سوره ی اخلاص ( قل هو الله) ده مرتبه در هر روز بخوان خداوند برایت قصری را در بهشت بنا می کند، رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: « من قرأ قل هو الله أحد عشر مرات بني له بها قصر في الجنة » ( هر کس قل هو الله أحد را ده مرتبه بخواند قصری در بهشت برایش ساخته می شود)، پس جزو کسانی باشیم که برای شان باغها و ویلاهای بهشتی آماده کرده می شود

وارد کردن سرور وشادما نی در دل خانواده ی فقیر با پول ، گوشت ولباسی که قبل ازعید در اختیار آنها قرار می دهی ، را فراموش مکن

بکوش این وعده ی رسول الله صلی الله علیه وسلم که هرکس این کارها را در یک روز با هم انجام دهد تمام درهای بهشت به روی او باز می شوند را تحقق بخشی وآن کارها عبارتند از:

روزه گرفتن ، تشییع جنازه ، عیادت بیمار وصدقه دادن .

فقط برای آنان که مشغولند!

بعد از تمام این فرصتها یی که برایت ذکر کردم ، گمان نمی کنم کسی برایم عذر بیاورد که من زیادی

مشغولم ونمی توانم ، اما من نمی خواهم امثال اینها از اجر وپاداش محروم بمانند ، مانند کسانی که مشغول امتحانات نصف سال هستند

چیزی ازشما نمی خواهم جز نیم ساعت قبل از نماز ونیم ساعت بعد از آن ، وساعتی قبل از فجر تا کارهای زیر را انجام دهی :

در نیم ساعت قبل از هر نماز تلاوت قرآن وذکر

روزه ی روزانه ، وبدان که در وقت افطار دعا مستجاب خواهد شد

نمازقیام اللیل در یک ساعت قبل از فجر

” خودت را ازخیر محروم مساز”

هرگز! هرگز! هرگز!

بیاد آور هر ساعتی را دراین ده روز بلکه هر دقیقه ای را

با محاسبه کردن هر دقیقه ای مساوی است با بخشیده شدن گناهان روزی که انسان از اول تا آخرآن در معصیت الله سبحانه وتعالی بوده و ازهیچ دقیقه ای درانجام گناه فروگذار نکرده است ، یا اینکه 86400 گناه دریک روز با یک دقیقه طاعت در این روزهای با برکت زدوده خواهد شد

پس درمورد گرا نبهاترین گنج در زندگی مومن ودر بهترین روزهای الله ، دقیقه ای را هم از دست مده .

ترجمه: ابوعامر

الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام علي سيد المرسلين…

اين از فضل و رحمت الله است كه در طي سال براي بندگان صالح خود مواسمي قرار مي دهد كه در آن به اعمال صالح بپردازند و يكي از اين مواسم اسلامي دهه ذو الحجه است…

دهه ذو الحجه

در فضيلت و بزرگي اين دهه مبارك ادله بسياري از قرآن و سنت وارد شده است:

1- الله سبحانه و تعالي مي فرمايد: { والفجر وليال عشر } [الفجر/2-1] (قسم به سپيده دم و قسم به شب هاي دهگانه) ابن كثير رحمه الله در تفسير خود مي گويد: منظور از اين ده شب دهه ذي الحجه است همانطور كه ابن عباس رضي الله عنهما و ابن زبير ـ رضی الله عنهما ـ و مجاهد و ديگران گفته اند. [رواه البخاري]

2- و همچنين از ابن عباس رضي الله عنهما روايت است كه گفت: رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ فرمود: «هيچ ايامي نيست كه نزد الله سبحانه و تعالي عمل صالح محبوبتر از اين ايام باشد» گفتند: و نه حتي جهاد در راه الله؟ فرمود: «ونه جهاد در راه الله مگر شخصي كه با جان و مال خود خارج شود و هيچ كدامشان را برنگرداند»

3- و الله سبحانه و تعالي مي فرمايد: {ويذكروا اسم الله في أيام معلومات} [الحج/28] (ونام الله را ياد كنند در روزهاي مشخص) ابن عباس در تفسير آن مي گويد: يعني روزهاي دهگانه ذي الحجه [تفسير ابن كثير]

4- و از ابن عمر رضي الله عنهما روايت است كه رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ فرمودند: «هيچ ايامي نيست كه عمل صالح در آن محبوبتر از اين ايام دهگانه باشد؛ پس در آنها بسيار تهليل (لا اله الا الله) و تكبير (الله اكبر) و تحميد (الحمدلله) بگوييد» [رواه احمد]

5- سعيد بن جبير رحمه الله (راوي حديث دوم از ابن عباس) وقتي كه دهه ذي الحجه داخل مي شد تا جايي در عبادت تلاش مي كرد كه توانش به پايان مي رسيد. [رواه الدارمي]

6- و همچنين ابن حجر عسقلاني در فتح الباري (شرح صحيح بخاري) مي گويد: و آنچه در فضيلت و برتري ايام ذي الحجه نمايان است جمع شدن تمام عبادات در اين مناسبت است، يعني: نماز و روزه و صدقه و حج، و در هيچ مناسبت ديگري چنين نيست.

آنچه در اين دهه مستحب است

1- نماز: در اين ايام زود رفتن براي انجام فرائض در مسجد و بسيار انجام دادن نوافل مستحب است زيرا اين اعمال از بهترين قربات است. ثوبان ـ رضی الله عنه ـ مي گويد: شنيدم رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ فرمود: «بر تو باد بسيار سجده بردن براي الله كه تو سجده اي براي الله نمي بري مگر آنكه الله تو را به خاطر آن درجه اي بالا مي برد و گناهي از گناهانت پاك مي كند» [رواه مسلم] و اين فضيلت در تمام سال وجود دارد.

2- روزه: از هنيده بن خالد ـ رضی الله عنه ـ از همسرش رضي الله عنها از برخي از همسران رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ روايت مي كند كه «رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ نهم ذي الحجه و روز عاشورا و سه روز از هر ماه را روزه مي گرفت». [رواه الامام أحمد و أبوداود و النسائي] امام نووي رحمه الله درباره روزه ايام ده گانه مي گويد: روزه آن شديدا مستحب است.

3- تكبير و تهليل و تحميد: به دليل آنچه در حديث ابن عمر رضي الله عنهما كه گذشت وارد شده است: «پس در اين روزها (روزهاي دهگانه) بسيار تهليل و تكبير و تحميد بگوييد» و امام بخاري رحمه الله مي گويد: «ابن عمر و ابوهريره رضي الله عنهما در روزهاي دهگانه وارد بازار مي شدند و تكبير مي گفتند و مردم به تكبير آنها تكبير مي گفتند» و همچنين امام بخاري مي گويد: «و عمر ين الخطاب ـ رضی الله عنه ـ در قبه اش در مني [منا] تكبير مي گفت و اهل مسجد تكبير او را مي شنيدند و تكبير مي گفتند و مردم در بازار به تكبير آنها تكبير مي گفتند چنانكه مني بر اثر تكبير آنها به لرزه مي افتاد» و عادت ابن عمر اين بود كه در اين ايام در منا و قبل از نمازها و در رختخوابش و در خيمه اش و در مجلسش و در حال راه رفتنش تكبير مي گفت و مستحب اين است كه تكبير به صداي بلند باشد به دليل فعل عمربن الخطاب و ابن عمر و ابي هريره رضي الله عنهما.

شايسته است ما مسلمانان اين سنت فراموش شده را كه متاسفانه حتي در بين اهل صلاح و خير به فراموشي سپرده شده است به مانند آنچه در ميان سلف صالحمان بود زنده كنيم.

نحوه تكبير:

الف) الله اكبر، الله اكبر، الله اكبر كبيرا
ب) الله اكبر، الله اكبر، لا اله الا الله، و الله اكبر، الله اكبر، و لله الحمد.
ج) الله اكبر، الله اكبر، الله اكبر، لا اله الا الله، و الله اكبر، الله اكبر، الله اكبر، و لله الحمد.

4- روزه روز عرفه: روزه عرفه به دليل آنچه از رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ در مورد روزه عرفه به ثبوت رسيده است مستحب است. رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ مي فرمايد: : «[ثواب] آن را نزد خداوند اينگونه احتساب مي كنم كه كفاره گناهان سال قبل و سال بعدش باشد» [رواه مسلم] اما هر كس كه خود در صحراي عرفه حاضر باشد (يعني خود حاجي باشد) روزه برايش مستحب نيست زيرا رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ در حالي كه روزه نبود در عرفه وقوف نمود.

5- فضيلت روز قرباني (نحر): بسياري از مسلمانان از عظمت و بزرگي اين روز غفلت مي ورزند حال آنكه برخي از علما بر اين نظر هستند كه اين روز مطلقا بهترين روز سال است حتي بهتر از روز عرفه. ابن قيم رحمه الله مي گويد: «بهترين روزها نزد خداوند روز نحر است كه همان روز حج اكبر است» چنانكه در سنن ابي داود از رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ روايت است كه فرمود: «بزرگترين ايام نزد الله سبحانه و تعالي روز نحر است و پس از آن روز قَرّ» و روز قر يعني روز استقرار در مني كه روز 11 ذي الحجه است و گفته شده است كه روز عرفه بهتر است زيرا روزه اش كفاره گناهان دو سال است و هيچ روزي نيست كه خداوند به اندازه روز عرفه انسانها را از آتش آزاد سازد، به اين دليل كه در اين روز خداوند به بندگانش نزديك مي شود و به خاطر اهل موقف (حجاجي كه در عرفات وقوف كرده اند) به فرشتگان مباهات مي كند. البته قول اول صحيح تر است زيرا حديثي كه درباره آن آمده معارضي نداردو الله اعلم. و چه روز عرفه بافضيلت تر باشد و يا روز نحر، انسان مسلمان چه حاجي باشد چه مقيم بايد در به دست آوردن اين فضايل و استفاده از فرصت كوشا باشد…

چگونه به استقبال اين مواسم خير برويم؟

1- شايسته است انسان مسلمان با توبه نصوح و صادقانه و برگشتن از گناهان و ترك آنها به استقبال اين مواسم خير برود زيرا اين گناهان است كه انسان را از فضل پروردگار محروم مي سازد.

2- و هنچنين بايد با عزم صادق و جدي براي اغتنام اين فرصتها از اين مواسم مبارك استقبال كنيم و هر كه با خداوند صدق ورزد، خداوند نيز او را تصديق خواهد كرد: {والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا وإن الله لمع المحسنين} [العنكبوت/69] (و كساني كه در راه ما جهاد كردند، قطعا آنها را به راه هاي خويش هدايت خواهيم كرد) پس برادر و خواهر مسلمان من! تا فرصت هست از آن استفاده ببر. خداوند ما را بر قدرداني اين مواسم موفق بدارد.

برخي از احكام قرباني:

اصل در قرباني آن است كه براي زنده ها مشروع است چنانكه رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ و اصحابش براي خود و خانواده شان قرباني مي كردند اما اينكه برخي از مردم گمان مي كنند قرباني تنها براي مرده گان است، صحيح نيست و اصل و اساسي ندارد. اما قرباني براي اموات سه حالت دارد:

1- به همراه زنده گان براي آنها نيز قرباني شود؛ مانند اينكه فرد براي خود و خانواده اش قرباني كند و قصدش زنده گان و اموات باشد (خويشاوندانش كه فوت نموده اند) و دليل اين قول قرباني كردن رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ براي خود و خانواده اش است در حالي كه برخي از خانواده او فوت كرده بودند

2- اينكه فرد بر اساس وصيت متوفي برايش قرباني كند.

3- اينكه فرد به عنوان صدقه براي اموات بطور مستقل قرباني كند: و اين جايز است و فقهاي حنبلي تقرير نموده اند كه ثواب آن به متوفي مي رسد (با قياس بر صدقه) اما آنچه مشخص است اين نوع قرباني سنت و مستحب نيست به دليل آنكه رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ براي هيچكدام از درگذشتگانش به طور خصوصي قرباني ننموده است. نه براي حمزه سيد الشهداء ـ رضی الله عنه ـ و نه براي فرزندانش كه قبل از او وفات كردند و نه براي همسرش ام المومنين خديجه رضي الله عنها كه از محبوب ترين همسرانش بود. و از هيچكدام از اصحاب پيامبر رضي الله عنهم اجمعين روايت نشده كه براي يكي از بستگان متوفي خود بطور خصوصي قرباني كرده باشند. همچنين كاري كه برخي از مردم انجام مي دهند و سال اول وفات ميت برايش قرباني مي كنند و اعتقاد دارند كه در اين قرباني نبايد هيچ كس را شريك نمود، صحيح نيست. شايد اگر آنها مي دانستند مي توان از طرف خود و خانواده خود چه زنده گان و چه رفتگان قرباني نمود، چنين نمي كردند.

آنچه نبايد شخص قرباني كننده انجام دهد:

اگر شخصي نيت قرباني كرد و ماه ذي الحجه (چه با رويت هلال و چه با تكميل ماه ذي القعده) وارد شد؛ بر او حرام مي شود كه موي خود را كوتاه كند و يا چيزي از آن كم كند و يا ناخن خود را بگيرد و يا هر چيزي از پوست خود بگيرد تا اينكه قرباني را انجام دهد زيرا در حديث ام السلمه رضي الله عنها از رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ روايت شده كه ايشان فرمودند: «اگر ماه ذي الحجه وارد شد و يكي از شما خواست قرباني كند، مو و ناخن هايش را نگه دارد [كوتاه نكند]» [رواه أحمد و مسلم] و در لفظ ديگر حديث: «پس چيزي از مو و پوستش نگيرد تا قرباني كند» و اگر در وسط دهه ذي الحجه نيت قرباني كرد از زمان نيت اين كارها بر او ممنوع مي شود و اگر قبل از نيت مو و يا ناخن خود را كوتاه كرده بر او اشكالي نيست.

حكمت اين نهي: از آنجا كه قرباني كننده در برخي از اعمال نسك يعني قرباني براي الله با حاجيان مشاركت كرده است در برخي از خصوصيتهاي احرام نيز با آنها شريك مي شود مانند ممنوع بودن گرفتن مو و ناخن و … اما خانواده او مي توانند اين كارها را انجام دهند.

و اين حكم خاص قرباني كننده است اما اين حكم به خانواده او و كساني كه او از طرف آنها قرباني مي كند تعلق نمي گيرد زيرا رسول الله ـ صلي الله عليه و سلم ـ مي فرمايد: «هر كدام از شما كه خواست قرباني كند …» و همچنين از او روايت شده كه از طرف اهل بيتش قرباني مي كرد اما روايت نشده به آنان دستور امساك از اين موارد را داده باشد.

اما اگر شخصي كه نيت قرباني دارد چيزي از مو يا ناخن و يا پوستش گرفت گناهكار است و بايد به سوي الله توبه نمايد و ديگر تكرار نكند و كفاره اي بر او نيست و هيچ امري بر او تعلق نمي گيرد. و اگر از روي فراموشي يا جهل يا بدون قصد اين امور از او صورت گرفت گناهي بر او نيست. اما اگر مجبور شد به علتي اين امور را انجام دهد گناهي بر او نيست مثلا اگر ناخنش شكست و راهي جز كوتاه كردن آن نبود يا براي مداواي زحم موجود در سر مجبور به تراشيدن سر شد، و اينگونه موارد…

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته
————————–
ترجمه بروشور «فضائل العشر من ذي الحجة»
منتشر شده توسط مركز الكتاب و الشريط الخيري
با اندكي تغيير و تصرف

شیخ موسی بازماندگان

از انس رضی الله عنه روایت است که گفت: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه وسلم به مدینه آمدند دو روز داشتند که به بازی و سرگرمی مشغول می‎شدند و جشن می‎گرفتند، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: خداوند بجای آنها، دو روز بهتری برای شما قرار داده است. روز عید فطر و روز عید قربان ( حدیث صحیح/ سنن نسائی شماره1556)

اذکار و فضائل روز عرفه و ایام التشریق (11 و 12 و 13 ذی‎الحجه)‎

از عبدالله بن عمر رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: هیچ روزی باشکوه‎تر و محبوبتر در انجام اعمال نیک نزد خداوند از 10 روز اول ذی الحجه وجود ندارد پس در این روزها « لا اله إلا الله و الله أکبر و الحمد لله» را زیاد بگویید.

(حدیث صحیح/ مسند احمد شماره 6154)

رسول الله صلی الله علیه وسلم روز اول ذی‎الحجه را روزه می‎گرفتند. (حدیث صحیح/ سنن ابوداود شماره 2437)

پیامبر صلی الله علیه وسلم در مورد روزه‎ی روز عرفه فرمودند: گناهان سال گذشته و سال آینده را محو می‎کند. (صحیح مسلم شماره 1162)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: بهترین چیزی که پیامبران در روز عرفه گفته‎اند و من نیز آن را می‎گویم : « لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیک لَهُ، لَهُ الْمُلْک وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى کلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ » می‎باشد. (حدیث حسن/ معجم الطبرانی شماره 3274 – سلسله صحیحه شماره 1503)

روایت است که عبدالله بن عباس رضی الله عنه و دیگر اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم تکبیر عید قربان را بعد از نماز صبح روز عرفه شروع می‎نمودند و بعد از نماز عصر آخرین روز از ایام تشریق به پایان می‎رسانیدند. ( حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره 6072)

ابوهریره، عمر, عبدالله بن مسعود و عبدالله بن عمر رضی الله عنهم در بازار، بعد از نمازها، وقت خواب، نشستن و پیاده رفتن خود را مشغول تکبیر گفتن ‎می‎نمودند. (صحیح بخاری/ شماره970 – 969)

عبدالله بن عمر رضی الله عنه می‎فرماید که رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه اصحاب در هر دو عید تکبیر گویان با صدای بلند به سوی نماز می‎رفتند. (حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره 5925)

الفاظ تکبیر

الله اکبر الله اکبر ، لا اله الا الله ، والله اکبر الله اکبر ، و لله الحمد. (حدیث صحیح/ سنن بیهقی شماره 5925)

الله اکبر الله اکبر الله اکبر لا اله الا الله والله اکبر الله اکبر و لله الحمد. ( امام مالک و امام شافعی این لفظ را نیز جائز می‎دانند )

آداب و سنتهای عید قربان

از ام سلمه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: هرگاه هلال ماه ذی الحجه را مشاهده نمودید و قصد قربانی کردن را داشتید تا حیوان را قربانی نکرده‎اید چیزی از مو‍‍‍‍‍‍‍‏, ناخن و موهای زاید خود را کوتاه نکنید.(صحیح مسلم شماره 1977)

رعایت نظافت ، استعمال بوی خوش، مسواک زدن و غسل زدن چنانچه در روز جمعه تأکید شده است.

از عبدالله بن عباس رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم در یکی از جمعه‎ها فرمودند: خداوند این روز را برای شما مسلمانان «عید» قرار داده است پس کسی که به نماز جمعه آمد، غسل بزند، و اگر بوی خوش دارد استفاده کند و مسواک بزند. (حدیث صحیح/ سنن ابن ماجه شماره 1098)

بهترین لباس خود را بپوشد. ( صحیح بخاری شماره 948)

پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید قربان قبل از نماز چیزی نمی‎خورد تا از نماز برمی‎گشت. (حدیث صحیح/ سنن ترمذی شماره 542)

نظر علما بر این است که بعد از نماز عید غذای خود را با گوشت قربانی‎اش شروع کند. (فتح البای شرح حدیث 955 صحیح بخاری)

اهمیت نماز عید و تأکید پیامبر به رفتن به نماز عید

از ام عطیه رضی الله عنها روایت است که گفت : رسول الله صلی الله علیه وسلم به ما فرمودند که دختران بکر ( ازدواج نکرده ) و زنان قاعده را به مصلی ببریم تا در کار نیک و دعای مسلمانان شریک باشند و زنان قاعده از مصلی کناره می‎گرفتند. (صحیح بخاری شماره 324 )

حال وقتی پیامبر صلی الله علیه وسلم به زنان چنین توصیه می‎کند مطمئناً این اهمیت و تأکید پیامبرصلی الله علیه وسلم شامل حال مردان بیشتر می‎شود.

پیامبر صلی الله علیه وسلم پیاده به مصلی می‎رفتند و بر می‎گشتند . (حدیث حسن/ سنن ابن ماجه شماره 1294 )

پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید از راهی به مصلی می‎رفتند و از راه دیگر باز می‎گشتند . ( صحیح بخاری شماره 986 )

برای مأمومین مستحب است که برای نماز عید زود به مصلی بروند اما برای امام سنت است دیرتر به مصلی برود. ( بخاری شماره 956)

پیامبرصلی الله علیه وسلم قبل از نماز عید سنتی نمی‎خواند ولی وقتی به منزلشان برمی‎گشتند دو رکعت می‎خواندند.(حدیث حسن/ ابن ماجه شماره1293)

ولی طبق دستور پیامبر صلی الله علیه وسلم وقتی وارد مسجد شدیم می توانیم دو رکعت سنت تحیه مسجد بخوانیم. (صحیح مسلم شماره 714)

نماز عید دو رکعت است که بصورت زیر خوانده می‎شود

پس از تکبیرة الحرام دعای استفتاح ( وجهت ) را می‎خوانیم و سپس هفت تکبیر دیگر می‎گوییم، در رکعت دوم بعد از تکبیر انتقال ( بالا آمدن از سجود ) پنج تکبیر دیگر می‎گوییم در هر رکعت پس از تکبیرات دعای تعوذ ( اعوذ بالله … ) و سوره حمد می‎خوانیم – در بین تکبیرات حمد و ثنای خدا را گفته و او را مورد مجد و تعریف قرار می‎دهیم ( سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اکبر ) و بر رسول الله صلی الله علیه وسلم صلوات می‎فرستیم. (حدیث صحیح/ معجم الکبیر الطبرانی شماره 9519 )

کسانی که به نماز عید همراه امام نرسند و همچنین زنانی که در خانه هستند می‎توانند نماز عید را بجا آورند.(صحیح بخاری شماره987)

در صورت نرسیدن به نماز جماعت ( نماز عید) تعداد رکعات نماز و چگونگی آن هیچ تغییری نمی‎کند آن طور که از انس رضی الله عنه روایت شده است. (حدیث حسن/ سنن بیهقی شماره 6031)

تبریک و تهنیت گفتن به یکدیگر

از جبیر بن نفیر رضی الله عنه روایت است که: اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم هنگامی که روز عید همدیگر را ملاقات می‎کردند به یکدیگر می‎گفتند: « تَقَبَّلَ اللهُ مِنَّا وَ مِنْک » (خداوند از ما و شما قبول بگرداند) (حدیث حسن/ فتح الباری شرح حدیث 952 صحیح بخاری)

آداب اجتماعی روز عید

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: همانا خداوند بلند مرتبه به من وحی نمودند که نسبت به یکدیگر فروتن و متواضع باشید تا یکی بر دیگری ظلم و تعدی ننموده و فخر و تکبر نورزد. (صحیح مسلم شماره2865)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: اگر سوزن آهنی در سر یکی از شما فرو برده شود برای او بهتر از این است که زن نامحرمی را لمس کند. (حدیث حسن/ معجم الکبیرطبرانی شماره 486)

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: ذلت و حقارت بر کسی قرار داده شده است که با دستور من مخالفت کند و هرکس خود را به قوم و گروهی شبیه کند پس او از همان قوم محسوب می‎شود. (حدیث صحیح/ مسند احمد شماره 5115)

پیامبرصلی الله علیه وسلم مردانی که خود را شبیه زنان و زنانی که خود را شبیه مردان می‎سازند، لعنت نمودند و فرمودند: آنها را از خانه‎هایتان بیرون کنید. (صحیح بخاری شماره 5547)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: زنانی که لباسهای نازک می‎پوشند و نیمه برهنه به نظر می‎رسند و (موی) سرشان ماند کوهان شتر (برآمده) است خودشان منحرف هستند و دیگران را هم منحرف می‎سازند، دوزخیانی هستند که من آنها را ندیده‎ام، وارد بهشت نمی‎شوند و بوی بهشت به مشامشان نمی‎رسد.(صحیح مسلم شماره 2128)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: بخورید، بنوشید، بپوشید، و به یکدیگر صدقه دهید اما اسراف نکنید و تکبر نورزید.(حدیث حسن/ابن ماجه شماره 3605)

پیامبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: کسی که می‎خواهد روزیش وسیع گردد و بقیه‎ی عمرش پر خیر و برکت باشد باید صله‎ی رحم را بجای آورد. و در روایتی قطع کننده‎ی (ترک کننده) صله‎ی رحم وارد بهشت نمی‎شود. (صحیح مسلم شماره 2557ـ2556)

محمّد العبیدلی / ترجمه: شیخ عبدالرحمن جعفری

تعریف قربانی:

قربانی (اضحیه) در لغت به حیوانی اطلاق می‌شود كه قرار است ذبح شود؛یا حیوانی كه در ایام عید قربان ذبح می‌شود.

و در اصطلاح: قربانی عبارتست از ذبح حیوانی مخصوص، در زمانی مخصوص، به نیّت نزدیکی و تقرّب به الله عزّوجّل(1).

یا آنچه كه در روزهای قربانی (دهم تا سیزدهم ذی الحجه) بمنظور نزدیکی به خداوند متعال ذبح میشود. و… سبب نامگذاری آن به (أضیحه) برای این است که در وقت ضحی یا چاشت قربانی میشود.

خداوند متعال میفرماید:

{قل إن صلاتی و نسكی و محیای ومماتی لله رب العالمین لا شریك له} [الأنعام: ١٦٢ - ١٦٣]

«بگو همانا نماز و قربانیم و زندگانی و مرگم برای الله عزّوجّل است؛ كه هیچ شریكی ندارد… »

خداوند متعال میفرماید:

{وفدیناه بذبح عظیم} [الصافات: ١٠٧]

«ما قربانی بزرگ و ارزشمندی را فدا و بلا گردان او کردیم.»

حکم آن

قربانی بر کسی که توانایی انجام آن را داشته باشد واجب است. دلیل آن حدیثی از ابوهریره (رضی الله عنه) است كه پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) فرمود: « مَنْ كَانَ لَهُ سَعَةٌ وَلَمْ یضَحِّ فَلاَ یقْرَبَنَّ مُصَلاَّنَا »(3)

«هر کس با وجود توانایی مالی، قربانی نکند به مصلّای عید ما نزدیک نشود.»

و همچنین میفرمایند: «مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ یصَلِّىَ فَلْیعِدْ مَكَانَهَا أُخْرَى ، وَمَنْ لَمْ یذْبَحْ فَلْیذْبَحْ »(4) «هر کس قبل از نماز عید قربانی كرده است، باید بعد از نماز حیوان دیگری را بجای آن قربانی کند؛ و هر كس قربانی نكرده، پس هم اكنون قربانی كند.»

ظاهر این حدیث بر وجوب قربانی دلالت دارد و هیچ دلیلی بر خلاف این حدیث نیز نیامده است. بویژه اینکه – همانطوركه در حدیث بالا گذشت – رسول الله (صلی الله علیه و سلم) دستور به تكرار قربانی میدهند.

ابتدای وقت قربانی

خداوند متعال میفرماید:

{فصل لربك وانحر} [الكوثر: ٢]

«تنها برای پروردگار خود نماز بخوان و قربانی بکن.»

این آیه دلالت بر این دارد که وقت قربانی پس از پایان نماز عید آغاز می‌شود؛ زیرا خداوند متعال در این آیه ابتدا نماز را ذكر نموده وسپس قربانی.(5)

و امّا حدیثی كه در این رابطه وارد شده است…

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ فِى یوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّىَ ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا ، وَمَنْ نَحَرَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ ، لَیسَ مِنَ النُّسْكِ فِى شَىْءٍ »(6)

«اوّلین وظیفه ما امروز این است که نماز عید را بخوانیم و سپس بازگشته و قربانی کنیم؛ هر کس چنین کند طبق سنّت و روش ما درست عمل کرده است، و هرکس پیش از نماز قربانی کرده است، قربانی او صحیح نیست؛ بلکه آن قربانی تنها بعنوان گوشتی است كه برای مصرف خانواده‌اش تدارك دیده است، و قربانی محسوب نمیشود و ثواب قربانی هم ندارد.»

آخرین وقت قربانی

پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « كُلُّ أَیامِ التَّشْرِیقِ ذَبْحٌ »(7)

«تمامی روزهای تشریق وقت قربانی است.»

طبق این حدیث، قربانی كردن در طول «ایام تشریق» صحیح است؛ ایام تشریق شامل روز عید قربان (10 ذی الحجّه) و سه روز بعد از آن (11 و 12 و 13 ذی الحجّه) میشود.

نظر امام شافعی (رحمه الله) نیز همین است. شیخ آلبانی (رحمه الله) میگوید: «برای قربانی کردن در روزهای تشریق (از 10 الی 13 ذی الحجه) وقت خاصّ وبهتری وجود ندارد. از صبح روز عید قربان (بعد از نماز عید) تا عصر روز چهارم از روزهای عید، تمامی آن وقت قربانی وذبح است.»

وقت قربانی تا غروبِ خورشید روزِ چهارمِ عید قربان ادامه دارد.

شرطهای قربانی

شرط اول:

حیوان قربانی از چهارپایان اهلی باشد؛ كه عبارتند از شتر و گاو و گوسفند [و بز]

خداوند متعال میفرماید:

{على ما رزقهم من بهیمة الأنعام} [الحج: ٢٨]

«چهارپایانی را ذبح کنند که خدا به ایشان عطا نموده است.»

شرط دوم:

حیوان قربانی می‌بایست به سنّ معتبر شرعی رسیده باشد.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «لاَ تَذْبَحُوا إِلاَّ مُسِنَّةً(8) إِلاَّ أَنْ یعْسُرَ عَلَیكُمْ فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً(9) مِنَ الضَّأْنِ»(10) «ذبح نکنید مگر حیوان بالغی كه دندانهای شیری‌اش افتاده باشد؛ اگر برای شما دشوار باشد، پس گوسفندی که یکسال كامل دارد، را قربانی کنید.»

سنّ شرعی برای حیوانات قربانی به ترتیب زیر است:

1- شتر: فقهاء اتّفاق دارند بر اینکه سن شتر قربانی باید 5 سال باشد؛ كه برای هفت نفر قربانی کننده کفایت میکند.(11)

2- گاو: باید دو ساله باشد(12)؛ و هفت قربانی کننده را کفایت میکند.

3- بز: باید یکسال کامل داشته باشد و وارد سال دوم شده باشد.(13) (یعنی بزی که تمام بدنش را مو پوشانده باشد)؛ و برای یک مرد وخانواده‌اش کفایت میکند.

4- گوسفند: باید یکسال داشته باشد(14)؛ (یعنی گوسفندی كه بدنش از پشم پوشیده شده باشد). [در این مورد بین علما اختلاف وجود دارد و برخی فقها ۶ماهه را نیز جایز دانسته اند- مترجم] و برای یک مرد واهل خانه‌اش کفایت میکند.(15)

شرط سوم

حیوان قربانی از هرگونه عیبی كه مانع صحّت و قبول قربانی میشود، سالم باشد. عیبهایی كه براء بن عازب (رضی الله عنه) در حدیثی از رسول الله (صلی الله علیه و سلم) روایت نموده است؛ براء (رضی الله عنه) میگوید: رسول الله (صلی الله علیه و سلم) روزی در بین ما ایستاد و سپس فرمود: «أَرْبَعٌ لاَ تَجُوزُ فِى الأَضَاحِى الْعَوْرَاءُ بَینٌ عَوَرُهَا وَالْمَرِیضَةُ بَینٌ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ بَینٌ ظَلْعُهَا وَالْكَسِیرُ الَّتِى لاَ تَنْقَى»(16)

«چهار حیوان برای قربانی جایز نیست:

1- حیوانِ کوری که کور بودنش واضح باشد.

2- حیوانِ بیماری که بیماریش آشکار باشد.

3- حیوانِ لنگی که لنگی‌اش آشکار باشد.

4- حیوانِ عضو شکسته‌ای که بهبود نمی‌یابد.» (استخوانهایش مغز نداشته باشد)

و نزد ترمذی «والعجفاء التی لا تنقی»(17): حیوانی که چنان لاغر وضعیف باشد که استخونهایش مغز نداشته باشند. و در روایتی دیگر…

« أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله علیه وسلم- أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَینَ وَالأُذُنَ »(18)

«رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) به ما امر نمودندکه هنگام انتخاب حیوان قربانی دقّت کنیم كه چشم وگوشِ حیوان سالم باشد.»

پس عیبهایی كه مانع صحّت و قبولی قربانی میشوند، بترتیب زیر است:

1- حیوان کوری که کور بودنش واضح باشد.

شیخ محمد بن صالح العثیمین(19) (رحمه الله) میگوید: « حیوانی که کوری چشمش بخاطر فرورفتگی یا بیرون آمدن و برجستگی آن، مشخّص و واضح باشد، برای قربانی درست نیست؛ اما اگر حیوان کور است ولی کوری آن آشکار و واضح نیست، کفایت میکند؛ امّا بهتر و اولی‌تر است كه چشمش كاملاً سالم باشد؛… اما حیوانی که شب‌کوری دارد یا چشمش ضعیف است و روزها می‌بیند امّا شبها نمی‌بیند، شافعی‌ها به صراحت گفته‌اندکه کفایت میکند؛ بخاطر اینکه کوریش واضح وآشکار نیست.»(20)

2- حیوانِ بیماری كه بیماری‌‌اش ظاهر و آشکار باشد.

یعنی حیوان دچار سستی و کسالت و کندی در حرکت و کم خوراکی باشد؛ و بیماری در بنیه و جسم حیوان تأثیر گذاشته و دچار لاغری و ضعف گشته است.

اگر حیوان سر حال و چاق است ولی دچار بیماریهایی چون طاعون و آبله وکورکها و زخمها و امثال آن می‌باشد، باز هم جایز نیست زیرا ممكن است در اثر خوردن گوشتش، بیماری به انسان هم سرایت كند.

3- حیوانی که لنگ است یا پایش شکسته است.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) شرط کرده است که باید لنگی و شکستگی پایش آشکار و واضح باشد. بصورتیكه حیوان، هنگام راه رفتن و چریدن از سایر حیوانات عقب می‌افتد و بدلیل شکستگی شدید پایش نمیتواند درست راه برود.

امام نووی (رحمه الله) در المجموع (8/400) میگوید: «اگر شکستگی آن کم باشد، بصورتیكه از حیوانات دیگر عقب نمی افتد، این شکستگی اشکال وضرری ندارد.»(مانع قربانی كردن حیوان نمیشود.)

4. حیوان لاغر وضعیفی است که به سبب لاغری و ضعفش استخوانهایش مشخص است.

استفاده از این حیوان در قربانی جایز نیست؛ زیرا بنیه اینگونه حیوانات ضعیف و منظرشان زشت و ناپسند است.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «ولا العجفاء التی لا تنقی» یعنی: «وجایز نیست حیوان لاغری که مغز استخوان ندارد.» لا تنقی: در آن نقی (مغز استخوان) نیست.

5. حیوانی که بیشتر شاخش از نظر طولی وعرضی از بین رفته باشد. استفاده از این حیوان هم برای قربانی صحیح نیست.

حیواناتی كه قربانی كردن آنها كراهیت دارد(مكروه است):

1. المقابله :آن حیوانی است که قسمت بالای گوشش قطع شده است و تكّه گوشش آویزان است.

2. المدابره: آن حیوانی است که یک طرف گوشش قطع شده است.

3. الشرقاء: آن حیوانی است که گوشش از نظر طولی پاره شده است

4. الخرقا ء: آن حیوانی است که گوشش به صورت دایره سوراخ شده است

و همه این موارد مقیّد است به قطع شدن یا پاره بودن «نصف گوش یا بیشر از نصف»(21). یعنی اگر گوش بیش از نصف آن پاره باشدیا قطع شده باشد، حیوان معیوب محسوب میشود،و استفاده از آن برای قربانی درست نیست(22). امّا اگر پارگی و بریدگی گوشش کم باشد، جایز است و اشکالی ندارد.

حكم دُم نیز چنین است؛ و قیاس بر آن هر چیزی كه سبب کم شدن گوشت بطور آشکار و نقص آشکار در زیبایی خلقت و غیره میشود… والله اعلم.

از عبید بن فیروز روایت است كه میگوید: [ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ (رضی الله عنه) حَدِّثْنِى بِمَا كَرِهَ أَوْ نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) مِنَ الأَضَاحِىِّ. فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) هَكَذَا بِیدِهِ وَیدِى أَقْصَرُ مِنْ یدِهِ « أَرْبَعٌ لاَ تُجْزِئُ فِى الأَضَاحِىِّ الْعَوْرَاءُ الْبَینُ عَوَرُهَا وَالْمَرِیضَةُ الْبَینُ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ الْبَینُ ظَلْعُهَا وَالْكَسِیرَةُ الَّتِى لاَ تُنْقِى ». قَالَ فَإِنِّى أَكْرَهُ أَنْ یكُونَ نَقْصٌ فِى الأُذُنِ. قَالَ فَمَا كَرِهْتَ مِنْهُ فَدَعْهُ وَلاَ تُحَرِّمْهُ عَلَى أَحَدٍ.](23)

[ به براء بن عازب(رضی الله عنه) گفتم: حیواناتی را که پیامبر (صلی الله علیه و سلم)برای قربانی كردن دوست نداشت یا از آن نهی میکرد برایمان بگو ،گفت: پیامبر (صلی الله علیه و سلم) با دستش اینگونه اشاره نمود، در حالی که دست من کوتاهتر از دست ایشان است و فرمود: «چهار نوع حیوان برای قربانی جایز نیست:

1)حیوان کوری که کور بودنش واضح است. 2)حیوان بیماری که بیماری‌اش آشکار باشد. 3)حیوان لنگی که لنگی‌اش آشکار باشد. 4)حیوان عضو شکسته‌ای که بهبود نمی‌یابد.»

عبید میگوید به براء گفتم: من مکروه میدانم که گوش (حیوان قربانی) معیوب و ناقص باشد. براء گفت: هر نقصی را در حیوان ناپسند دیدی آن را رها کن (و از قربانی کردن آن خودداری کن) بدون اینکه آن را بر کس دیگری حرام کنی.]

اموری كه قربانی كننده باید در دهه اوّل ذی الحجّه از آنها خودداری کند.

قال رسول الله(صلی الله علیه و سلم): « إِذَا دَخَلَتِ الْعَشْرُ وَأَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ یضَحِّىَ فَلاَ یمَسَّ مِنْ شَعَرِهِ وَبَشَرِهِ شَیئًا »(24)

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: «وقتی دهه‌ی اول ذی الحجّه آغاز شود اگر کسی قصد قربانی را داشت باید تا زمانی که قربانی میکند، از موها و پوست خود چیزی نگیرد.» (موها وناخن‌های خود را کوتاه نکند.)

شخصی که میخواهد قربانی کند، نباید موهای بدن خود را بهر نحو مانند کوتاه کردن و تراشیدن و کندن وغیره بگیرد و این حكم شامل تمامی موهای بدن می شود. همچنین از کوتاه کردن ناخن‌ها یا شکستن آنها خودداری كند. اگر فرد قربانی كننده مرتكب این امور شود، قربانی او درست است؛ امّا از امر خدا و رسول خدا نافرمانی کرده است.

ابن قدامه (رحمه الله) در کتاب المغنی (11/96) میگوید: «اگر این کار را انجام داد (موها وناخن‌ها را گرفت) استغفار کند؛ و اجماع علماء برآن است که هیچ فدیه‌ای بر گردن او نیست، چه عمداً انجام داده باشد و چه سهواً.»

بهترین قربانی

مستحب است که حیوان قربانی، قوچ نر شاخ داری باشد که رنگ آن سفید، و اطراف چشمانش و پاهایش سیاه باشد؛ این بهترین قربانی است که رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) مستحب دانسته و آن را – طبق احادیث صحیح وارد شده- ذبح نموده‌اند.(25)

روش صحیح ذبح کردن

از انس (رضی الله عنه) روایت است که فرمود: « ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) بِكَبْشَینِ أَمْلَحَینِ أَقْرَنَینِ قَالَ وَرَأَیتُهُ یذْبَحُهُمَا بِیدِهِ وَرَأَیتُهُ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا قَالَ وَسَمَّى وَكَبَّرَ.» «رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) را دیدم كه دو قوچ شاخ داری که رنگ سیاه و سفید داشتند، با دست خود برای قربانی، ذبح نموده و به هنگام ذبح فرمودند:(بسم الله والله اکبر)» انس (رضی الله عنه) میگوید: «من دیدم که در موقع ذبح پای خود را بر پهلوی گردن آنها گذاشتند و «بسم الله والله اکبر» گفتند.»(26)

همچنین امام مسلم در صحیحش روایت کرده است که همانا رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) به عایشه(رضی الله عنها) فرمودند: (« یا عَائِشَةُ هَلُمِّى الْمُدْیةَ ». ثُمَّ قَالَ « اشْحَذِیهَا بِحَجَرٍ ». فَفَعَلَتْ ثُمَّ أَخَذَهَا وَأَخَذَ الْكَبْشَ فَأَضْجَعَهُ ثُمَّ ذَبَحَهُ ثُمَّ قَالَ « بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنْ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَمِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ». ثُمَّ ضَحَّى بِهِ.) «ای عائشه چاقو را بیاور.» سپس فرمودند: «آن را با سنگ تیز کن.» عایشه (رضی الله عنها) چاقو را تیز کرد. رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) چاقو را برداشتند و قوچ را به پهلو خوابانیدند و ذبح کردند و سپس فرمودند: « بنام الله؛ پروردگار این قربانی را از محمّد وآل محمّد وامّت محمّد بپذیر. » و سپس قربانی کردند.

دو حدیث گذشته نشانگر استحباب بر پهلو خوابانیدن گوسفند در هنگام ذبح هستند. خواباندن گوسفند بر پهلوی چپ و قرار دادن آن بطرف قبله مورد اتّفاق همه علماء است. همچنین این احادیث دلالت بر این دارند که شخص ذبح کننده چاقویش را تیز کند و «بسم الله(27) و الله اکبر» بگوید و به وسیله قطع کردن دو رگ کلفتِ دو طرف گردن، خون قربانی را جاری كند. سپس میگوید: « اللهم تقبل من (فلان) و آل (فلان).» «پروردگارا از این قربانی از (فلانی)و (خانواده فلانی) بپذیر.» و پاهایش را روی کناره گردن حیوان قرار میدهد تا ذبح آسانتر انجام شود.

شیخ ابن عثمین (رحمه الله) میفرماید: «هنگامی که دو رگ کلفت در دو طرف گردن حیوان قطع شد، گوشتِ حیوان حلال گشته است؛ اگر چه حلقوم و نای حیوان قطع نشده باشد. برای اینکه هیچ دلیلی بر لزوم قطع كردن حلقوم و نای نیست.»(28)

و سنّت رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) اینست كه ذبح حیوان قربانی در محلّ «مصلی عید» انجام شود.(29)

وکالت دادن در قربانی

گرفتن وکیل و نماینده در سر بریدن حیوان قربانی جایز است،شخص قربانی کننده می تواند شخصی را از طرف خود به عنوان وکیل برای سر بریدن و تقسیم قربانی تعیین کند.(یعنی این كارها را به او محوّل سازد) و این عمل در بین تمامی اهل علم جایز است و هیچ خلافی در آن نیست.

یك نكته مهمّ:

اگر در شکم حیوان قربانی جنینی باشد، حکم آن چیست؟

از ابی سعید (رضی الله عنه) روایت است که فرمود:« سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) عَنِ الْجَنِینِ فَقَالَ « كُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ». وَقَالَ مُسَدَّدٌ قُلْنَا یا رَسُولَ اللَّهِ نَنْحَرُ النَّاقَةَ وَنَذْبَحُ الْبَقَرَةَ وَالشَّاةَ فَنَجِدُ فِى بَطْنِهَا الْجَنِینَ أَنُلْقِیهِ أَمْ نَأْكُلُهُ قَالَ « كُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ فَإِنَّ ذَكَاتَهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ »(30) (از رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) درباره جنین پرسیدم، رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) فرمود: «اگر دوست داشتید آن را بخورید.») و در روایت دیگر (گفتیم: ای رسول خدا همانا ما شتری را نحر یا گاو و گو سفند را ذبح میکنیم و در شکم آنها جنین است؛ آنرا بخوریم یا بیرون بیندازیم؟ فرمود: « اگر خواستید آن را بخورید. همانا ذبح حیوانِ مادر، ذبح جنین هم محسوب میشود.»

چگونگی توزیع گوشت قربانی

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) در ابتدا از ذخیره کردن گوشتهای قربانی بیش از سه روز نهی کرد و سپس آن را جایز دانستند.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) میفرماید: « إِنَّمَا نَهَیتُكُمْ مِنْ أَجْلِ الدَّافَّةِ الَّتِى دَفَّتْ فَكُلُوا وَادَّخِرُوا وَتَصَدَّقُوا »(31) «همانا شما را از ذخیره کردن گوشت قربانی بخاطر ورود صحرانشینان فقیر به مدینه نهی کردم،پس (از این به بعد می‌توانید) بخورید و ذخیره کنید و صدقه دهید.»

و در روایتی دیگری: «کلوا و أطعموا وادّخروا» «بخورید و اطعام دهید و ذخیره کنید.» و در روایتی دیگر نزد مسلم، این چنین آمده است: «کلوا و اطعموا واحبسوا و ادّخروا» «بخورید و در راه خدا به نیازمندان بدهید و ذخیره کنید.»

با استناد به این احادیث…

برای خانواده قربانی کننده مستحبّ است که ازگوشت قربانی بخورند و برای خودشان ذخیره کنند و مقداری از آن هدیه بدهند و مقداری از آن به فقرا و نیازمندان صدقه دهند؛ و در شرع هم برای هر كدام از امور بالا ( ذخیره كردن – هدیه دادن – صدقه ) مقدار مشخّصی تعیین نشده است.(یعنی بستگی به خود صاحب قربانی دارد كه گوشت آن را چگونه توزیع كند.)

از فروش گوشت قربانی و دادن دستمزد قصّاب از آن نهی شده است.

سیدنا علی (رضی الله عنه) میفرماید:« أَمَرَنِى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) أَنْ أَقُومَ عَلَى بُدْنِهِ وَأَنْ أَتَصَدَّقَ بِلُحُومِهَا وَجُلُودِهَا وَأَجِلَّتِهَا وَأَنْ لاَ أُعْطِىَ الْجَازِرَ مِنْهَا (شیئاَ). قَالَ « نَحْنُ نُعْطِیهِ مِنْ عِنْدِنَا »(32) «رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) مرا امر نمودند تا کارهای شتر قربانی را انجام دهد و اینکه گوشت و پوست و پشم آن را صدقه دهم و از آن چیزی(دستمزد) به قصاب ندهم.» ومیفرماید: « همانا مزد قصاب را از خود پرداخت میکردیم.»

امام شوکانی(رحمه الله) میفرماید: «از جمله (وأن لا أعطی الجازر منها شیئاً) در این حدیث ممكن است اینگونه برداشت شود که از حیوان قربانی شده بهیچوجه چیزی به قصّاب داده نشود، اما منظور این حدیث، این است كه از حیوان قربانی بعنوان دستمزد چیزی به قصّاب داده نشود؛ امّا به غیر از آن (بعنوان صدقه یا هدیه) اشکالی ندارد.»

امام قرطبی(رحمه الله) میفرماید: «با استناد به این حدیث پوست وپشم قربانی فروخته نمیشود؛ چون جزئی از گوشت است و دادن پوست وپشم به قصاب بعنوان دستمزد حکم فروش دارد و اتّفاق همه علماء بر این است که گوشت و پوست و پشم حیوان قربانی فروخته نمیشود و فروش آن ممنو ع است.»(33)

حکم صدقه دادن قیمت حیوان بجای قربانی كردن آن

جایز نیست. از رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) و اصحاب گرامیش روایت نشده است که این كار را انجام داده باشند؛ بلکه همه آنها قربانی میکردند و اگر پرداخت قیمت بجای قربانی بهتر و درست بود، آن را انجام میدادند. و… بهترین هدایتها و راهها، هدایت و راه رسول الله (صلی الله علیه و سلم) است.

حکم انتقال گوشت قربانی وذبح آن خارج از شهر قربانی کننده چیست ؟

هیچ دلیلی بر ممنوعیت انتقال گوشت قربانی و ذبح آن خارج از شهر قربانی کننده از رسول اکرم(صلی الله علیه و سلم) وارد نشده است. و همانطوركه میدانید اكثر مردم در شهر خودشان قربانی میکنند و اگر برخی خارج از شهر خود قربانی کنند، بیم از بین رفتن این عبادت و شعار الهی وجود ندارد.

امام شافعی(رحمه الله) میفرماید: «خوردن گوشت قربانی مستحب و اطعام دادن آن (به دیگران) واجب است.» معلوم است هرگاه مستحبّات با واجبات و مصالح بزرگتر تعارض پیدا کند، همانا جایز است برای رسیدن به مصالح بزرگتر، مستحبّات را ترک کرد و این مسئله نزد اهل علم معروف ومشهور است.

و بدان که همانا بزرگترین هدف دین اسلام از قربانی، اطعام وغذا دادن (به فقرا) است؛ و نهی رسول الله (صلی الله علیه و سلم) از ذخیره کردن قربانی بیش از سه روز به سبب فقر ونیازمندی دیگران دلیلی بر همین امر مهمّ است؛ و هنگامی که فقر برطرف شد، نهی از ذخیره کردن بیش از سه روز نیز برطرف شد. مطمئناً با كمك (و فرستادن گوشت قربانی) به شهرها و روستاهای آسیب‌دیده از زلزله و سیل و طوفان، بیشتر مقصد دین محقّق میشود.

حکم مسلمانی که توانایی قربانی ندارد

رسول الله (صلی الله علیه و سلم)از طرف آن عدّه از امّتش كه توانایی و استطاعت ندارند، قربانی نموده‌اند؛ تا آنها هم از اجر و ثواب قربانی بی‌نصیب نمانند.

رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) در هنگام ذبح یکی از قوچ‌ها فرمودند: « بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ هَذَا عَنِّى وَعَمَّنْ لَمْ یضَحِّ مِنْ أُمَّتِى»(34) «بسم الله و الله اكبر. پروردگارا ! این از طرف من و هركس از امّتم که قربانی نکرده است.»

خواننده عزیز…

در ادامه توجه شما را جلب می‌كنم به برخی از سؤالاتی كه در این باره از عدّه‌ای از علماء و مشایخ پرسیده شده و ایشان جواب داده‌اند.

سوال اوّل

من و همسرم بهمراه پدرم در یك خانه زندگی می‌كنیم، اگر یك قربانی را در روز عید قربان انجام دهم، آیا برای همه ما كافیست؟

ج: همانطوریكه ذكر كردی، قربانی كردن یك حیوان برای انجام دادن سنّت برای شما و پدرت و هسرت و همسر پدرت و اهل خانواده كافی می باشد.

سؤال دوّم

چند روز بعد از عید میتوان قربانی كرد؟

ج: روزهای قربانی 4 روز است. روز عید (دهم ذی الحجّه) و سه روز بعد از آن و با غروب روز چهارم وقت قربانی تمام می‌شود.

سؤال سوّم

دارای دو خانواده(همسر) هستم، كه هر كدام آنها در خانه‌ای مستقل زندگی می‌كنند، آیا یك قربانی برای هر دو كافیست؟

ج: یك قربانی برای شما كافیست، در صورتیكه صاحب خانه یكی باشد. اگر در هر خانه یك قربانی بطور جداگانه انجام دهی، بهتر است.

سؤال چهارم

آیا شكستن استخوانها و شاخ حیوان قربانی بعد از ذبح جایز است؟

ج: شكستن استخوانها و شاخ‌های حیوان قربانی بعد از ذبح اشكالی ندارد.

سؤال پنجم

آیا جایز است حیوانی كه قیمت آن هنوز پرداخت نشده است، ذبح كرد و بعد از مدّتی قیمت آن را پرداخت كرد؟

ذبح كردن آن جایز است. اگرچه پرداخت قیمت آن تا بعد از ذبح به تأخیر بیفتد.

سؤال ششم

برّه‌ای كه دُمِ آن از كوچكی قطع شده است، به قصد اینكه بیشتر چاق شود، آیا برای قربانی وعقیقه جایز است؟

ج: قربانی كردن حیوانی كه دم آن قطع شده جایز نیست، نه در قربانی نه در عقیقه. امّا اگر از ابتدا دم نداشته باشد، اشكالی ندارد. حكم آن مانند شاخ شكسته و حیوانی كه اصلاً شاخ ندارد و حیوانی كه گوش آن كوچك یا بدون گوش است، میباشد و حكم تمامی آنها جایز میباشد.

سؤال هفتم

اگر مرد خانه فریضه حجّ را انجام داد وقربانی كرد آیا این قربانی برای خودش و خانوده‌اش كه در وطنش هستند، كافیست؟

ج: این قربانی برای خودش كافی می باشد و برای خانواده‌اش قربانی دیگری لازم می‌باشد. امّا اگر همسر ندارد یا اینكه همسر و خانواده‌اش با او در حجّ هستند، این قربانی كافی می‌باشد.

سؤال هشتم

چه كسانی مستحقّ گوشت قربانی هستند؟

ج: صاحب قربانی میتواند برای استفاده خود و خانواده از آن بردارند و سپس به فقرا جهت رفع نیاز روز عید و به اقارب جهت ارتباط خویشاوندی (صله رحم) و به همسایگان و دوستان جهت محكم كردن اخوّت و برادری، بدهند. بهتر است كه گوشتها را در همان روز اوّل عید توزیع نماید تا بدینوسیله دل فقرا و دوستان و خویشاوندان را شاد نماید.

سؤال نهم

آیا دادن گوشت قربانی به كافر جایز است؟

ج: بله جایز است.

سؤال دهم

طبق حدیث « من أراد أن یضحی… فلا یأخذ من شعره و لا بشرته و لا اظافره…»كسی كه می‌خواهد قربانی كند، نباید مو و ناخن خود را بگیرد، آیا این شامل خانواده او هم میشود؟

ج: این نهی فقط خاص كسی است كه قربانی می كند. امّا بر خانواده او لازم نیست. بنابر اصل بر آن جواز است و هیچ دلیلی بر خلاف اصل نیست.

سؤال یازدهم

آیا دادن شكمبه و پوست و دست و پای حیوان به قصّاب جایز است؟

ج: اگر به عنوان دستمزد نباشد، اشكالی ندارد. در صورتی كه فقیری مستحقّ‌تر از او هست به آن فقیر داده میشود.

سؤال دوازدهم

آیا برای مرده هم قربانی انجام می‌شود؟

ج: قربانی فقط برای زنده‌ها سنّت است ، و برای مرده سنّت نیست. و رسول اكرم (صلی الله علیه و سلم) برای مرده‌ها قربانی نكرده است. و بدین خاطر این امر مشروعیت ندارد.

*این مطلب، ترجمه كتابچه “احكام الأضحیه” نوشته شیخ محمّد العبیدلی می‌باشد.*

شیخ موسی بازماندگان

قال رسول الله صلی الله علیه وسلم :(من کان له سعة ولم یضح فلا یقربن مصلانا)

«کسیکه توانایی قربانی داشته باشد وقربانی نکند به مصلای مانزدیک نشود.» [ابن ماجه/ حدیث حسن رقم 3123]

قربانی: حیوانی که در روز عید و ایام تشریق به قصد تقرب و نزدیکی به خدا ذبح می‎شود.

1. بهتر است شخصی که می‎خواهد قربانی کند از اول ماه ذی الحجه تا هنگام قربانی کردن موی سر وموهای زاید بدن و ناخن هایش را کوتاه نکند.

ام سلمه رضی الله عنها همسر پیامبر صلی الله علیه وسلم می‎گویدکه پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «کسی که ذبحی دارد و می‎خواهد قربانی کند هنگامی که هلال ذی الحجه دیده شد مو و ناخن هایش را کوتاه نکند تا اینکه قربانی کند.» (صحیح مسلم رقم 1977 )

2. شرایطی که درقربانی کردن باید رعایت شود:

الف) حیوان قربانی باید شتر،گاو،گوسفند و یا بز باشد.

ب) سن حیوان قربانی.

گوسفند یک سال، بز دو سال تمام،گاو دو سال تمام و شتر پنج سال تمام داشته باشد(امام نووی درمجموع (8/365) قول دومی از علما نقل نموده است: برای گوسفند سن شش ماه کامل و برای بز یک سال کامل کافی می‎باشد.)

ج) حیوان قربانی، عیب و نقصی نداشته باشد.

پیامبر صلی الله علیه وسلم درحدیثی چهار عیب را برای قربانی برشمردند که عبارتند از: کوری واضح، بیماری آشکار، لنگی نمایان و لاغری که چربی یا مغزِ استخوان ندارد.(حدیث صحیح/جامع ترمذی رقم 1497)

و علما عیوبی همانند و یا بدتر از آن را بر این حدیث قیاس می‎گیرند.

3. صفات قربانی

الف) حیوان قربانی، رنگ آن سفید یا روشن یا آمیخته‎ای از دو رنگ سیاه و سفید باشد و در صورت نبود می‎توان حیوانی تیره رنگ یا سیاه ، ذبح نمود.(حدیث حسن / مسند احمد رقم 9393 )

پیامبر صلی الله علیه وسلم دو گوسفند شاخ‎دار سفید آمیخته با سیاه را قربانی می‎نمودند. (صحیح بخاری رقم5565 )

ب)چاق بودن قربانی

ابی امامه بن سهل رضی الله عنه می‎گوید: ما و باقی مسلمین در مدینه گوسفندانمان را برای قربانی چاق می‎کردیم.

(صحیح بخاری رقم5553)

ج) یک گوسفند و یا یک بز برای یک فرد و خانواده‎اش و شتر ‎یاگاو برای هفت نفر و خانواده‎هایشان می‎باشد .

تذکر : فرد می‎تواند خانواده خود را در قربانی شریک کند .

ابو ایوب انصاری رضی الله عنه می‎گوید : در زمان پیامبر صلی الله علیه وسلم هر فرد یک گوسفند را برای خود و خانواده اش قربانی می‎کرد. (حدیث صحیح/ سنن ابن ماجه رقم3147 )

جابر بن عبد الله رضی الله عنه می‎گوید : ما همراه پیامبر صلی الله علیه وسلم مراسم حج انجام می‎دادیم و شتر را برای هفت نفر وگاو را نیز برای هفت نفر ذبح کردیم. (صحیح مسلم رقم 1318)

ملاحظات

الف) وقت قربانی بعد از نماز عید است.

جُنْدَب الْبَجَلِی رضی الله عنه می‎گوید: من روز عید اضحی همراه پیامبر صلی الله علیه وسلم نماز خواندم و پیامبر صلی الله علیه وسلم بعد از نماز خطبه‎ای خوانده، سپس فرمودند: کسی که قبل از نماز، قربانی نموده بجای آن دوباره قربانی کند و کسی که قربانی نکرده با نام خدا قربانی کند. (صحیح مسلم رقم 1960)

ب) پایان وقت قربانی، غروب روز سوم از ایام تشریق ( روز 13 ذی الحجه ) است.

ج) انس رضی الله عنه روایت می‎کند که پیامبر صلی الله علیه وسلم هنگام ذبح قربانی می‎فرمودند:« بِاسْمِ اللهِ، وَ الله‏ُ اَکبَر». (صحیح مسلم / 1966 )

د) شخص قربانی کننده از قربانی خودش بخورد( و می‎تواند برای خودش ذخیره کند) و بعد از آن صدقه دهد.

{فَکلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیر} (حج/ 28)

پس خودتان از آن(قربانی) بخورید وبه بینوایان مستمند نیز بدهید.

پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: بخورید و به دیگران صدقه دهید و ذخیره نمایید.(صحیح مسلم رقم 1973)

به همین دلیل بسیاری از علما مستحب می‎دانند که قربانی به سه قسمت تقسیم می‎شود:

یک قسمت برای خوردن، و یک قسمت برای هدیه دادن (به اقوام و دوستان) و یک قسمت برای صدقه دادن (به فقرا و مستمندان). (عمده السالک)

هـ) شخص قربانی کننده اجازه‎ی فروختن پوست و یا گوشت قربانی را ندارد و همچنین نمی‎تواند دستمزد قصاب را از قربانی بپردازد.

از علی رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله صلی الله علیه وسلم به من امر فرمودند: که شتر را قربانی کنم و از گوشت و پوست آن صدقه کنم و چیزی از حیوان قربانی شده (به عنوان دستمزد) به قصاب ندهم و فرمودند: ما دستمزدش(قصاب) را از نزد خودمان می‎دهیم.(صحیح بخاری 3/ 1718 – صحیح مسلم رقم 1317)

ی) قربانی کردن بهتر از صدقه دادن قیمت قربانی است؛ زیرا قربانی کردن و ریختن خون حیوان در راه خدا از شعائر دینی و سبب تقرب به خدا می‎باشد. { قُل‎‏‎‎ْ إِنَّ صَلاَتِی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَمَاتِی ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِین} (انعام/162)

بگو نماز، حج، قربانی، زیستن و مردن من از آنِ خداست که پروردگار جهانیان است.

و «پیامبر صلی الله علیه وسلم با دستان مبارک خویش قربانی می‎نمودند» و هرگز اتفاق نیفتاد که ایشان یا صحابه قیمت قربانی را صدقه دهند.(صحیح بخاری رقم 5558)

«تَقَبَّلَ اللهُ ضَحَایاکم»